သိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉၵွင်ႈလူင်(ဢမျွၵ်ႉတပ်ႉ) ပၢင်သၵ်း တၢင်းၶဝ်ႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း   ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇမႃး ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းၸိူင်ႉၵၢတ်ႈႁိုင်ၼၢၼ်း ၵႂႃႇမႃးယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ။

တႄႇဢဝ်လိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊၼႆ့မႃး  သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸုမ်းၼႆႉ ၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်း ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇလတ်းၽၢၼ်ႇၵိၵ့်ၼႆ့ ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းယိပ်းမၢႆၾၢင်(မၢတ်ႈပူင်ႇတိၼ်)ဢၼ်လုၵ့်တၢင်း တိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊တိူင်းမၢၼ်းတလေး၊တိူင်းမၵူၺ်း၊ၼေႇပျီႇတေႃႇ၊မိူင်းယၢင်းလႅင်လႄႈမိူင်းၶျၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉမႃး ၶႅၼ်းၺႃးၵူတ်ႇထတ်း ၊ ပေႃးဢမ်ႇပေႃးမေႃလၢတ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိင်ႈၶႅၼ်းလွၵ်ႇငိူတ်ႈႁိုတ်းတၢပ်ႇသဵင်လင်။

ၵူၼ်းပိုၼ့်တီႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ-“ၸႂ်ႈဢေႃႈ သိုၵ်းတီႈၼၼ်ႉ ပႂ်ႉႁႄႉၵႃးသေ ၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းဢၼ်ပႃးမႃးၸွမ်းၵႃး။ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢႆၾၢင်လၢင်းၶိူဝ်း မိူင်းပၼ်ႇ၊ ပေႃးဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢႆၾၢင် မိူင်းတႆးၶဝ်တေထၢမ်တႂ်ႈတႂ်ႈၼိူဝ်ၼိူဝ်ဝႃႈ တေၵႂႃႇလႂ်၊ ၵႂႃႇႁဵတ်းသင်၊  ပဵၼ်ၵူၼ်းတီႈလႂ် ၸိူဝ်းၼႆ့ဢေႃႈ ။ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ ယၢင်းလႅင် ယိင်ႈၶႅၼ်းၸႅတ်ႈႁႅင်းၶႃႈယဝ့်။ ပေႃးမၢႆၾၢင်ပဵၼ် 7 /…….   5 /……  9 /……….. ၸိူဝ်းၼႆ့ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸၼ်ၺွပ်းဝႆ့ၵမ်းလဵဝ်ၶႃႈဢေႃႈ ”- ဝႃႈၼႆ။

မၢႆၾၢင်မၢတ်ႈပူင်ႇတိၼ်ႇ   7 /……. ၼႆႉပဵၼ် တိူင်းပႃႇၵိူဝ် (ပႃႇယၢင်းၽိူၵ်ႇယူႇသဝ်း) ၊    5 /…… ၼႆႉသမ်ႉပဵၼ် တိူင်းၸႄႈၵႅင်း (တီႈဢၼ်သိုၵ်းၵူၼ်းၼုမ်ႇ PDF ပိုတ်းယိုဝ်းတိုၵ်းတေႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်းယၢမ်းလဵဝ်) ၊   9 /………ၼႆႉသမ်ႉပဵၼ် မၢႆ တိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ (မၼ်းတလေး)  တီႈဢၼ်သိုၵ်း PDF ယူႇသဝ်းၼမ်။

 ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းယိပ်းမၢႆၾၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိင်ႈၶႅၼ်းထတ်းထဵတ်ႈထၢမ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်း။ မၢင်ပွၵ်ႈမၢင်လႂ်ၵေႃႈမႂ်ငိုၼ်းပႃးထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇဝႃႈၼႆ။

ၵူၼ်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်း ဢႃယု 45 ပီ ၵေႃ့ၼိုင်ႈလၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ_” သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းၼႆ့ ထၢမ်ၸွတ်ႇထၢမ်ၸေးၼႃႇ တေၵႂႃႇလႂ်ဝႃႈ ၵႂႃႇႁႃၽႂ် တီႈတေၵႂႃႇၼႆ့ မီးၽႂ်လၢႆလၢႆဝႃႇ ယဝ့်ၵေႃႈ ၵပ်းၵၢႆႇသင်ၵၼ်ဝႃႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆ့ၼေႈ ၸႂ်ပေႃးဢမ်ႇလီဢမ်ႇဝၢၼ်ယဝ့် သမ့်ပၢႆယွၼ်းငိုၼ်း ၵေႃ့လႂ် 5 ႁဵင်ထႅင်ႈၵွၼ်ႇ” ဝႃႈၼႆ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈတပ်ႉပၢင်သၵ်းၼႆႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉၶဝ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ လူင်းၵႂႃႇပႂ်ႉတီႈၶူဝ်ၼမ်ႉတဵင်း တၢင်းဝၢၼ်ႈတႃႈ ဢၼ်လုၵ်ႉလၢင်းၶိူဝ်းဢွၵ်ႇမိူဝ်းမိူင်းပၼ်ႇ၊ ၼၼ်ႉၵေႃႈၵႆႉႁႄႉရူတ်ႉၵႃးၵူၼ်းမိူင်းၵႂႃႇမႃး ၽွင်းၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်း။ မၢင်ပွၵ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈဢၼ်တေၵႂႃႇၵၢတ်ႇ ၶၢႆၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ၵေႃႈ ပေႃးမိူင်းဢမ်ႇလႅင်း ဢမ်ႇပၼ်ၶၢမ်ႈၶူဝ်ၵေႃႈမီးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၸိူင်ႉၼၢၼ်းၼႂ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ – ၵူၼ်းမိူင်းပွင်ႉၶၢင်းၼင်ႇၼႆ။

တပ်ႉၵွင်ႈလူင်(ပၢင်သၵ်း) ၼႆႉ မီးၼႂ်းၵႄႈဝၢၼ်ႈၼွင်လႅင်လႄႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်း ၊ မီးၼႂ်းလွႆ ၾၢႆႇတၢင်းတူၵ်းဝဵင်း။  တပ်ႉပၢင်သဝ်းတီႈၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႇတင်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈပီ 2000 ပၢႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇသဝ်းဝႆႉ ပႃးတင်းလုၵ်ႈလၢင်းမေးၼၢင်းၶဝ်ၵေႃႈဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇယူႇသဝ်းဝႆႉၼႂ်းလွႆၼၼ်ႉ။ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတီႈတပ်ႉပၢင်သဝ်းၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈၶဝ်တႄႇၵႂႃႇယူႇသဝ်းတီႈၼၼ်ႉ ၶဝ် ၵႆႉၵႆႉႁႄႉၵႃး ထဵတ်ႈထၢမ်ၵူၼ်းမိူင်း /ၸဝ်ႈၵႃး သေ ပႂ်ႉယွၼ်းၵိၼ်ငိုၼ်း မႂ်ၵိၼ်ငိုၼ်းတႃႇသေႇ။

ၽွင်းပီ 2010 ၽူႈၵွၼ်းတပ်ႉၶဝ်လႄႈလုၵ်ႈမေးမၼ်း ဢဝ်ၵႃးသုၼ်ႇတူဝ် လူင်းမိူဝ်းၸၢႆႇၵၢတ်ႇတီႈဝဵင်းလၢင်းၶိူဝ်းသေ ၽွင်းပွၵ်ႈမိူဝ်းၶိုၼ်းတီႈတပ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ၺႃးၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸုမ်းၼိုင်ႈပႂ်ႉငွႆးဢဝ်ၵွင်ႈႁၢတ်ႇသႂ်ႇ ဢၼ်ပႃးမႃးၸွမ်းၼႂ်းၵႃးၼၼ်ႉထိုင်တီႈတၢႆတင်းမူတ်း။