ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႊ ဢထ်ႉ တၵ်ႉဝႃႈ ပေႃးမျႃႉဝၻီႇတႅၵ်ႇ  ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလႅၼ်လိၼ်ထႆး-မၢၼ်ႈ ၼႂ်းပီၼႆႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉၼၵ်းၼႃ  ၶူဝ်းၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႃႉသူင်ႇဢွၵ်ႇလႄႈၼမ်းၶဝ်ႈသေႁၢႆလူႉ(သုမ်း) 1 ပီ သႅၼ်လၢၼ်ႉ ။  သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈႁပ်ႉပိုတ်းယိုဝ်းသိုၵ်းၼၵ်းၼႃ ဢိၵ်ႇတင်းပၼ်ႁႃၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး  4 ၾၢႆႇ လႄႈ တေႃႇၼႃႈပၢင်တိုၵ်း 4 ၸၢဝ်းၶိူဝ်း။ ယၢမ်းၼႆႉၵေႃႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သုမ်းပိုၼ်ႉတီႈ 60 – 70% တူဝ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်မၢၼ်ႈ ပၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ယဝ်ႉလႄႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပၢႆးၼႂ်းပီၼႆႉသဵင်ႈ “မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ” မီး တၢင်းလိူၵ်ႈ သွင်တၢင်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇပၢႆႈၼီဢွၵ်ႇမိူင်း ၵေႃႈ ယွမ်ႉၵၢၼ်ႉ။

ငဝ်းလၢႆးလႅၼ်လိၼ်ထႆး – မၢၼ်ႈ ၼဵတ်းၽၢၼ်ႈသဵၼ်ႈလုပ်ႇသၼ်လင် မိူင်းမျႃႉဝၻီႇ ဢၼ်ယၢမ်ႈယူႇတႂ်ႈၵုမ်းၵမ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇသိုၵ်းယၢင်း KNU ႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၸုမ်း KNDF လႄႈ PDF ၶဝ်ႈပိုတ်းယိုဝ်းႁုပ်ႈယိုတ်း ဢဝ်တီႈတင်ႈပၵ်းသိုၵ်း တပ်ႉမၢၼ်ႈ ဢၼ်တေႃႇၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇတိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးလႄႈၾၢႆႇတေႃႇ ၼႃႈတၢင်းႁွင်ႇ ဢၼ်တိတ်းၸပ်းတင်းလႅၼ်လိၼ်ယၢင်းလႅင်ၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈပၢႆႈၼီၽႆးသိုၵ်းသိူဝ် ၶဝ်ႈၼႂ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းထႆး။ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈထုၵ်ႇၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဝုၵ်းၶဝ်ႈတႅၼ်ႇမင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႆႈၽူင်ႉပၢႆႈၼီတၢႆ ထွႆႁူၼ်ဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈသေပွႆႇပႅတ်ႈတီႈတင်ႈပၵ်းတပ်ႉ ႁူမ်ႈတင်းမီးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ယွမ်းၵၢၼ်ႉၶဝ်ႈၼွမ်းၸူးၽၢႆႇလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉ။

ႁဵတ်းႁႂ်ႈလၢႆၾၢႆႇလၢမ်းၼၢႆဝႃႈငဝ်းလၢႆးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼပ်ႉဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇတၵ်းတေဢမ်ႇမိူၼ်ၵဝ်ႇ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ ဝၢႆးသေၼႆႉတေၵိူတ်ႇသင်ထႅင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်လႄႈတေတုမ်ႉယွၼ်ႈတေႃႇၸိုင်ႈမိူင်းၸိူင်ႉႁိုဝ် တၵ်း တေလႆႈထွမ်ႇၵႂၢမ်းႁၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်လၢႆႇၾၢႆႇ။

ၻွၵ်ႉတိူဝ်ႊ ဢထ်ႇ ၽိသၢလ်ဝႃႊၼိၶျ်း ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇဝူင်ႈၵၢင်ၸိုင်ႈမိူင်း ယင်းလၢတ်ႈဝႃႈ တၵ်းတေ လႆႈတိတ်းတၢမ်းပၵ်းတႃတူၺ်းၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈၶိုတ်းၶိုတ်းၸမ်ၸမ်လႄႈထတ်းထွင်ဝႃႈ ၸုတ်း ၼိုင်ႈဢၼ်တေတုမ်ႉယွၼ်ႈတေႃႇမိူင်းထႆးၼႄႉၼွၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူဝ်ႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းလုၵ်ႉၾိုၼ်ႉၶဝ် ယိုတ်းလႆႈ မိူင်းမျႃႉဝၻီႇလီငၢမ်းယဝ်ႉ တၵ်းမီးလွင်ႈတုမ်ႉယွၼ်ႈတေႃႇမိူင်းထႆး တဵမ်ႁူဝ် 100 %။ ၵွပ်ႈဝႃႈ လၢၼ်ႇလႅၼ် လိၼ်မျႃႉဝၻီႇ – မႄႈသွတ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢၼ်ႇလမ်ႇလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶၢႆးတေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ-မိူင်းထႆး။

လူၺ်ႈပိူင်ၶိုၵ်ႉလူင်မၼ်း ဢႃးႁၢရ်ၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ သတ်းၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇ ဢၼ်ထႆးၼမ်းၶဝ်ႈမႃးတၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၵႃႈၶၼ်မၼ်းတၵ်းတေသုင်ၶိုၼ်ႈသွင်တူပ်ႉၼႄႉၼွၼ်း ဢိၵ်ႇတင်းဢၼ်ထႆးၼမ်းၶဝ်ႈဢႃးႁၢရ်ပၢင်ႇလၢႆႇၼႂ်း သွင် မိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၾၢႆႇတၢင်းမိူင်းယၢင်းလႄႈမိူင်းမွၼ်း မေႃႇရမျႅင်ႇၼၼ်ႉ ၼႄႉၼွၼ်းဝႃႈ တၵ်းၽၢၼ်ႇလၢၼ်ႇ မျႃႉဝၻီႇ – မႄႈသွတ်ႇ ၽွင်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ် တင်းၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႃႉၼႂ်းမိူင်းထႆးဢၼ်သူင်ႇၶဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇဢႃးႁၢရ် ၶွင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉတင်းၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႃႉၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၶိူင်ႈၶူဝ်းၶွင်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၼမ်ႉမၼ်း ၽၢၼ်ႇ ဢွၵ်ႇတၢင်းသဵၼ်ႈတၢင်းမျႃႉဝၻီႇ တၵ်းတုမ်ႉယွၼ်ႈၼင်ႇၵၼ်။

မိူဝ်ႈတၢင်းမျႃႉဝၻီႇထုၵ်ႇပိတ်းႁပ်းတၢင်းတၼ် သင်ဝႃႈသူင်ႇၶူဝ်းၵုၼ်ႇ သိၼ်ၵႃႉၶွင်ထႆးဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၵေႃႈ  မၢၼ်ႈတေၵႂႃႇသင်ႇသိုဝ်ႉၵုၼ်ႇၶူဝ်းသိၼ်ၵႃႉၶွင်ၶႄႇ။ ဝၢႆးသေၼႆႉ ၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႃႉ တေသူင်ႇဢွၵ်ႇလႄႈၼမ်း ၶဝ်ႈ ဝူင်ႈၵၢင်ထႆး – မၢၼ်ႈ  တၵ်းတေၵႂႃႇၸႂ်ႉသဵၼ်ႈတၢင်းတင်းလၢၼ်ႇရၼွင်း – ၵေႃႇသွင် ၶွင်မၢၼ်ႈ တင်းလၢၼ်ႇ သိင်ၶွၼ် ၸႄႈတွၼ်ႈပရႃႊၸူပ်ႇၶီႊရီႊၶၼ် – မရိတ်ႉ ၾင်ႇမၢၼ်ႈ လႄႈတၢင်းလၢၼ်ႇၽရႃႉၸဝ်ႈသၢမ်ဢူင်း (ၽရႃးတူင်းသူႇ) ၸႄႈတွၼ်ႈၵၢၼ်ႊၸၼၿုရီႊ တွၼ်ႈတႂ်ႈၶွင်မိူင်းယၢင်း။ ၵွႆးၵႃႈတၢင်းသဵၼ်ႈၼႆႉၵၢၼ် တေႃႉသူင်ႇမီးလွင်ႈယၢပ်ႇယဵၼ်းၶိၼ်ၸႂ် ၵွပ်ႈဝႃႈသဵၼ်ႈတၢင်းဢမ်ႇပေႃးလီၶႅမ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉတၢင်းၾၢႆႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼၼ်ႉ တေမီးၽူႈပၢႆႈၼီၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၶဝ်ႈမႃးမိူင်းထႆးၽၢၼ်ႇ တၢင်းမျႃႉဝၻီႇ – မႄႈသွတ်ႇ ၼမ်တိူဝ်းၶိုၼ်ႈ လူၺ်းၵူၼ်းမိူင်းယၢင်း မီး 1. လၢၼ်ႉႁူဝ်ၵူၼ်း သူၼ်ႇမိူင်းမွၼ်း မီးႁူဝ်ၵူၼ်း 1.6 လၢၼ်ႉၵေႃႉ တင်းသွင်မိူင်းႁူမ်ႈၵၼ်  3 လၢၼ်ႉၵေႃႉပၢႆလႄႈၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉတေၸၢင်းပၢႆႈၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းထႆး လႅပ်ႈတေၼပ်ႉပဵၼ်လၢႆသႅၼ်ၵေႃႉယူႇ ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်းထႆးၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးယူႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇၸမ်ပဵၼ်ၼႅတ်ႈပွၵ်ႈမိူင်းထႆး ၵွပ်ႈဝႃႈ ၵမ်ႈၼမ်တေယူႇတီႈတႃႈၵုင်ႈလႄႈဝဵင်းလိူဝ်ႇ ယင်းပႆႇမီး လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉသင်ယၢမ်းၼႆႉၵဵဝ်ႇၵပ်းပၢင်တိုၵ်း။

“လူၺ်ႈလွင်ႈဢၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ် ယိုတ်းမိူင်းလႆႈလၢႆလၢႆမိူင်းၼၼ်ႉ မီးမႃးလၢႆပွၵ်ႈလၢႆၵမ်းယဝ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဢမ်ႇလႆႈတုမ်ႉယွၼ်ႈထိုင်ထႆး မိူၼ်ၵၢၼ်ယိုတ်းမိူင်းမျႃႉဝၻီႇၵမ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉ တေႃႇၵၢၼ်သူင်ႇဢွၵ်ႇၶွင်ထႆးၵမ်းသိုဝ်ႈ ၵွပ်ႈဝႃႈမိူင်းမျႃႉဝၻီႇပဵၼ်မိူင်းၼႃႈလၢၼ်ႇၵၢၼ်ၵႃႉ ၵၢၼ်သူင်ႇဢွၵ်ႇၵမ်း သိုဝ်ႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၶွင်ထႆး – မၢၼ်ႈ 90% ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉတၢင်းလႅၼ်လိၼ် ၼႂ်း  80% ပဵၼ်ၵၢၼ်ၵႃႉ ၽၢၼ်ႇလၢၼ်ႇ လႅၼ်လိၼ်မႄႈသွတ်ႇ – မျႃႉဝၻီႇ။

ဢၼ်ထႆးသူင်ႇဢွၵ်ႇသိၼ်ႇၵႃႉၵုၼ်ႇၶူဝ်းၶွင်တၢင်းမျႃႉဝၻီႇပီပီၼိုင်ႈ မီးၵႃႈၶၼ်ထိုင် 7 မိုၼ်ႇလၢၼ်ႉလႄႈ ၼမ်း ၶဝ်ႈထႆး ဢၼ်ပဵၼ်သိၼ်ၵႃႉၵုၼ်ႇၶူဝ်းၶွင်မိူင်းမၢၼ်ႈ 3 မိုၼ်ႇလၢၼ်ႉၿၢထ်ႇ ႁူမ်ႈသိၼ်ၵႃႉသူင်ႇဢွၵ်ႇလႄႈၼမ်းၶဝ်ႈ ပီပီၼိုင်ႈ ပဵၼ်သႅၼ်လၢၼ်ႉၿၢထ်ႇ။

လူၺ်ႈၵၢၼ်ၶၢတ်ႈလၢမ်းလႄႈဝူင်ႇဝွၵ်ႇၸီႉၼႄၽူလ်ၽွၼ်းလႆႈၽွၼ်းသေ(သုမ်း)ၼိူဝ်ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆတေႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉမိူဝ်ႈမီးပၼ်ႁႃ ၵၢၼ်ၵိူတ်ႇပၢင်တိုၵ်းၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် လၵ်းလၵ်းမၼ်းထႆးပဵၼ်လွင်ႈမႆႈၸႂ်ၵဵဝ်ႇၵပ်းၼမ်ႉ တွၼ်းၽွၼ်းလႆႈ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်း။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈသူၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ႁိုဝ် လွင်ႈၵူၼ်းမိူင်းပၢႆႈၼီၽေးၼၼ်ႉ ထတ်းလူင်းမႃၢးပဵၼ်တီႈသွင် ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈယွၼ်ႉဝႃႈ ၸွမ်းၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၾၢႆႇသိုၵ်းၸိုင်ႈမိူင်းတေႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၵုမ်းၵမ်လႄႈ မီးလွင်ႈႁူႉၸၵ်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၶွင်သိုၵ်းသွင်ၸိုင်ႈမိူင်းယူႇယဝ်ႉလႄႈမီးလွင်ႈ ၵိူဝ်းလီ တေႃႇၵၼ် ပိၼ်ႇပႆႇၸွႆႈထႅမ်လႅၵ်ႈလၢႆႈႁူမ်ႈမိုဝ်းလူၺ်ႈၵေႃၵမ်ၵၢၼ်ၵပ်းသၢၼ်ၵၢၼ်လႅၼ်လိၼ်ၵၼ်သွင်ၾၢႆႇမႃး ယၢဝ်းၼၢၼ်းႁိုင်ၼၢၼ်း။

ႁူမ်ႈဝႃႈၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၶဝ်ဢၼ်ပၵ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပိုင်ႈဢိင် ၵၼ်လႄႈၵၼ် ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈပုၼ်ႈတႃႇၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၸွႆႈပဵၼ်ႁူပဵၼ်တႃပၵ်းပႂ်ႉလူလွမ်တူၺ်းပၼ်လွင်ႈငမ်း ယဵၼ်ၸွမ်းၶႅပ်ႇလႅၼ်လိၼ်လႄႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ႉၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ ပၼ်ၽႆးသိုၵ်းၶွမ်းမိဝ်ႊၼိသ်ႉ ၽွင်းၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိသ်ႉ ႁိူင်းယၢမ်းၼၼ်ႉၵေႃႈႁင်းမၼ်း ဢိၵ်ႇတင်းမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈပိၼ်ႇၶၢဝ်ႇငၢဝ်းၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၽူႈဢမ်ႇႁၼ်လီတေႃႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၽူႈႁဵတ်းၽိတ်းၵူတ်းမၢႆဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းၵႃႉၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႃႉၶူဝ်းၶွင်ၽိတ်းၵူတ်းမၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈႁင်းမၼ်း။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီမၼ်းၵေႃႈပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လႆႈၸႂ်ယႂ်ႇပိုင်ႈဢိင်ၵၼ် မီးတင်းၽွၼ်းလီလႄႈၽွၼ်းတုမ်ႉယွၼ်ႈ တေႃႇလၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈၶွင်လၵ်းၵၢၼ်ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၶဝ်ၽွင်းယူႇ။ ၵွပ်ႈလႆႈၵဵင်ၸႂ်ပႃး မိူဝ်ႈမီးပၢင်တိုၵ်းၵိူတ်ႇ ၶိုၼ်ႈၸွမ်းလႅၼ်လိၼ် လွင်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽႄးၵေႃႈလီ လွင်ႈၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီၾၢႆႇလႂ်ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ႁူမ်ႈတင်း ၵၢၼ်တမ်းဝၢင်းလၵ်းၼမ်း ဢၼ်ၸၢင်ႈတိူဝ်ႉသၢင်ႈတေႃႇၵၼ်မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ်။

မွၼ်းၶိူဝ်း

(*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈဢေႃႈ။)