ပၢင်တိုၵ်း တီႈမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ဢၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်လွပ်ႈသွင် 1027 ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၽႅၼ် တိုၵ်းဝဵင်းလိူဝ်ႇ – ၸိုင်ႈတႆး(မၢၼ်း – သျၢၼ်း) မၢႆတွင်း ဝၼ်းၵိူတ်ႇမိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇၼၼ်ႉ ပွႆႇႁႂ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ တဵင်းၸဵင်ႇ ပွၵ်ႈမိူင်းၶႄႇမႃး ၵူၺ်းလႃႈ ဢမ်ႇၵိုတ်းၵမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ တိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈလပ်ႉလွင်း ၼႆ လႆႈငိၼ်းၵူၼ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်းထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈလၢမ်းၶၢတ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈသဵင် မၢၵ်ႇသဵင်ၵွင်ႈၼၼ်ႈလူင်ယူႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈပၼ်တၢင်းမွင်း ဢၼ်ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၶေႃႈၼိုင်ႈ ယဝ်ႉ။

ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇတင်း ၸွမ်ၸိုင်ႈသျီၵျိၼ်ႉၾိၼ် ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်သေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵႂႃႇႁႃႈႁူဝ်ၶေႃႈ၊ ၼိုင်ႈ – တေၸႂ်ႉၸုမ်းဝႃႉ UWSA ၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈၶဝ်ႈပႃး ၸွမ်းပၢင်သိုၵ်းၵၢင်မိူင်း၊ သွင် – တေၸႂ်ႉၸုမ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈၶဝ်ႈပႃးၸွမ်း ပၢင်တိုၵ်း ၼွၵ်ႈ ၶွပ်ႇလႅၼ်တီႈၵဝ်ႈၵၢင်ႉ၊ လၢဝ်ႇၵၢႆးလႄႈ ၶျိၼ်းသူၺ်ႁိူဝ် (ၶျိၼ်းသူၺ်ႇႁေႃႇ) ၼႆႉ တေဝႆႉတႂ်ႈ ႁူမ်ႈ ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသုၼ်ၵၢင်ၵႂႃႇ မိူၼ်ၵဝ်ႇ။

သၢမ် – တေၸႂ်ႉ UWSA လႄႈ MNDAA ၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ပလွင်ႈ TNLA လႄႈ ရၶႅင်ႇ AA ။ သီႇ – ၼႂ်း ၵၢၼ်တပ်ႉမတေႃႇ တေၽႅၼ်တိုၵ်း TNLA ၊  AA လႄႈ ၶၢင်KIA ၼၼ်ႉ မိူင်းၶႄႇလႄႈ ၸုမ်းဝႃႉလႄႈ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်း။

 ႁႃႈ- ၶေႃႈမုလ်းၸိူဝ်းၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၸုမ်းဝႃႉတင်း ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ဢမ်ႇႁပ်ႉႁဵတ်းၸွမ်းလႄႈ တပ်ႉမတေႃႇ တေပွႆႇမၢၵ်ႇပွမ်း၊ ယိုဝ်းမၢၵ်ႇၼူၾႆးသႂ်ႇ ၼႃႈလိၼ်ဝႃႉ၊ ၼႃႈလိၼ်ၵဝ်ႈၵၢင်ႉၸိုင် – ႁႂ်ႈမိူင်းၶႄႇပွင်ႇၸႂ်ပၼ်ၼႆ မီးၶၢဝ်ႇၽိဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇၵႃးၵူၺ်း မွင်းဝႃႈပၢင်တိုၵ်း တေၵိုတ်း ၸိူဝ်းလွမ်ထၢင်ႇဝႃႈ တေ ၸၢင်ႈ ၵိူတ်ႇပဵၼ်ပၢင်ၵုမ် ၵၢၼ်မိူင်းၼႆၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ပႃးယဝ်ႉ။

တၢင်းမုင်ႈမွင်း သွင်ၶေႃႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈၸႂ်ပႅင်းၸင်းၼိူဝ်မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇလႄႈ ၸႂ်ႁၼ်လီ တီႈဢူးတဵင်းၸဵင်ႇသေ လၢမ်းသႃးဢွၵ်ႇမႃးၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇလၵ်းထၢၼ်သင် တေလႆႈဝႃႈ ၼႆယူႇ။

တီႈတႄႉမႃး ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇလႆႈႁူပ်ႉတင်း သျီႇၵျိၼ်ႉၽျိၼ် ၵေႃႉတေႃႇၵေႃႉ ႁင်းၶေႃၶေႃ၊

တင်းဝၢင်ယီႈ ၵေႃႉပဵၼ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင်လိူင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈတႄႉၵေႃႈ လႆႈႁူပ်ႉဢုပ်ႇယူႇ၊ ၵဵဝ်ႇၵပ်း လိူင်ႈငမ်းယဵၼ် လွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶႄးတေဢုပ်ႇပႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မိူင်းၶႄႇၼႆႉ မွၵ်ႇႁွင်ႉ ႁႂ်ႈဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ ၵႂႃႇဢုပ်ႇလွင်ႈၼႆႈသႄႈ။

ၸဵမ်ၼႂ်းႁူဝ်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ၵွၼ်ႇပႆႇပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း ၽွင်းတၢင်မိူင်းၶႄႇ တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸွင်ႇႁႃမွၵ်ႇ ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ၊ တေႃႇသၢၼ်းသၢၼ်းၼု ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ပၢင်ၵႅဝ်ႈမၢႆတွင်း ၾိင်ႈႁူမ်ႈသဝ်း ၵတ်းယဵၼ်မိူင်းၶႄႇ ၶွပ်ႈထူၼ်ႈ 70 ပီၼၼ်ႉၼႆ လီၾၢင်ႉၺႃးၵၼ်ယူႇ။

မၢႆထိုင်ဝႃႈ ၶၢဝ်းတၢင်းဢူးတဵင်းၸဵင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၵဵဝ်ႇၵၼ်တင်း လွင်ႈပၢင်တိုၵ်း 0625 ၼၼ်ႉ ၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ တေၵႂႃႇမုင်ႈမွင်း ၽွၼ်းၵၢၼ် ၶွင်ၶၢဝ်းတၢင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပွင်ႇလွင်ႈသင် ၼႆယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း ယၼ်ၼိူဝ်ၸႂ်လႆၵၢၼ်မိူင်းသေ လွမ်လၢမ်းဝႃႈ မိူင်းၶႄႇ တေၶႂ်ႈဢဝ် ဢူးတဵင်းၸဵင်ႇ ႁဵတ်းႁူဝ်ၼႃႈ ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵၢင်ၸူဝ်ႈ တႃႇဢွၼ်ၸတ်းပဵၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2025 ၊ ၼႃႈၼႆႉ တေပူတ်းပႅတ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇသေ ယုၵ်ႉၸူဝ်းဝိၼ်း ၶိုၼ်ႈထိင်းမိူင်း ၼႆၵေႃႈမီးထႅင်ႈ။

လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ ယၼ်ၼိူဝ်ပၢင်ၵုမ် Green Economy ဢၼ်တေမွၵ်ႇပႃးၸူဝ်းဝိၼ်းၼၼ်ႉသေ လၢမ်းသႃးၸွမ်းထႅင်ႈ ၵူၺ်း။ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၶပ်ႉမၢႆၶႄႇၶိုင်ဝႆႉ ၸဵမ်ၼႂ်းႁူဝ်လိူၼ်ၵျုၼ်ႊ ၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ဢမ်ႇၵဵဝ်ၵၼ်တင်း လွင်ႈပုတ်ႈလႅၵ်ႈ ႁူဝ်ၼႃႈၸုမ်းသိုၵ်း။

မိူင်းၶႄႇၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ၼိူဝ် မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႈတႄႉယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ တႃႇတေယုၵ်ႉၸူဝ်းဝိၼ်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ ထီႉၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႃႈလီႈပဵၼ်လႆႈ။

ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉဝဵၼ်ႉပၼ်ဢႃႇၼႃႇ တႃႇၵေႃႉထီႉသွင်၊ ၼေႇဝိၼ်း ဢမ်ႇပၼ်ၸၢၼ်းယု သိုပ်ႇပုတ်ႈၼႃႈတီႈမၼ်း၊ တၢၼ်းသူၺ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်မွင်ႇဢေး ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ယွၼ်ႉယုပ်းၽၢၼ်ႈဝႃႈ သၼ်လင်ၶဝ် ဢမ်ႇလူမ်ႈၼၼ်ႉယိုင်။ တၢမ်တူဝ် ၸူဝ်းဝိၼ်းၵေႃႈ တိုၼ်းတေ ဢမ်ႇႁတ်းၶၢမ်ႈႁူဝ် မိၼ်းဢွင်ႇလႅင်ႇ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဝႃႇၶႃႁၢင်ႇၵၼ်ၼႃႇ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၶေႃႈထီႉသၢမ်တႄႉ ယွၼ်ႉၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် လိုမ်းၵၢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇသေ ၸႂ်ယႂ်ႇၼိူဝ်မိူင်းၶႄႇပႅတ်ႈ လုမ်း လုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တၢမ်တူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၵူၺ်း တေလႆႈၵႄႈလိတ်ႈ၊ ယွၼ်ႉ ၼၢၼ်းၵုၺ်ႉပႅတ်ႈလႆႈ မဢလသေ တေၵႂႃႇၸႂ်ယႂ်ႇမိူင်းၶႄႇလုမ်းလုမ်းၼႆတႄႉ ပွင်ႇဝႃႈ ဝႄႈႁူဝ်ၵၢၼ်မိူင်းၵူၺ်း။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈ လွၵ်းၸုၵ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢမ်ႇမၼ်ႈလႄႈ ၶႂ်ႈလွမ်လွင်ႈၸွမ်းလၢႆႇ ၵၢၼ်မိူင်း 2008 ၶိုၼ်းၵူၺ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်း ၼိူဝ်ၽိူၼ်ၶဝ်ဢၼ်လဵဝ်၊ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းမႅၵ်ႇၵွင်ႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ပူၵ်းပၢႆႉၽိုၼ်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ သိုၵ်းသေ ပႂ်ႉဝၵ်ႉဢဝ်သုၼ်ႇလီ ပုၼ်ႈၸိူဝ်ႉ ၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇယူႇ၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈသိုဝ်ႈယူဝ်း ၼိူဝ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တႃႇပွင်မိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်မႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။

သုတ်းတီႈ တၢမ်တူဝ်ၽူႈတႅၼ်းၶိုၵ်ႉ တွၼ်း Aasen တႃႇၵႄႈ လိတ်ႈပၼ်ႁႃ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပေႃးဝႃႈ-  “ဢဝ်ၸဵမ် US ၊ EU ၊ AuC လႄႈ မိူင်းတၢင်းတူၵ်းၶဝ်ႁၼ်ဝႃႈ ၸိူဝ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇႁူမ်ႈၵၼ်တိုၵ်း ၵူၼ်ႇလႆႈ SAC ၼႆလႄႈ တေႁဵတ်းလႆႈ ၸွမ်း FDC (ပိူင်ၵိၼ်ၵႅၼ်ႇ ၾႅတ်ႊတ ရႄႊ) ယူႇၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇမၼ်ႈၸႂ်။ ၵမ်းလိုၼ်း ယူဝ်ပဵၼ်ၵႂႃႇ balkanization ( မိူင်းတႅၵ်ႇၸႅၵ်ႇၽူင်ႉ) လၢႆလၢႆ၊ ၵွပ်ႈၼႆ ၶဝ်ၵူၺ်းဢီးသူၼ်း ႁႂ်ႈ NUG လႄႈ SAC ဢုပ်ႇၵၼ်ၵူၺ်း… ” ၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးႁုပ်ႈၵႂၢမ်းတႄႉ ၵူႈၸုမ်းၸၢဝ်းၽႂ်မၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ Hidden Agendas (ၽႅၼ်လပ်ႉ) ၽႂ်မၼ်းသေၵႃႈ ၸွမ်းၸိူင်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ SAC ယူႇသေတႃႉ ၸႂ်ၽႂ်ႇၶႂ်ႈၼိူဝ်ယိၼ်ႉႁၵ်ႉၶိူဝ်းတႃမွတ်ႇ ဢၼ်ဢၢၼ်းထိုင် တႃလႂ်ၵဵဝ်ႇတႃ ၼၼ်ႉတႄႉ ပႆႇၸၢႆႇပႆႇႁၢႆလႄႈ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢိၵ်ႇပႃးၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းဢၢၼ်း တင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႂ်ႇၼႆႉ တၵ်းလႆႈဝူၼ်ႉလၢႆပႃႈ ၽႃႈလၢႆးၵဝ်ႇသေ ၾၢင်ႉႁၼ်လၢႆလွၵ်း လၢႆလၢႆးၸင်ႇ တေၸပ်းလွင်ႈမႅၼ်ႈတၢင်း ၵႂႃႇၼႃႈလႆႈယဝ်ႉ။