ၼႂ်းလိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၢင်ႈႁႅၼ်း တေတႄႇၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၵႂႃႇ ၵမ်းၶၵ်ႉၵမ်းတွၼ်ႈ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸတ်းႁဵတ်းၵမ်းၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း တေမီးလွင်ႈ ၼိမ်ယဵၼ် ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း တေၶဝ်ႈပႃးမႃးၶိုၼ်း တီႈၼႂ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင်ၽွင်းငမ်း လႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေႁွတ်ႈၵႂႃႇထိုင်ၶိုၼ်း တီႈၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း တီႊမူဝ်ႊၶရေႊၸီႊ ဝႃႈၼႆ။

ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ်တႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶႂ်ႈၶတ်းၸႂ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ၶဝ်ယိပ်းၵမ်ဝႆႉ ဢမ်ႇ မႅၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မႃးၵူၺ်း  ။

ပိုၼ်ႉတီႈၵမ်ႈၼမ် ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ လႆႈၶၢမ်ႇတၢမ်ႇ ၽေးပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ဝႆႉ၊ ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်တေၸၢင်ႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလႆႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးၵမ်ႈဢေႇၵူၺ်း။

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ မီးလွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တၢင်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ 7 ၶေႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸႅၵ်ႇသေ ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇၵမ်းၶၵ်ႉၵမ်းတွၼ်ႈ

ၾၢင်ႁၢင်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ ၶႂ်ႈငၢႆးၵၼ် တင်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၽွင်းပီ 1951 – 1952 ပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ။ ယွၼ်ႉတေၸႅၵ်ႇပဵၼ် ၵမ်းၶၵ်ႉၵမ်းတွၼ်ႈ သေၸတ်းႁဵတ်း။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေတႄႇၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸႅၵ်ႇ ၽႄပဵၼ် 3 တွၼ်ႈ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄပဵၼ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈသေ ၸတ်းႁဵတ်းၼႆႉ ပွၵ်ႈၼႆႉပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီပူၼ်ႉမႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇ ပၢင်လိူၵ်ႇတင်ႈ ၸိူဝ်းၸတ်းႁဵတ်းမႃး ဝၢႆးလင်ပီ 1951-1952 တေႃႇပေႃးထိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2020 ၼႆႉ  ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်ၸႅၵ်ႇၽႄသေ ၸတ်းႁဵတ်း။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ – ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တွၼ်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ တေၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 28 လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2025 ၊ ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်တေၸတ်းမီး 102 ၸႄႈဝဵင်း၊ တွၼ်ႈ သွင်သမ်ႉ ပဵၼ် ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 11 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ပီ 2026 ၸႄႈဝဵင်းဢၼ်တေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမီး 100 ၸႄႈဝဵင်း၊ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈသၢမ်သမ်ႉ တေၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 25 လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တွၼ်ႈၼိုင်ႈၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေတႄႇၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၶဝ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ မီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၵုမ်းၵမ်လႆႈ။ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼႄလႆႈၸႅင်ႈလႅင်းဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၵုမ် ၵမ်ပိုၼ်ႉတီႈဝႆႉလႆႈတၢင်းမူတ်း ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ တၢင်းမူတ်းမီး 330 ၸႄႈဝဵင်း။ ၼႂ်း 330 ၸႄႈဝဵင်းၼၼ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၼိုင်ႈၵႂႃႇ တႃႇ 102 ၸႄႈဝဵင်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶၢတ်ႈလၢမ်းလႆႈဝႃႈ တူဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼႆႉ ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်သိုၵ်းၵုမ်းၵမ်ဝႆႉလႆႈ မီးၼႂ်းၵႄႈ 35% ထိုင် 40% ၵူၺ်းၼႆ  ၵူၼ်းၸိူဝ်းပၵ်းတႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်း လွင်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၶဝ် လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸုမ်း ISP-Myanmar တႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉ လွင်ႈၵုမ်းထိင်းၼႃႈလိၼ်မီးလွင်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး။ တူဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉၼႆႉ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ယိုတ်းၵုမ်းလႆႈဝႆႉတႃႇ 33% သေ ဢၼ်ၵိုတ်းလိူဝ်ထႅင်ႈ 67%သမ်ႉ ပဵၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။

ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်တႄႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ – သဵၼ်ႈမၢႆၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ဢၼ်ပေႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇပၼ်ၸွမ်း ၼႂ်းဝၼ်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်း ဢွင်ႇပေႉၼၼ်ႉပဵၼ်ၽႂ်ၼႆတႄႉ ပေႃးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ တၢင်းသၢမ်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၸင်ႇ တေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇပၼ်ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸိူဝ်းပူၼ်ႉမႃး မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈပီ 2010၊ 2015 လႄႈ 2020 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၸတ်း ႁဵတ်းဝၼ်းလဵဝ်ၵၼ်တၢင်းမူတ်းသေ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၸိူဝ်းဢွင်ႇပေႉဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ် ၼႂ်းၶမ်ႈ ၶိုၼ်းၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်။

ႁူင်းတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်  ဢၼ်မီးလွင်ႈမၵ်းတတ်း လႄႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်မီးၵူၼ်းပၢႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ်  တီႈယူႇၼမ်သုတ်း

မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸိူဝ်းပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပၼ်ႁႃပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ၼႂ်းမိူင်းသေ ပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ လႄႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈ မီးမႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိုၼ်ႉတီႈၸိူဝ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈၸတ်းႁဵတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၼမ်ပဵင်း ၵၼ်တၢင်း ပၢင်လိူၵ်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ မွၵ်ႈႁူဝ်ပၢၵ်ႇၸဵတ်းသိပ်း(70%) ၼႆႉ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉ တီႈၸိူဝ်းမီးပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ဝႆႉယူႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၽေးဢိင်ႇသၼ်ႇ ၽႅၼ်ႇလိၼ် ဝႆ၊ ၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈၼမ်ႉၼွင်းလႄႈ ၽေးသၽႃႇဝတၢင်ႇဢၼ်သေ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းလႆႈၶၢႆႉပၢႆႈ ၽၢတ်ႇ ယၢၼ်ႁိူၼ်းယေးတီႈယူႇ မီးၼပ်ႉႁူဝ်လၢၼ်ႉၵေႃႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇၸုမ်း UNOCHA ၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆဝႆႉသေ တေႃႇထိုင်လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2025 ၼႆႉ တူဝ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းပၢႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ်ႁိူၼ်းယေးတီႈယူႇ မီးမွၵ်ႈ 3.5 လၢၼ်ႉၵေႃႉ ၼႆ ယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတေၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၸိူဝ်း တေတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးလွင်ႈထဵင်ၵၼ်ဝႃႈ ထုၵ်ႇလီသႂ်ႇ၊ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီသႂ်ၼႆယူႇလႄႈ တေ ၸၢင်ႈပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်မီးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ဢေႇလိူဝ်ပိူၼ်ႈယူႇ – ၽူႈပၵ်း တႃလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2015 လႄႈတင်း 2020 ၶဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိူဝ်းတေတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လႆႈၵမ်ႈၼမ်သမ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢွၵ်ႇ ၼွၵ်ႈမိူင်းၵႂႃႇၵမ်ႈၼမ်။ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၵေႃႈ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ၸိူဝ်းဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၵႂႃႇၼႆႉ မီးၼပ်ႉႁူဝ်လၢၼ်ႉၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမၼ်းၸၢႆးသေ ၼႂ်းပီ 2022 လႄႈတင်း ပီ  2025  တေႃႇထိုင်လိူၼ် ၵျႅၼ်ႊ ၼိဝ်ႊရီႊ (ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 2 ပီပၢႆ)ၼႆႉ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းပၢႆႈဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းမီးႁိမ်း  ႁွမ်း 4 လၢၼ်ႉၵေႃႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုၼ်း ၸုမ်းၵူၼ်းၶၢႆႉလႅၵ်ႈလၢႆႈတီႈယူႇသဝ်း ၵူႈမိူင်းမိူင်း(IOM) မိူဝ်လိူၼ်မၢတ်ႉၶျ် ပီ 2025 ၼႆႉသေ ၼႂ်းပီ 2024 ပီလဵဝ်ၵူၺ်း ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ ၸိူဝ်းလုၵ်ႉတီႈသဵၼ်ႈတၢင်းလႅၼ်လိၼ်သေ ၶဝ်ႈၵႂႃႇ တီႈၼႂ်းမိူင်းထႆး မီး 1.7 လၢၼ်ႉပၢႆ ၼႆယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းပၢႆႈၽၢတ်ႇယၢၼ် ႁိူၼ်းယေးတီႈယူႇ ယွၼ်ႉပၵ်းပိူင်ႁၢပ်ႇထၢမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ယွၼ်ႉ ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပႃးႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိူဝ်းဢႃယု 18 ပီၶိုၼ်ႈၼိူဝ်ၼပ်ႉႁူဝ်လၢၼ်ႉၵေႃႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ သင်တႅၵ်ႈၼိူင်းၵၼ်တၢင်း မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2010 ၊ 2025 လႄႈ ပီ 2020 ၸိူဝ်း ၼၼ်ႉၸိုင် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိူဝ်းမီးသုၼ်ႇတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် လူတ်းယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ ၼပ်ႉႁူဝ်လၢၼ်ႉၵေႃႉ ၼႆ ယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸႂ်ႉပႃးပိူင် PR ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸတ်းႁဵတ်းၸွမ်းပိူင် FPTP (First past the post) ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၽႂ်လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼမ်သုတ်းၵေႃႈ ၵေႃႉၼၼ်ႉပေႉ။ ပေႃးတူၺ်း ၶိုၼ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 1990 – 2010 – 2015လႄႈ 2020ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင် ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ FPTP ၵူၺ်း။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းႁၢင်လိူၼ် Dec 2025ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈသႂ်ႇပႃး ပိူင်လိူၵ်ႈတင်းၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ PR (Proportional Representation)သေ တေၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် လွင်ႈၸႂ်ႉပိူင် PR သေ ၸတ်း လိူၵ်ႈၼႆႉ ၼႂ်းပိုၼ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ၵမ်းၼႆႉ တေပဵၼ်ၵမ်းဢွၼ်တၢင်း သုတ်း (ၵမ်းႁႅၵ်ႈ)။

တႃႇသၽႃးၵူၼ်းမိူင်း တေၸႂ်ႉပိူင် ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ FPTP၊ တႃႇသၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလႄႈ သၽႃး ၸႄႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တိူင်းၼႆႉသမ်ႉ တေၸႂ်ႉပိူင် ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ FPTP တင်း ပိူင်လိူၵ်ႈတင်း ၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ PR တင်းသွင်သႅၼ်းသေ ၸတ်းႁဵတ်းၵႂႃႇ – သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ်ဝႆႉ ၼင်ႇၼႆ။

ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ဢၼ်လႆႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢဝ်ပိူင် PR လႄႈ FPTP တင်းသွင်ဢၼ် ၼပ်ႉ ဢၢၼ်ႇၵႂႃႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈၼႂ်းတွၼ်ႈ ပိူင် PR သေ လႆႈၶႅပ်း ၵၢင်ၸႂ် ၼမ်ယူႇသေတႃႉ ဢွင်ႇပေႉယဝ်ႉၼႆ ပႆႇၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေဢွၼ်ၼမ်းၸတ်းႁဵတ်းၼႆႉ ယွၼ်ႉပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းပႆႇယဵၼ်၊ တိုၵ်ႉမီးပၼ်ႁႃလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈဝႆႉလႄႈ တေဢမ်ႇၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလႆႈ ၵူႈတီႈၵူႈဝဵင်း။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢၵ်ႈ လၢႆႈၶူဝ်းသိုၵ်းၶဝ်ႈၶႅင်ႇ ၼၼ်ႉ ၵူၺ်း တေၶဝ်ႈၶႅင်ႇလႆႈ ၼႃႈတီႈၼမ်။ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ပႃႇတီႇတၢင်ႇဢၼ်တႄႉ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈၶႅင်ႇ လႆႈ ၵူႈတီႈ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸတ်းၼႂ်းႁၢင်လိူၼ် Dec ၼႆႉ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ပႃႇတီႇသုၼ်ႇလဵဝ် လႄႈ ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်တေၶဝ်ႈၶႅင်ႇလိူၵ်ႈၵႂႃႇၼႆႉ သဵၼ်ႈမၢႆမီးၸမ် 5000ၵေႃႉ။ ၼမ်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ် ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ USDP မီး 1000 ပၢႆ။ ၼမ်သုတ်းထီႉသွင်သမ်ႉ ပဵၼ်ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ပႃႇတီႇၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း NUP။ ၼမ်သုတ်းထီႉသၢမ်သမ်ႉ ပဵၼ်ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ပႃႇတီႇ PPP လႄႈ ပႃႇတီႇၵူၼ်းမိူင်း ဝႃႈၼႆ။

ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008သေ တီႈၼင်ႈၽူႈတႅၼ်း တႃႇ 25 % ၼႂ်းသၽႃးၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တိုၼ်း တေဢဝ်တဵမ်တဵမ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈထၢၵ်ႈလႄႈ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းပႃႇတီႇသၢင်ႇ သီႈၵူၺ်း တေဢဝ်တီႈယူႇၼမ်သုတ်း ၼႂ်းသၽႃးၼႆ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပႂ်ႉတူၺ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ထတ်း သၢင် လၢတ်ႈ ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 15လိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ – ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈ တင်ႈသၽႃးၵူၼ်းမိူင်း 56 တီႈ၊ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ သၽႃးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸွမ်းပိူင် FPTP 9 တီႈ၊ ၶဵတ်ႇ လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸႄႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တိူင်း ၸွမ်းပိူင် FPTP လႄႈ PR တင်းသွင်ဢၼ် 56တီႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေဢမ်ႇပဵၼ်ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ တေၸတ်းႁဵတ်း ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ 1-2-3 ႁူမ်ႈသဵၼ်ႈတႃႇ 274 ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိပ်းၵမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းလႄႈ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ဢၼ်တေလိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃး ၽွင်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 3ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ႁူမ်ႈသဵၼ်ႈတေမီး 166 ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်လူင် သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႆႈယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမႃး တီႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ လၢႆသိုပ်ႇလၢႆပၢၼ်ၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးဢဝ်ၵမ်ၸိုမ်း တႅမ်ႈၶဵတ်ႇသႂ်ႇတီႈၼိူဝ်မၢင်ၸေႈ(လျှို့ဝှက်မဲပေးစနစ်)သေ တွတ်ႈသႂ်ႇၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်မႃး ၵူၺ်း ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2025 ၼႆႉတႄႉ တေၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်၊ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၽူႈပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၶဝ်တႄႉ ထတ်းသၢင် လၢတ်ႈဝႃႈ – လွင်ႈၸႂ်ႉၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼႆႉ တေၸၢင်ႈမီးလွင်ႈဢမ်ႇပူင်ႇသႂ် ၼႂ်းလွၵ်း လၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ တီႈၼႂ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်လၢႆႇ တႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ – ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် (MEVM) ၼႆႉယုမ်ႇယမ်တမ်းၸႂ်လႆႈယူႇ၊ တိုၼ်းတေဢမ်ႇၸၢင်ႈလၵ်ႉဢဝ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ဝႃႈၼႆ။ မိူၼ်ၼႆ ၶွမ်ႊ မသျိၼ်ႊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်ၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ – ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတေၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈ ၸၢၵ်ႈသေ တွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼၼ်ႉ လႆႈပၼ်ပိုၼ်ႉႁူႉဝႆႉၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။

ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ် လၢတ်ႈဝႃႈ တႃႇပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2025 ၼႆႉ တူဝ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉတေၸႂ်ႉတိုဝ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၵႂႃႇ တီႈဢေႇသုတ်း တႃႇ 5 မိုၼ်ႇလုၵ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈၼႂ်းၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈၼႆႉသေ မီးၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈ ပဵၼ် မိူင်းၵြႃးဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ဝႆႉၼႆသေတႃႉ ဢမ်ႇပႆႇၸၢင်ႈယိုၼ်ယၼ်လႆႈတႅတ်ႈတေႃး။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵုမ်းၵမ်တႄႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ – ၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈတႃႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၼႂ်းမိူင်း ၶူင်သၢင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇဝႆႉသေ ၶိုတ်း ၸၼ်ႉမႅၼ်ႈၸွမ်းၼင်ႇပိူင် ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မၢႆမီႈပၵ်းပိူင်မႂ်ႇသေ ၵုမ်းထိင်းဝႆႉ

ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2025 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ မၢႆမီႈပၵ်းပိူင်မႂ်ႇ သင်ဝႃႈ သေႃႇသူၼ်း ယႃႉၵဝ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ထတ်းသၢင်လၢတ်ႈတၢင်ႇတၢင်းၽိတ်းၼိူဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈၸိုင် တေ ၸၢင်ႈၺႃး တၢမ်ႇၶွၵ်ႈပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင် ဢမ်ႇၼၼ် တၢမ်ႇဢၼ်ၼၵ်းၼႃႁၢဝ်ႈႁႅင်း လႄႈ တၢမ်ႇတၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၸွမ်းၼင်ႇမၢႆမီႈပၵ်းပိူင်မႂ်ႇၼႆႉသေ သင်ဝႃႈသေႃႇသူၼ်းယႃႉၵဝ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸိုင် တီႈဢေႇသုတ်း တေၸၢင်ႈၺႃးတၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 3 ပီထိုင် တေၼမ်သုတ်း တၢမ်ႇၶွၵ်ႈတေႃႇၸူဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် တၢမ်ႇတၢႆ။

ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈၼႆႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လူင်းလၢႆးမိုဝ်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး ၼႂ်းလိူၼ် ၵျူႊလၢႆႊ ထိုင် လိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊၼႆႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၺႃးတီႉၺွပ်းမီးႁိမ်းၸမ် 100 ၊ ၸိူဝ်းၶဝ်ၺႃးပၼ် တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ တီႈဢေႇသုတ်း 7 ပီထိုင် တီႈၼမ်သုတ်း 25 ပီၼႆယဝ်ႉ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ မၢႆမီႈပၵ်းပိူင်ၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းၵႅတ်ႇၶႄႇပၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်တေဢမ်ႇမီးလွင်ႈ ယႃႉၵဝ်း ၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်လူင်းသူၼ်းတုမ်ႁႃသဵင် လႄႈ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဝႃႈ ၼႆ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၼင်ႇႁိုဝ်တေပဵၼ်ဢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈပၼ် ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ၸိူဝ်းပႂ်ႉႁူင်းတွတ်ႈ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတေတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆယဝ်ႉ။

သင်ဝႃႈ သေႃႇသူၼ်းယႃႉၵဝ်း လွၵ်ႇငိူတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတေတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်၊ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်း ၽွင်း၊ ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်းႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းဝႆႉၸွမ်းႁူင်းတွတ်ႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လႄႈ ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸိူဝ်း ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈပႃးၸွမ်း တီႈၼႂ်းၸုမ်းၵေႃႇမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉၸိုင် တီႈဢေႇသုတ်း တေၺႃး တၢမ်ႇၶွၵ်ႈ 3 ပီ ထိုင်20 ပီ – ၼႂ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉပႃး ၼင်ႇၼႆ။

ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁၢႆလၢႆဝႆႉလႄႈ ပႃႇတီႇၸိူဝ်းၺႃးပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ

ဝၢႆးလင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းပီ 2021 ယဝ်ႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁုပ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈ ပႃႇတီႇ ၼူၵ်ႉယုင်း NLD ဢၼ်တေႃႇဢွင်ႇသၢၼ်းၸုၵျီႇ ဢွၼ်ႁူဝ်ဝႆႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် SNLD ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ်ႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယွၼ်ႉပၢၵ်ႈထဵင်တႃႇတေတၢင်ႇမၢႆၾၢင် ၶိုၼ်း လႄႈ ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈႁုပ်ႈသိမ်းပႅတ်ႈလွင်ႈပၼ်ၶႂၢင်ႉတၢင်ႇမၢႆၾၢင်။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၸၼ်ႉသုင် ၼႂ်းပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း NLD ၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ၺႃးသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တီႉ ၺွပ်းယဵတ်ႈၶွၵ်ႈဝႆႉ။  ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ပွင်ႇဝႃႈပႃႇတီႇဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်၊ ဢၼ်ၵူၼ်းတၢင်းၼမ် ႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႇပႃးတီႈၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵမ်းၼႆႉ။

လိူဝ်ၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ပႃႇတီႈၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် တေတၢင်ႇမၢႆၾၢင်ၼၼ်ႉသေ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ မူၼ်ႉမႄးၽိူမ်ႉထႅမ်ဝႆႉ မၢႆမီႈမတ်ႉတႃၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ ႁႄႈႁၢမ်ႈၼင်ႇႁိုဝ်ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ တေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸတ်းႁဵတ်းထႅင်ႈ ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ။

မိူၼ်ၼင်ႇၶေႃႈဢၼ်ဝႃႈ “သင်ၶွမ်ႊမသျိၼ်ႊပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၵူတ်ႇထတ်းႁၼ်ဝႃႈ ပႃႇတီႇသေဢၼ် ဢၼ် မီးလွင်ႈဢမ်ႇပူင်ႇသႂ် လႄႈ ႁဵတ်းၽိတ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈၸိုင် တေဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇ သိုပ်ႇၸုၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ  ဢၼ်လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း မီးၵၢင်ၸႂ် တၢင်းႁၼ်ထိုင်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉသေ လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတႄႉ မီးတၢင်းႁၼ်ထိုင်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းဝၼ်းတူၵ်း၊ ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ လႄႈ ၸုမ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၶဝ်တႄႉ လၢတ်ႈထတ်းသၢင်ဝႃႈ ပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ပွမ် ၼႆယူႇ။

ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ လၢတ်ႈဝႃႈ – ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ပၼ်ႁႃပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ် တိုၵ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းဝႆႉ၊ ၵူၼ်းတူၵ်းၶွၵ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်း ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ၵေႃႉတိုၵ်ႉထုၵ်ႇၵုမ်းၶင်တူဝ်ဝႆႉယူႇလႄႈ ပၢင် လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸတ်းႁဵတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈထၢမ်တေႃႇ လွင်ႈလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း၊ ၽဵင်ႇပဵင်းတဵမ် ထူၼ်ႈဝႆႉယူႇ ဝႃႈၼႆ။

မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းၶႄႇ လႄႈတင်း မိူင်းရၢတ်ႉသျႃးတႄႉ ႁၼ်လီၵမ်ႉထႅမ်ၸွမ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဝႆႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢင်ၸႂ်မိူင်းၶႄႇတႄႉ တိူဝ်းၵမ်ႉထႅမ်ၼိူဝ် လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈဢၼ်တေမႃးယွၼ်ႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼၼ်ႉယူႇ။

တီႈၼႂ်းၸုမ်း ဢႃႊသီႊယၼ်ႊတႄႉ ၵဵႀ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ် ဢမ်ႇၵမ်ႉထႅမ်ၼႆၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ မလေးသျႃး၊ သိင်ႊၵပူဝ်ႊ လႄႈ ဢိၼ်ႊတူဝ်ႊၼီႊသျႃႊ ၶဝ်တႄႉ လၢတ်ႈဝႃႈ  ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ပဵၼ်ယူႇ တီႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉသေ မိူင်းမၢၼ်ႈပႆႇတူဝ်ႈတၼ်း တႃႇ တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ၵၢင်ၸႂ်ၶဝ်တႄႉ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ၵိုတ်းယိုတ်းလွင်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်၊ ႁႂ်ႈပွႆႇပၼ်ၵူၼ်းတူၵ်း ၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း လႄႈ ႁူပ်ႉဢုပ်ႇၵၼ်ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၵွၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

မိူင်းၸိူဝ်းယူႇႁိမ်းၵိၼ်ၸမ်ၵၼ်တၢင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းထႆး၊ မိူင်းလၢဝ်း လႄႈ မိူင်းၵမ်ႇပေႃးတီး ယိူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈႁၢင်ႈႁႅင်း တေၸတ်းႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇလၢတ်ႈထတ်းသၢင်သင်ဝႆႉတႅတ်ႈတေႃး၊ ၵူၺ်းလၢတ်ႈဝႃႈ လွင်ႈၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ႁႂ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵႄႈလိတ်ႈ ၼႆၵူၺ်း

မိူဝ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2015 တင်း ပီ 2020 ၼၼ်ႉ လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁၼ် ထိုင်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ႁႅင်း မိူၼ်ယၢမ်းလဵဝ်၊ ၸုမ်းပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလၢႆလႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းတၢင်းၼမ်။

ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ဢိင်ဢဝ်ၶေႃႈမုလ်းတီႈ BBC ဝႆႉၶႃႈဢေႃႈ။