သိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပၢႆပီ 2025 ၼႆႉၼႆလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ သူၼ်ၸႂ် မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇသူၼ်ၸႂ် ။ ၼႂ်းပိူင် ဢၼ်တေလိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉပႃးဝႆႉဝႃႈ ပိူင် First-Past-the-Post (FPTP) ပိူင်ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ် လႄႈ ပိူင် PR (Proportional Representation) ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ် ၼႆလူးၵွၼ်ႇ ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပိူင်ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ ၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈမႃးပိူင်းၼႄယဝ်ႉတွၼ်ႈၼိုင်ႈ ။ ၵမ်းၼႆႉ မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း ပိူင် ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ PR ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵွၼ်ႇၶႃႈၼေႃႈ။

ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ PR(Proportional Representation) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ပိူင်ဢၼ် တေၵွၼ်းၵိူင်ႈပၼ် ၼႂ်းၵႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် ၸုမ်းပႃႇတီႇလႂ်ပႃႇတီႈၼၼ်ႉ လႄႈ ႁူဝ်ၼပ်ႉတီႈၼင်ႈၼႂ်းသၽႃး ႁႂ်ႈမီးသုၼ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်ဝႆႉ ။တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း သင်ဝႃႈ လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ဝႆႉ 25 % ၼႆၵေႃႈ တီႈၼင်ႈၼႂ်းသၽႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈၵိုင်ႇငၢမ်ႇၵၼ်တင်း ဝၢၵ်ႈဢၼ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ။

လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ပိူင်ဢၼ်ၼႆႉ ၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပၼ်ႁႃ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ဢၼ်လႆႈမႃး လႄႈ တီႈၼင်ႈဢၼ်လႆႈၼႂ်းသၽႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈပိူင်ႈႁၢင်ႇၵၼ် ။ လွင်ႈဝႃႈ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လႆႈၼမ်သေ တီႈၼင်ႈသၽႃးလႆႈဢေႇ ၊ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လႆႈဢေႇသေ တီႈၼင်ႈသၽႃးၼၼ်ႉသမ်ႉ လႆႈၼမ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇႁႂ်ႈမီး – ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ ပဵၼ် ပိူင် PR ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်း ပုၼ်ႈသုၼ်ႇ။

ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈ ပႃႇတီႇသႅၼ်းလဵၵ်ႉသႅၼ်းယႂ်ႇ မၼ်းၸၢင်ႈလႆႈသုၼ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်လႄႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵၢၼ်မိူင်းၶဝ် ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈမႃး။
သင်ဝႃႈ မီးၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၶဝ်ႈၶႄႉၶႅင်ႇၼႆၸိုင် သင်ဢဝ်ပိူင် PR သေလိူၵ်ႈတင်ႈ တေတိူဝ်းမီး တိုဝ်ႉတၢင်းဢွင်ႇပေႉလႆႈ လိူဝ်သေပိူင် FPTP ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇၼၼ်ႉယူႇ ၼႆ – ၼႂ်းၽိုၼ် Salween Institute for Public Policy ၼၼ်ႉ ပိူင်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးသေ မၼ်းၸၢင်ႈမီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်း ။ မိူင်းဢၼ် မီးၾိင်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ၼၼ်ႉ လိူဝ်သေ ပိူင်ၽူႈပေႉၵိၼ်ၶၢတ်ႇ FPTP ယဝ်ႉ သမ်ႉၸႂ်ႉပိူင် ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ PR လေႃးလႄး ၸွမ်းၵေႃႈမီး ။ ၾၢႆႇမၢၼ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ကိုယ်စားလှယ်ရောနှောကိုယ်စားပြုစနစ် ( mixed member representation system) ။

မၢင်တီႈၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈပိူင် FPTP သေ လႅၵ်ႈၸူး ပိူင် PR ၵမ်းသိုဝ်ႈၵေႃႈမီး။ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ဢၼ်ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ ၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ ပိူင် PR ၼႆႉ ၸႂ်ႉၼမ်လိူဝ်သေ ပိူင် FPTP ။

ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းလၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉသေ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇၶတ်းသၢင်ႈတႃႇၸႂ်ႉပိူင်ဢၼ်ၼႆႉမႃး။ ပိူင်လူင်ၵေႃႈ တႃႇၵွၼ်းၵိူင်ႈလႆႈ လွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႄႈ ႁႂ်ႈပႃႇတီႇသႅၼ်းလဵၵ်ႉ မီးလွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်း ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၊ ႁႂ်ႈမီးမႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ်လၢႆဢွင်ႈတီႈႁူမ်ႈသၢင်ႈၸွမ်းၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁၼ်လီၸွမ်းလွင်ႈပိူင် PR ၼႆႉ။ ( မၢႆတွင်း – ဢၼ်လၢတ်ႈယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ သပ်းၸႅင်ႈၼႄ ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူၺ်း လွင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈတေၸတ်းၼၼ်ႉတႄႉ လီဢမ်ႇလီၼၼ်ႉ ယူႇတီႈၽွၼ်းပၢင်ႈမၼ်းဢွၵ်ႇမႃး ၸင်ႇတေႁူႉလႆႈ )
ယူႇတီႈ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇတႄႉ လၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇ Myanmar News Agency ၼၼ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတူင်ႉၼိုင်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၵၢၼ်မိူင်းၵူႈၵေႃႉ တၵ်းလူဝ်ႇလႆႈၶႆႈၸႂ်တူၺ်း ပိူင် PR ၼႆႉ ။ လူဝ်ႇလႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈလႄႈ ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဝႃႈၼႆဝႆႉ။

ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းပုၼ်ႈသုၼ်ႇ PR ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ပိူင်မၼ်းဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၽိတ်း ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းလႄႈ ၽူႈၼမ်းၸတ်းမၼ်း ၸွင်ႇတေၸွမ်းပိူင်မၼ်းလႆႈလီၵႃႈၼၼ်ႉၼိုင်ႈၵူၺ်း ၼႆ ၽူႈထတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်မိူင်းၶဝ်လၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။
ပေႃးဢဝ် ပၵ်းပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 ဝႃႈသမ်ႉ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈမီးဢႃႇၼႃႇမႃးၼႆႉ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ပိူင် PR မႃးၵူၺ်း။ ပေႃးဢဝ် ပိူင် PR ၼႆႉ မႃးၸႂ်ႉတႂ်ႈလၵ်းပိူင် 2008 တႄႉ မိူၼ်ပၼ်ႁႅင်းႁႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈသိုပ်ႇမီးဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇထႅင်ႈ။ ပေႃးတူၺ်း လွၵ်းသဵၼ်ႈမၢႆ ၶႅပ်းႁၢင်ႈမၢႆ 4 ၼႂ်းၽိုၼ် Salween Institute for Public Policy ၼၼ်ႉ ပိူင်းၼႄဝႆႉယူႇ။

ပႃႇတီႈသၢင်ႇသီႈ ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇလင်ၵမ်ႉယၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈလူဝ်ႇလႆႈၶႅပ်းသဵင်ၵၢင်ၸႂ်တီႈၵူၼ်းတင်းမိူင်းသေ တေႃႉတႄႉလႆႈမွၵ်ႈ 21 % ၵူၺ်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢွင်ႇပေႉလႆႈ။
ပိူင် PR ၼႆႉ ၵွၼ်းၵိူင်ႈလႆႈ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်လႄႈတီႈၼင်ႈၼႂ်းသၽႃး ၼႆသေတႃႉ ပေႃးဢိင်ၼိူဝ် လၢႆးလဵၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈမိူင်းၼိုင်ႈမႃးတႄႉ မၼ်းၵေႃႈ မီးၽေးယူႇ ။
လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ ၸူဝ်ႈၵႃႈဝၢၼ်ႈမိူင်းပႆႇၼိမ်သဝ်းသေတႄႉ တႃႇတေမႃးၸႂ်ႉပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလူၺ်ႈပိူင် PR ၼႆႉ တိူဝ်းမီးၽေး တိူဝ်းဢမ်ႇလႆႈသုၼ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်လူးၵွၼ်ႇ ။

သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈပိူင်လၵ်းမိူင်း 2008 သေ သမ်ႉၸွမ်းပိူင် တီႊမူဝ်ႊၵရေႊၸီႊ တႄႉတႄႉ ၸိုင် ပိူင်လိူၵ်ႈတင်ႈ PR ၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ပိူင်ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်မိူင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၶိုၼ်ႈသင်ႉၶိုၼ်ႈသုင်မႃးတႄႉတႄႉ။ ဢႃႇၼႃႇႁႅင်းပွင် တေဢမ်ႇၵႂႃႇၶွၼ်ႈတီႈၸုမ်းလဵဝ် ၵေႃႉလဵဝ်လႆႈ သင်ဝႃႈ ၸွမ်းပိူင် PR ၼႆႉ လူၺ်ႈၸႂ်သိုဝ်ႈယူဝ်း။
ၶၢဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်းသေ ဝၢၼ်ႈမိူင်းလုၵ်ႉပဵၼ်ၾႆးယူႇၼႆႉတႄႉ ပႆႇၵိုင်ႇလႅပ်ႈ တေမႃးၸႂ်ႉပိူင် PR ၼႆႉ ၼႆ Salween Institute for Public Policy ပိူင်းဝႆႉယူႇ။ ႁဵတ်းသင်လႄႈ ပႆႇၵိုင်ႇလႅပ်ႈၼႆၼၼ်ႉ ႁဝ်းပႂ်ႉလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းထႅင်ႈ တွၼ်ႈၼႃႈ ၶႃႈၼေႃႈ။