ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁႃႉ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလိူတ်ႇမႆႈတႅမ်ႇယေႃႈၼႆၼၼ်ႉ တူၺ်းသၢႆငၢႆၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈႁူႉ ။ ၵူၼ်းမၢင်ၸိူဝ်း မၢၵ်ႈမီးလူၼ်ႉၾႃႉၵေႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉတိုၵ်ႉယၢပ်ႇၵိၼ်းလိူဝ်ႁႅင်း ယွၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းဢမ်ႇမီးပၵ်းပိူင်လီ ႁူမ်ႇငမ်းပၼ် ။ ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းတိုၵ်ႉလူႉ ဝၢၼ်ႈလႂ်ဝဵင်းလႂ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းၶၢင်း လွင်ႈၵိၼ်းၸႂ်ၸွမ်း ၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ။

မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းတူၼ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆးသေတႃႉ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးဢမ်ႇလီ ၶၢတ်ႇၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်း ၵၢၼ်လဵင်ႉတွင်ႉၵေႃႈယၢပ်ႇလိူဝ်မႃးၵူႈဝၼ်း ။ ၽိူဝ်သေ ႁဵတ်းႁႃၵိၼ်ယၢပ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းသမ်ႉ တိုၵ်ႉလႆႈတုၵ်ႉၸွမ်းပိူင်ၵဵပ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈထႅင်ႈ ။

ၶွပ်ႇၼမ်ႉလႅၼ်လိၼ်မိူင်းတႆးၼႆႉ ဢၼ်တိတ်းၸပ်းၵၼ်တၢင်းလႅၼ်လိၼ်တၢင်ႇၸိုင်ႈမီးၼမ်လၢႆ မၢင်တီႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵေႃႈ မၢင်တီႈတိုၵ်ႉၶၢတ်ႇၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်း ။ ပေႃးမိူၼ် မိူင်းတူၼ် လႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆးၼႆႉ ၽႂ်ငိၼ်းၸိုဝ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ထၢင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵူၼ်းၵိုၼ်းငိုၼ်းၶွၼ်ႈႁႃငိုၼ်းငၢႆႈ ၼႆလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ပိူင်ပဵၼ်တႄႉၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈတူၺ်းထိုင်သင်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလီလီ ။ ၸဵမ်ဢဝ် ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ၊ ပၢႆးယူႇလီ ၊ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၊ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇႁၼ် မီးလွင်ႈ ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ ။

ၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းၶွပ်ႇဝဵင်းတႄႉ လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်ယူႇၵမ်ႈၽွင်ႈသေတႃႉ ၸိူဝ်းယူႇၵႆဝၢၼ်ႈၵႆဝဵင်းတႄႉ တိုၵ်ႉၵိၼ်းၸႂ်မိူၼ်ၵဝ်ႇ မၢင်တီႈၾႆးဢမ်ႇထိုင် မၢင်တီႈၼမ်ႉဢမ်ႇမီး ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ ။
ပိူင်ပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႃးပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ဢမ်ႇမီးၸုမ်းလႂ်ဢွၵ်ႇသဵင်ပၼ်တႄႉတႄႉ ။ ဝၢႆးသေသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း 2021 ၼႆႉယဝ်ႉသမ်ႉၶႅၼ်းယၢပ်ႇၼႃႇ ။ ဝၢၼ်ႈမိူင်းယုင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈသိုၵ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၶဵင်ႈၶႅင်ပိူင်သိုၵ်း ၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းမိူင်းယွႆႈယႅမ်း တေႃႉၶူဝ်းၵုၼ်ႇယၢပ်ႇ ၊ ၵုၼ်ႇၵူႈသႅၼ်းၵႃႈၶၼ်သုင် ။

ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႉၸဝ်ႈသႅင်ႇၵေႃႈၵိၼ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆၵေႃႈ တေၸႂ်ယႂ်ႇၶူဝ်းသူၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၵႃႈလူင်းတိုၼ်းမၼ်းသမ်ႉၼမ်သေ သမ်ႉလႆႈၶၢႆပေႃး မိူၼ်ၼင်ႇ ၽုၵ်ႇၵိၼ်ၽုၵ်ႇယႅမ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလၢတ်ႈ။
မိူင်းတူၼ်ၼႆႉ ဝၢႆးသေၶၢဝ်းပၢတ်ႇၶဝ်ႈ လိူၼ်ထူၼ်ႈ 10 – 11 ၼႆႉယဝ်ႉ တေဢွၼ်ၵၼ် ၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇလႄႈသင် ထူဝ်ႇၼဝ်ႈလႄႈသင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ။ မွၵ်ႈ လိူၼ်ၸဵင်လိူၼ်ၵမ်ၼႆႉသမ်ႉ တေဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇၽၵ်းၵၢတ်ႇမွၵ်ႇ ၽၵ်းၵၢတ်ႇပီ(ၽၵ်းၵၢတ်ႇလုင်း) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ယႂ်ႇ ။

ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်းႁဵတ်းယူႇၵူႈပီပီသေတႃႉ လွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်မီးသင် ။ 2023 – 2024 ၼႆႉသမ်ႉ ၸဝ်ႈသူၼ်ႈၸဝ်ႈၼႃး ၺႃးၼမ်ႉၼွင်းထူမ်ႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလိၼ်ဢမ်ႇလီ ႁႃႁဵတ်းတီႈၽုၵ်ႇတီႈသွမ်ႈယၢပ်ႇ ။ ၽုၵ်ႇလႆႈၶူဝ်းသူၼ်မႃးယဝ်ႉၵေႃႈ တေႃႉတႄႉ ၶၢႆတေႃႇၵၼ်ၶိုၼ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးၼၢႆးၼႃႈ(ပွဲစား) ဢမ်ႇမီးႁူင်းၵၢၼ်(ပွဲရုံ) ဢၼ်တေႁပ်ႉသိုဝ်ႉသေ ႁဵတ်းလွၵ်းၵၢတ်ႇပၼ် ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ။

ယွၼ်ႉဢမ်ႇမီးလွၵ်းၵၢတ်ႇလႄႈ ၶူဝ်းသူၼ်ႁႆႈၼႃး ဢၼ်ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈလႆႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတေႃႉၵႂႃႇၶၢႆတၢင်းလႂ် လိူဝ်သေ ၶၢႆပၼ်ၵၼ်ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇၸႄႈတွၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼႆၸဝ်ႈသူၼ်မိူင်းတူၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
ပေႃးသၢင်ႇထုၵ်ႇၵေႃႈ လႆႈၶၢႆၵႃႈ ပေႃးဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇၵေႃႈ လႆႈၶၢႆပေႃး ။ မၼ်းဢမ်ႇမီးဢၼ်ႁပ်ႉသိုဝ်ႉမၼ်းလူး ။ ဢမ်ႇမီးႁူင်းၵၢၼ်သင်ၼႃႇ မိူင်းၼႆႉ ။ ပေႃးဢမ်ႇႁိုၵ်ႉၵၼ်ၵေႃႈ လႆႈၶၢႆၵႃႈႁေ ပေႃးမႃးႁိုၵ်ႉၵၼ်ၼမ်ၼႃႇၵေႃႈ လႆႈၶၢႆပေႃး ။ ဢၼ်ၵႂႃႇၶၢႆလႆႈၵေႃႈ မီးၼႃးၵွင်းမူးၼၼ်ႉၼႃႇ ။ မိူင်းတူၼ်ၼႆႉ ၽုၵ်ႇသင်မႃးၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇၶၢႆၼႃးၵွင်းမူးၵူၺ်း။မိူၼ်ၽၵ်းၵၢၼ်မွၵ်ႇၽၵ်းၵၢတ်ႇလုင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၵႂႃႇတၢင်းလႂ်ယဝ်ႉ ၵႂႃႇၼႃးၵွင်းမူးၵူၺ်း။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ ၵႂႃႇမိူင်းသၢတ်ႇ ၼႆၼၼ်ႉၵူၺ်း ။ ႁဵတ်းတႃႇပေႃးၵိၼ်ပေႃးယူႇၼၼ်ႉၼႃႈ ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးလူင်ဢမ်ႇပဵၼ်

တႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈငၢႆႈ ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵႃႈလိၼ်ပုၺ်(မြေသြဇာ) မိၵ်ႈပၢင်တၢႆး ၶွင်မိူင်းထႆးၼၼ်ႉ လုၵ်ႉတီႈ 800 ဝၢတ်ႇ သေ ပီၼႆႉ ပဵၼ်မႃး 1200 ဝၢတ်ႇ ( ၼိုင်ႈသႅၼ်ႁႃႈမိုၼ်ႇပျႃး ) ၊ လိၼ်ပုၺ် ဢၼ်မႃးတင်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ငိုၼ်းမၢၼ်ႈ 1 သႅၼ်ပၢႆ ၊ မၢင်သႅၼ်း ၵႃႈလိူဝ်သေ ဢၼ်လုၵ်ႉမိူင်းထႆးမႃး ။

ဢိင်ၼိူဝ် ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်ဢၼ်ၽုၵ်ႇၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁိူၵ်ႈၼၼ်ႉသေ ၵႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈမႅင်း ၊ ၵႃႈလိၼ်ပုၺ် ၊ ၵႃႈၼမ်ႉ မၼ်း ၸၢၵ်ႈလုတ်ႇၼမ်ႉႁူတ်းသူၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈလူင်းတိုၼ်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၽၵ်းၵၢတ်ႇမွၵ်ႇ ၽၵ်းၵၢတ်ႇလုင်းလႄႈ ၽၵ်းမီႇၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ၽုၵ်ႇၼိုင်ႈၵမ်း လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း ဢမ်ႇယွမ်း 4 လိူၼ် ၸင်ႇလႆဢဝ်ၶၢႆ ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ လၢတ်ႈ။

ၶၢဝ်းတၢင်း လုမ်းလႃးသူၼ်တႄႉ လႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း လႆႈၸႂ်ႉၸၢႆႇလူင်းတိုၼ်းၼမ်သေတႃႉ ၽိူဝ်ႇၶၢႆမႃးတႄႉတႄႉသမ်ႉ လႆႈပေႃး ။ ၽၵ်းၼႂ်းသူၼ် ဢမ်ႇမီးၶၼ် ။ ၽိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း တိုၵ်ႉၵိၼ်းၸႂ်ၸွမ်းၵၢၼ်ႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသမ်ႉ ႁႃၶိုင်ၵဵပ်းငိုၼ်းၵႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်သိုၵ်းၶဝ်ထႅင်ႈ။

ဢိင်ၼိူဝ် ၼႂ်းမုင်ႉႁေႃႁိူၼ်းလႂ် မီးလုၵ်ႈယိင်းလုၵ်ႈၸၢႆးလၢႆၵေႃႉသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁႂ်ႈသႂ်ႇငိုၼ်း ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်။ မၢင်ႁိူၼ်း တေလႆႈပၼ် ၼိုင်ႈလိူၼ် ၼိုင်ႈသႅၼ် ၊ မၢင်ႁိူၼ်း 5 မိုၼ်ႇပျႃး 2 မိုၼ်ႇပျႃးလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ မၢင်ႁိူၼ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေၵဵပ်းတႃႇ 3 လိူၼ်ၵူၺ်းၼႆသေ ပူၼ်ႉသၢမ်လိူၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ တိုၵ်ႉၵဵပ်းယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ –

သမ်ႉဝႃႈ လႆႈသဵင်ႈၼိုင်ႈလိူၼ်ၼိုင်ႈသႅၼ်ယူႇတိၵ်းတိၵ်း ။ ပေႃးပဵၼ်မႄႈႁၢင်ႉၼၢင်းမၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ 5 မိုၼ်ႇ။ ဢမ်ႇမီးငိုၼ်းသေဢိတ်းၶႃႈယဝ်ႉ ၊ မီးမႃးၵေႃႈ လူဝ်ႇၵဵပ်းဝႆႉပၼ်ပိူၼ်ႈၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၶၢမ်ႇၵိၼ်ၶၢမ်ႇယမ်ႉသင် ယဝ်ႉဝႃႈ ။ မဵဝ်းႁဝ်းႁဵတ်းၵိၼ်ၽၵ်းၼႆႉ မိူၼ်ၼႆၵူၺ်း တေႁဵတ်းႁိုဝ်။ ပေႃးၽုၵ်ႇၽၵ်းမီႇၵေႃႈ သႂ်ႇၼႂ်းၽၵ်းမီႇႁေ ပေႃးပိူၼ်ႈမႃးၵဵပ်းငိုၼ်းၵေႃႈ ပၼ်ပိူၼ်ႈႁေၼႆ ႁိုဝ်တေမီးငိုၼ်းသေပွၵ်ႈ။ ပေႃးဢမ်ႇပၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ။ ၽုၵ်ႇၽၵ်းၽုၵ်ႇယိူဝ်ႈၵေႃႈ တေႃႉတႄႉပေႃးယူႇပေႃးၵိၼ်ၵူၺ်းယဝ်ႉ

ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်သင်တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လွင်ႈမုင်ႈမွင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းဝႆႉသင် ။ မီးမႃးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်ငဝ်းလၢႆးဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းလီမႃး ။ ၵူၼ်းမိူင်းတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈသၢင်ႈလွင်ႈ လိူတ်ႇမႆႈသင်ပၼ် ၽူႈမီးဢႃႇၼႃႇ ၊ ၽူႈမီးဢႃႇၼႃႇၶဝ်ၵူၺ်း သၢင်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်မိူင်းယူႇယၢပ်ႇၵိၼ်းၸႂ် ၼႆ – ၵူၼ်းၼုမ်ႇမိူင်းတူၼ်ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄဝႆႉၼင်ၼႆ။