တင်ႈတႄႇ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်းမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ လုၵ်ႉမိူင်းပႄႊလႃႊရုတ်ႉသ်လႄႈ မိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ပွၵ်ႈမႃးၽႅဝ်ၶိုၼ်း တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ ၼႂ်းႁူဝ်လိူၼ်မၢတ်ႊၶျ်ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ပေႃးထိုင်မႃး လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ႁၢင်ပီ 2025 မႃး ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ပႃႇတီႇၵူႈၸုမ်း ၶဝ်ႈႁူမ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်းလႆႈ ဝႃႈၼႆ။  

ဝၢႆးလင် သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 4 ပီပၢႆၼႆႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ တႃႇ ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်း ပတ်ႉပိုၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႈၵမ်းႁႅၵ်ႈ။ လွင်ႈတႃႇၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတင်း သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၼႂ်းမိူင်း ယင်းပႆႇလႆႈႁူႉ သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇတီႈပႄႊလႃႊရုတ်ႉသ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၵႂႃႇ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။

လွင်ႈၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢိၵ်ႇၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်းၶဝ် ထတ်းသၢင်ဝႃႈ တႃႇတေပိုတ်ႇပၢၵ်ႇလၢတ်ႈဢွၵ်ႇ လွင်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ်ႁူႉၼၼ်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ႁၢင်ႈ ႁႅၼ်းဝႆႉ တႃႇၵႂႃႇလၢတ်ႈတၢင်း မိူင်းရတ်ႉသျႃႊၼၼ်ႉႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇမီးၽႅၼ်ၵၢၼ်သင်သေ ၵိုင်ႉ ၵၢင်ႉဢွၵ်ႇၸႂ်မႃးလႄႈ လၢတ်ႈၵႂႃႇၵူၺ်းႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ လိူဝ်သေ ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ တေဢမ်ႇ မီးၽႂ်ႁူႉလႆႈ။

မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼိူဝ်ၶိူင်ႈမိၼ် ဢၼ်တိုၵ်ႉလုၵ်ႉ မိူင်းပႄႊလႃႊရုတ်ႉသ် ပွၵ်ႈထိုင်ၶိုၼ်းမိူင်း မၢၼ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ “တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း မုင်ႈမွင်း ႁႂ်ႈၵူႈပႃႇတီႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈ လိူၵ်ႈ တင်ႈပႃးၸွမ်း (ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ – ပႃႇတီႇၸုမ်ႇၵူႈ ) ” ၼႆယဝ်ႉ။

ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ပႃႇတီႇၸုမ်ႇၵူႈ (ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ဝၢႆး လင်ပၢၼ် 1988 သဵၼ်ႈတၢင်းပႃႇတီႇသျူဝ်ႇသျႄႇလိတ်ႊ မိူင်းမၢၼ်ႈ (မဆလ) ပိူင်ၵၢၼ်ပႃႇတီႇလဵဝ် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) တပါတီစနစ် တႅၵ်ႇယၢႆႈၵႂႃႇသေ ၵွၼ်ႇပႆႇထိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1990။ 

ပေႃးထတ်းတူၺ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸိူဝ်းႁဵတ်းမႃးလင် ပီ 1988 ၼၼ်ႉၼႆ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 1990 လုၵ်ႉတီႈ လွၵ်းပိူင် မဆလ ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ်ၵႂႃႇလွၵ်းပိူင်သိုၵ်း နဝတ/ နအဖ၊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 လုၵ်ႉတီႈလွၵ်း ပိူင်သိုၵ်း ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ် လွၵ်းပိူင်လုၵ်ႈၶိုင်ႈသိုၵ်း၊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 2015 လုၵ်ႉတီႈလွၵ်းပိူင် လုၵ်ႈၶိုင်ႈ သိုၵ်း ပိၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ် လွၵ်းပိူင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၊ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပီ 2020 ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈၶိုင်ၵၢၼ် သင်​​သေ ပဵၼ်ၵႂႃႇၶိုၼ်း လွၵ်းပိူင်ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း တင်းပိုၵ်း။

ထိုင်မႃး ပီ 2025 လႆႈငိၼ်းၶိုၼ်း ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်တၢမ်တူဝ် ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ပိုတ်ႇပၢၵ်ႇ လၢတ်ႈဢွၵ်ႇမႃး လွင်ႈပႃႇတီႇၸုမ်ႇၵူႈ (ပါတီစုံဒီ မိုကရေစီ) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉတႄႉ ဝႃႈၼႆယူႇ။ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ယူႇတီႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸတ်းႁဵတ်းမႃးတင်းသဵင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၽၢမ်း တႃလိင်ႉလႅၼ် တေႃႇၵူၼ်းမိူင်းမႃး ၵူႈသိုပ်ႇၵူႈပၢၼ်ၵူၺ်း။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပႃႇတီႇၸုမ်ႇၵူႈ (ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ) ၼႆႉ တီႈတႄႉမၼ်း လႆႈၽေႃႇၼမ်ႉၼႄတူဝ်ၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး ပေႃးၸတ်းယဝ်ႉၵႂႃႇ သၢမ်သီႇပွၵ်ႈလူးၵွၼ်ႇ။ ပေႃးမႃးတူၺ်းငဝ်းလၢႆးယၢမ်းလဵဝ်ၸိုင် ၵူၼ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ မုင်ႈမွင်းႁႂ်ႈမီးမႃး ပိူင်ၵၢၼ် ပႃႇတီႇၸုမ်ႇၵူႈ (ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ) ။ တီႈတႄႉ မၼ်း သၽႃးဢၼ်မီးၵူႈပႃႇတီႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးမီးယူႇယဝ်ႉ။ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်း ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်သေ လိူၵ်ႈၶိုၼ်ႈမႃးၸွမ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈ ၽဵင်ႇပဵင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးမီးယူႇ ယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉတင်းသဵင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းသေ ပိူင်ၵၢၼ် မိူင်းဢၼ်တိုၵ်ႉယၢင်ႈ ၶဝ်ႈၸူး ၾႅတ်ႊတရႄႊတီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈလူႉလႅဝ် ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ၼႂ်းပၢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵုမ်း ၵမ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေဢွၼ်ႁူဝ်ၸတ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉၼႂ်းလိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ 2026 ၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၸွမ်ၽွင်းလူင်မိူင်းၼွၵ်ႈ မိူင်းၵျပၼ်ႊ၊ မိူင်းထႆး ဢိၵ်ႇလၢႆလၢႆမိူင်းၵေႃႈ မီးၵႂၢမ်းထၢမ်လႄႈ ထတ်းသၢင်ၼႄဝႆႉ ၶေႃႈႁၼ်ထိုင်လၢႆလၢႆလွင်ႈယူႇ။

ၸွမ်ၽွင်းလူင် မိူင်းၵျပၼ်ႊ ပၼ်ၶေႃႈႁၼ်ထိုင်ဝႆႉဝႃႈ ပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း တွၼ်ႈတႃႇတေပွႆႇပၼ်ၶိုၼ်း ဢွင်ႇ သၢၼ်းသုၵျီႇၼႆႉ ယင်းဢမ်ႇဢွင်ႇမၢၼ်မႃးသေပွၵ်ႈ ၵမ်းၼႆႉသမ်ႉဝႃႈ တေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈထႅင်ႈၼႆ လႄႈ ယူႇတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၵျပၼ်ႊသေ ပဵၼ်ဢၼ်မႆႈၸႂ်ၸွမ်းတႄႉတႄႉယူႇၼႆ ၾၢႆႇပၵ်းတႃလူလွမ် ပႂ်ႉတူၺ်း သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉ ၼင်ႇၼႆ။

ယွၼ်ႉဝႃႈ ယၢမ်းလဵဝ် ပိုၼ်ႉတီႈၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇလႆႈၵုမ်းၵမ်ဝႆႉလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ ၵူႈမူႇၸုမ်း ၵူၼ်း မိူင်းၵူႈၵေႃႉ တေယွမ်းႁပ်ႉလႆႈၼိူဝ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်တေၸတ်းႁဵတ်းယူႇၼႆႉ မၼ်း ဢမ်ႇငၢႆႈ။

မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ၼႂ်းလိူၼ်ဢွၵ်ႊထူဝ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ပတ်းပိုၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 330 ၸႄႈဝဵင်းၼႆသေတႃႉ ၵူၺ်းၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ၵူၼ်းလႆႈတႃႇ 145 ဝဵင်းၵူၺ်း။

ယၢမ်းလဵဝ် ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ သုမ်းသိုၵ်းယူႇၶိူဝ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းလႄႈ တွၼ်ႈတႃႇတေၸတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၼႂ်းႁူဝ်ပီ 2026 ၼႆႉ ၸွမ်သိုၵ်း ဝိတ်ႉထယႃႊ သေမႃႊထွင်း ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းႁေႃ ၶမ်းထႆးၵေႃႈ ထတ်းသၢင်ပၼ်ၶေႃႈႁၼ်ထိုင် ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်သၽႃးမိူင်းထႆး တီႈၵုင်းထဵပ်ႈၼၼ်ႉဝႃႈ ဢၼ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉၼႆၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇပဵၼ် ဝႃႈၼႆ။

ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇယူႇၶိူဝ်းယႂ်းဝႃႈ တိုၼ်း တေၸတ်းႁဵတ်းၶိုင်ပွင်ၵႂႃႇ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈ။ တႃႇပဵၼ်မႃး ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပႃႇတီႇၸုမ်ႇၵူႈ (ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ) ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ၊ မိူင်းပႄႊလႃႊရုတ်ႉသ်ၶဝ်ၵေႃႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်ႁႅင်း ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တွၼ်ႈတႃႇတေပဵၼ် မႃးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ပူင်ႇသႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်း ၼွၵ်ႈၶဝ် တေပွႆႇမႃးၸုမ်းဢၼ်ပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်းၼႆ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸွမ်သိုၵ်း ၸေႃႇ မိၼ်းထုၼ်း လၢတ်ႈၵႂႃႇတီႈ ၶူင်ႇႁိူဝ်းမိၼ် ၼေႇပျီႇတေႃႇ ၽွင်းဢွၵ်ႇၶၢဝ်း တၢင်းလုၵ်ႉတၢင်းမိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။

တႃႇၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ပေႃးတူၺ်းၶိုၼ်း တင်ႈတႄႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸိုင် မီးၶၢဝ်းယၢမ်းႁၢင်ႈႁႅၼ်းႁိုင် 10 လိူၼ် ဢမ်ႇၼၼ် တႃႇပဵၼ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃးၼႆႉ လူဝ်ႇထႅင်ႈမွၵ်ႈ 9 လိူၼ် 10 လိူၼ်ၵူၺ်း။

ပေႃးၼပ်ႉၸွမ်း လွၵ်းၵၢၼ် (ႁိုဝ်) ၽႅၼ်ၵၢၼ်ဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈတမ်းဝၢင်းဝႆႉ ၼင်ႇပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (ႁိုဝ်) လၵ်းမိူင်း 2008 ၼႂ်းမတ်ႉတႃ (418)  ၶေႃႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၶိုၵ်ႉၶၵ်ႉၼၼ်ႉၸိုင် ၽွင်းၶၢဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉဢူၼ် ဢမ်ႇမီးတီႈယိပ်းတီႈၵမ်ၼၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းတေမီးလွင်ႈၼိမ်တဵင်ႈ မိူၼ်ၵဝ်ႇမႃးၶိုၼ်း ၾၢႆႇၸတ်း ပွင်ၾိင်ႈမိူင်း၊ ၵၢၼ်ဢုပ်ႉပိူင် လႄႈ ၵၢၼ်တႅပ်းတတ်းတြႃး (နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာ) တေလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ မွပ်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း တီႈၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း  ၵႂႃႇၸူဝ်ႈၶၢဝ်း ဝႃႈၼႆဝႆႉ။

တင်ႈတႄႇ ဝၼ်းပိုၼ်ၽၢဝ်ႇၼၼ်ႉသေ ၼႃႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၸတ်းၵၢၼ်ၾိင်ႈမိူင်း (ဥပဒေပြုရေးဆိုင်ရာ) ၼႂ်းသၽႃးတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈယင်ႉဝႆႉၵၢၼ်ငၢၼ်းၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉ။ ပေႃးဢႃယု သၽႃးမူတ်းသဵင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇမၵ်း တတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း တေလႆႈဢၢပ်ႈပၼ်ဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းပၼ်ၶိုၼ်း တီႈၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၶိုၼ်း။

ၵွပ်ႈၼၼ် ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းလၵ်းမိူင်း 2008 မတ်ႉတႃ 418 ဝႃႈၸိုင် ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉ တိုၼ်းတေ လႆႈၸတ်းပၢင်ယိုၼ်ႈမွပ်ႈဢႃႇၼႃႇပၼ်ၶိုၼ်း တီႈၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း (ဢၼ်ပွမ်) ၼႄၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉသေ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁူၵ်းလိူၼ်ၼႆႉ တိုၼ်းတေလႆႈၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈ တင်ႈၵႂႃႇႁႂ်ႈမၼ်း ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်လွင်ႈယႂ်ႇၼႆႉသမ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢူးမိၼ်ႉသူၺ်ႇၼႆႉသမ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တဵၵ်းႁႂ်ႈ လိုဝ်ႈၵၢၼ်ဝႆႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းသေ ယုၵ်ႉဢဝ်ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ မႃးတႅၼ်းဢွင်ႈတီႈ ၵႅမ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းဝႆႉၸူဝ်ႈၶၢဝ်း။

ယွၼ်ႉၼၼ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၽိူဝ်ႇတေပၼ်ဢႃႇၼႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၵႂႃႇတူၵ်းၼႂ်းမိုဝ်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်း မၢၼ်ႈ ၸင်ႇၼႅတ်ႈၶိုင်ပွင်ၸတ်း ႁႂ်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈဢႃႇၼႃႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မႃးၶိုၼ်း။ ယႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈ ၾႃႉ ၵၢဝ်ႇၼႄးဝႃႈ ဢထမ်ႇမ တဵၵ်းႁိမ်ဢဝ် ဢႃႇၼႃႇသေ လႆႈၵုမ်းၵမ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ၼႆၼၼ်ႉၵူၺ်း။ 

သင်ပဵၼ်ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃးတႄႉၸိုင် လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ဝႆႉၶေႃႈထတ်းသၢင်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်ပိူင်း ၸႅင်ႈၼႄဝႆႉ ဢိတ်းဢီႈၼၼ်ႉၵွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ တိုၵ်ႉသုၵ်ႉဢူၼ် မီးပၢင်တိုၵ်း  သိုၵ်းသိူဝ်ၵၼ်ယင်းပႆႇယဝ်ႉ ႁမ်ႉပေႃးလႆႈႁူပ်ႉၽေးသၽႃႇဝ ဢိင်ႇသၼ်ႇ (ၽႅၼ်ႇလိၼ်ဝႆ) ထႅင်ႈယဝ်ႉလႄႈ တႃႇတေႁူႉလႆႈဝႃႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ တေပဵၼ်ၸတ်းႁိုဝ် ဢမ်ႇပဵၼ်ၸတ်းၼၼ်ႉတႄႉ ယင်းတိုၵ်ႉၸဝ်ႉ ယူႇ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးဝႃႈ တေပဵၼ်ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈတႄႉယူႇၸိုင် ၾၢႆႇၶွမ်ႊမသျိၼ်ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ တေ လႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇ ဝၼ်းဢၼ်တေလႆႈၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈမိူင်းပၢင် လိူၵ်ႈတင်ႈသေ ပႃႇတီႇၵၢၼ် မိူင်း ၸိူဝ်းတေၶဝ်ႈၸွမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လူဝ်ႇတႄႇတူင်ႉၼိုင်ၼႃႈ ၵၢၼ်ၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸတ်းႁဵတ်းၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေဢဝ်လၢႆး တၢင်းလွၵ်းပိူင် ၼပ်ႉသွၼ်ႇၸွမ်းဝၢၵ်ႈ (PR) သေၸတ်းႁိုဝ် တေဢဝ်လၢႆးတၢင်း လွၵ်းပိူင်ၽႂ်လႆႈၶႅပ်းၵၢင် ၸႂ်ၼမ်သုတ်းၵေႃႈ မၼ်းပေႉ (FPTP) ၼၼ်ႉၸတ်းႁိုဝ်ၼႆ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မႃးတႄႉ တႄႉ ၸင်ႇႁူႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

လွၵ်းပိူင် ၼပ်ႉသွၼ်ႇၸွမ်းဝၢၵ်ႈ (PR) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် (ၶႅပ်းမႄး) ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းသႂ်ႇ ပၼ်ၼၼ်ႉသေ ၸႅၵ်ႇမႅင်ႇတီႈၼင်ႈ တႅၼ်းၽွင်းၵၼ်ၵႂႃႇ။ လွၵ်းပိူင်ၼႆႉ မီးယူႇ 2 လၢႆး လၢႆးတၢင်းထီႉ 1 ၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆးပိၵ်ႉဝႆႉသဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ ဢမ်ႇၼႄၸိုဝ်ႈသဵင် ၼေႃႇတႅၼ်းၽွင်းသေ ၸႂ်ႉလိူၵ်ႈသႂ်ႇၸွမ်း ၸိုဝ်ႈသဵင်ပႃႇ တီႇၵူၺ်း။ လႆႈၸႂ်ပႃႇတီႇဢၼ်လႂ် သႂ်ႇၸွမ်း ၸိုဝ်ႈပႃႇတီႇၼၼ်ႉၵူၺ်း။ လၢႆးထီႉ 2 သမ်ႉ ပၼ်ဝႆႉၸိုဝ်ႈသဵင် ၼေႃႇၽူႈတႅၼ်းသေ ႁွင်ႉဝႃႈ လၢႆးပိုတ်ႇဝႆႉၸိုဝ်ႈသဵင် သဵၼ်ႈၸိုဝ်ႈ။ ပၼ်ဝႆႉၸိုဝ်ႈသဵင် ၼေႃႇၽူႈၽွင်းသေ ၸႂ်ႉလိူၵ်ႈသႂ်ႇၸွမ်း ၸိုဝ်ႈၽူႈၽွင်းလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်ပႃႇတီႇၵိုၵ်းၵၼ် တင်းသွင်ဢၼ်။

လွၵ်းပိူင် ၼပ်ႉသွၼ်ႇၸွမ်းဝၢၵ်ႈ (PR) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မိူဝ်ႈဢႃယုသၽႃးပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းတၢင်ႇ လဝ်ႈၵႂႃႇဝႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်ပိူင်ၼႆႉၵေႃႈမီး ၸိူဝ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉၵေႃႈမီးလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသၽႃးပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ လွၵ်းပိူင် PR ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃး လႆႈၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်ၼမ်၊ ပဵၼ်လွၵ်းပိူင်ဢၼ် ပႃႇတီႇၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးၵူၼ်းမိူင်းၵမ်ႉ ထႅမ်ပၼ်ၼၼ်ႉလႆႈၸႂ်လႄႈ တွၼ်ႈတႃႇ တေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ တေလႆႈလွၵ်းပိူင် ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်သေ ၸတ်းၵႂႃႇငိၼ်းၶၢဝ်ႇဢွၵ်ႇဝႆႉ ဝွင်းဝွင်း ဝႅင်းဝႅင်းယူႇ။

ပေႃးၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃးတေႉၸိုင် ၵူၼ်းၸိူဝ်းတေလူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢူးၶိၼ်ႇယီႇ ပႃႇတီႇသၢင်ႇသီႈ (USDP) ၊ ႁူဝ်ၼႃႈလုၵ်ႈႁဵၼ်း 8888 ၵေႃႈၸႂ်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ပႃႇတီႇၵူၼ်းမိူင်း (PP) ၵေႃႈပဵၼ် ဢူးၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇၵျီး၊ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ထတ်းသၢင်ၵၢၼ်မိူင်း ၸၢဝ်းရၶႅင်ႇ တွၵ်ႇတႃႇဢေးမွင်ႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၼ်ၵၼ်မုင်ႈမွင်းၼိူဝ် ၶေႃႈသဵင်ဢၼ်ဝႃႈ တေလၢႆႈလွၵ်းပိူင်သေ ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယူႇ။

ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ယိူင်းဢၢၼ်းလူင်သုင်သုတ်း သိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ ပိူဝ်ႈတႃႇသုမ်ႇငုမ်းပေႉပုၼ်ႈ တေႃႇ သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းမိူင်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၼ်းပႆႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈ ႁၢၼ်ႉတေႃႇယၢမ်းလဵဝ်။ ႁူႉယူႇဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈဢမ်ႇလီတေႃႇၵူၼ်းမိူင်း ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၽွၼ်းပၢင်ႈသုၼ်ႇတူဝ်၊ သုၼ်ႇၸုမ်း၊ သုၼ်ႇၶိူဝ်းဢွၼ်ႇၽႂ်မၼ်းသေ လွင်ႈႁပ်ႉႁၼ်ၵေႃႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈႁိူင်ႈယၢၼ်ၵၼ်ဝႆႉ။ တႃႇတေႁူမ်ႈၵွင်လင် သၢၼ်ၶတ်း တေႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈလုမ်းလုမ်းတႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ ၶေႃႈသဵင်လဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်မႃးၸဵမ်လႂ် တႃႇႁႂ်ႈဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း တူၵ်းၶမ်ၼႂ်းမိုဝ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၼၼ်ႉၼႆ ပေႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်းလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉၸိုင် တိုၼ်းႁူႉႁၼ်လႆႈ ၵမ်း သိုဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးမႃးတူၺ်း ပႃႇတီႇၸိူဝ်းတၢင်ႇမၢႆၾၢင်သေ တေၶဝ်ႈၸွမ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ၸွမ်းၼင်ႇၾၢႆႇလူင်ပွင် ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် မီးယူႇ 50 ၸုမ်း။ ၵဵဝ်ႇၵပ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ ၸတ်း ႁဵတ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉသေ သၢႆၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇၵူၼ်းမိူင်း (PP) ဢူးၵူဝ်ႇၵူဝ်ႇၵျီး တွပ်ႇၶေႃႈထၢမ်သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၵႂႃႇတီႈၼိုင်ႈ ၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၶေႃႈသဵင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မၢပ်ႇ ၼႄးဝႃႈ ပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း ဢၼ်ပေႉပုၼ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ မၢပ်ႇမႂ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ် (ၶႅပ်းမႄး) မိူဝ်ႈပၢင် လိူၵ်ႈတင်ႈ 2020 ၼၼ်ႉသေ ဢမ်ႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵမ်းလဵဝ်လႄႈ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်း ၸင်ႇလႆႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ သိမ်း ဢဝဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။

ၽွင်းၶၢဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းသုၵ်ႉဢူၼ် ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်ယူႇ ပတ်းပိုၼ်ႉမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သိုၵ်းမၢၼ်ႈသုမ်း သိုၵ်း လႆႈၸုၼ်ႉ ပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈ ၼႃႈလိၼ်ၵုမ်းၵမ်သေ ၾၢႆႇၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းလၢႆလၢႆၸုမ်း ၵုမ်းၵမ်လႆႈဝႆႉ ၼႃႈလိၼ်ၽႂ်မၼ်း ယူႇၼၼ်ႉ ၸွင်ႇတေၸၢင်ႈၸတ်းလႆႈပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇသိုၵ်း မၢၼ်ႈယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇႁိုဝ်။ ၵူၼ်းမိူင်း ၵူႈ ၵေႃႉ ၵူႈပိုၼ်ႉတီႈလူး ၸွင်ႇတေၽွမ်ႉၸႂ် လိူၵ်ႈတင်ႈ ပၼ်ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်တေႉယူႇႁိုဝ်၊ ၸွင်ႇတေမီးသုၼ်ႇလႆႈ ပၼ်သဵင် တွတ်ႈ ၶႅပ်းၵၢင်ၸႂ်တေႉယူႇႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶေႃႈထၢမ်ဝႆႉလၢႆလၢႆလွင်ႈယူႇ။

လႆႈႁူႉဝႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတႄႉ ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈ တိုၼ်းတေၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵႂႃႇ ႁႂ်ႈမၼ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႄႉ ၼွၼ်းယူႇလွင်ႈၼိုင်ႈတႄႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ တေဢမ်ႇမီးပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း ဢၼ်ပေႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမိူဝ်ႈပီ 2020 ၼၼ်ႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းသေ ပႃႇတီႇၸိူဝ်းဢၼ်ယိပ်းၵမ် ၶေႃႈၵိၼ်ႇၵႅၼ်ႇ မုင်းမွင်း တွင်းတႃႉ တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဢၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၸွမ်း။

ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇၸိူဝ်းဢွင်ႇပေႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2020 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၺႃးၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းဢႃႇ ၼႃႇသေ သိမ်းဢဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းယဝ်ႉ တီႉၺွပ်းယဵတ်ႈသႂ်ႇၶွၵ်ႈ သႂ်ႇထွင်ႇဝႆႉလႄႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်သိုၵ်း မၢၼ်ႈတေၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ သင်ဝႃႈပဵၼ်ၸတ်းမႃးတေႉတေႉၸိုင် တေဢမ်ႇပဵၼ်မႃးပၢင် လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်မီးလွင်ႈပူင်ႇသႂ်ႇ မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းလွၵ်းပိူင်တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆ လုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈႁူႉလီယူႇ။

ဢိင်ၼိူဝ်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်ၸွမ်ပွင်ၵၢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတေၸတ်းႁဵတ်းၼႆႉ ၸိုင်ႈမိူင်း ၼႂ်း လုမ်ႈၾႃႉၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇႁၼ်လီၸွမ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ႁၼ်လီ ၵမ်ႉထႅမ်ၸွမ်း ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ ယင်းတိုၵ်ႉ မီးယူႇ သၢမ်ၸိုင်ႈမိူင်း။ ၼၼ်ႉတႄႉပဵၼ် မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းရတ်ႉသျႃႊ တင်း မိူင်းပႄႇလႃႊလိတ်ႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးထတ်းသၢင်တူၺ်း ပိူင်ပဵၼ်တေႉတေႉ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၸိုင် ၼႂ်းသၢမ်ပုၼ်ႈၼႆႉ လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵုမ်းၵမ်လႆႈ ၸိုင်ႈမိူင်းဝႆႉ မွၵ်ႈ 1 ပုၼ်ႈၵွႆးသေ တႃႇမွၵ်ႈ 2 ပုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းယိပ်း ၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉ လႆႈလႄႈ တႃႇၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၼႆႉ ဝူၼ်ႉယၢပ်ႇတႄႉတႄႉယူႇ။

ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းဢၼ်ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၵုမ်းၵမ်လႆႈဝႆႉသေ တေဢမ်ႇပဵၼ်ၸတ်း ပၢင်လိူၵ်ႈ တင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ မိူင်းၶၢင်၊ တိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ တိူင်းမၵူၺ်း၊ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ ၸႄႈမိူင်းယၢင်း လႅင် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈယင်းပႆႇတိုၵ်းသိမ်းဢဝ်ၶိုၼ်းလႆႈသေတီႈ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းပဵၼ်ဝႆႉၸိူင်ႉၼႆၼၼ်ႉ သင်သိုၵ်းမၢၼ်ႈ လိူၵ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ႁႂ်ႈလႆႈတႄႉၸိုင် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ တေပဵၼ်ဢၼ်ၽၢမ်းတႃ ပိူဝ်ႈတႃႇလွၵ်ႇလႅၼ်ၵိၼ်လုမ်ႈၾႃႉ ၵူၺ်း။ ဝၢႆးလင်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပီ 1962 ၼႆႉ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈဢၼ်ၸတ်း ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ႁိုဝ် ႁူဝ်ပီ 2026 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၶိုင်ပွင် ၸတ်းၵႂႃႇပဵၼ်ပွတ်း ပဵၼ်တွၼ်ႈသေ ႁဵတ်းၵႂႃႇလူၺ်ႈ ၸႄႈမိူင်းၵူႈမိူင်းဢမ်ႇမီး သုၼ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းၼႆၼၼ်ႉ တေပဵၼ်ပိုၼ်းႁၢင်ႈႁၢႆႉၸႃႉ လူင်ၵိုၵ်းၵႂႃႇၸွမ်း ပိုၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ယူႇ ယဝ်ႉ။

ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼႆႉ တင်းမူတ်း မီးၸႄႈဝဵင်း 330 ဝဵင်း၊ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈလႆႈ တႃႇ 110 ၸႄႈဝဵင်းၵူၺ်း။ ၽူႈၽွင်း ဢၼ်လိူၵ်ႈမႃးလႆႈၼႂ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ပေႃးဢဝ်ပုၼ်ႈမၼ်းဝႃႈၵေႃႈ 3 ပုၼ်ႈ တႃႇ 1 ပုၼ်ႈ 25% ၼႆႉသမ်ႉ တေလႆႈမႃး ႁူမ်ႈၸွမ်းၽူႈၽွင်းၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ 25 % ဢၼ်မီးဝႆႉ ၼႂ်းသၽႃးသေ ၾၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸၢင်ႈတေၶိုင်တႄႇၸတ်း ပၢင်ၵုမ်လူင်သၽႃးၵႂႃႇၼႆ ၽူႈထတ်းသၢင်ၵၢၼ် မိူင်းၶဝ်ၵမ်ႈၽွင်ႈ ထတ်းႁၼ်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢူးတၢၼ်းသူၺ်ႇ ႁူဝ်ၼႃႈၵဝ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ပိူင်ငဝ်ႈ ပိုင်းမိူင်း (လၵ်းမိူင်း) 2008 တင်း ငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းၵႂႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸႂ်မၼ်းၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉသေ  သၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်မီးသိုၵ်းႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။

တွၼ်ႈတႃႇတေၸတ်းၶိုင်ပွင်လႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်မီး ဢႃႇၼႃႇသိုၵ်း ႁူမ်ႇငမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈထတ်းထွင်ဢဝ်လၵ်းမိူင်း 2008 သေ ၶီႇၼဵၵ်းတဵၵ်းဝႆႉ ပႃႇတီႇ NLD တင်း ပႃႇတီႇၸိူဝ်းၶတ်းၶၢၼ်ႉ ၼိူဝ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉတႄႉတႄႉသေ ၸင်ႇလႆႈ ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈမႃး ပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ယၢမ်းလဵဝ် ထိုင်မႃးပၢၼ် ၸွမ်ၸိၵ်းသိုၵ်း မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၵေႃႈ တဵၵ်းယႃႉပႅတ်ႈ ပႃႇတီႇၸိူဝ်းဢွင်ႇပေႉပၢင် လိူၵ်ႈတင်ႈ မိူဝ်ႈပီ 2020 ၼၼ်ႉသေ ၶိုင်ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၸွမ်း ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းယွမ်းၽွမ်ႉငွၵ်း ႁူဝ်တေႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉယူႇ။ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း မိူဝ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢူးတၢၼ်းသူၺ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢႃႇၼႃႇမိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇၼႆႉ ဢမ်ႇႁူမ်ႇငမ်းလႆႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉသေ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမၼ်းဢမ်ႇ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ႈလႆႈထႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

သိုၵ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ယိုတ်းမိူင်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်း 4 ပီပၢႆယဝ်ႉသေ ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵၢၼ်သိုၵ်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၶၢႆႉ ၸူးတၢင်းႁၢႆႉၸႃႉ မႃးတိၵ်းတိၵ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၸင်ႇလႆႈၶိုင်ၸတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တႃႇပဵၼ် ႁူးထူၺ်ႈၸႂ်မၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ် ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ တေဢမ်ႇမီးပၼ်ႁႃ ၸတ်းပွင်ၵႂႃႇလႆႈႁၢင်ႈ လီႁၢင်ႈ   ငၢမ်းၼၼ်ႉ မိၼ်းဢွင်ႇလၢႆႇ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇလၢတ်ႈ ဢွၵ်ႇႁင်း ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလၢႆပႃႈလၢႆၾၢႆႇ ယႃႇႁႂ်ႈၶတ်းၶွမ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ။ သင်ၶႂ်ႈသၢင်ႈမိူင်းတီႊမူဝ်ႊၶ ရေႊၸီႊ ယႃႇၶတ်းၶႂၢင်ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ ။

ပေႃးဢဝ်ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းယၢမ်းလဵဝ်ဝႃႈၸိုင် ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆႉ လူႉၵွႆၵႂႃႇ မွၵ်ႈၼိုင်ႈၶိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဢႃႇၼႃႇ ၸၢၵ်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ႁူမ်ႇငမ်းလႆႈၼႆႉ တေၵိုတ်းယူႇဢိတ်းဢီႈ ယွမ်ႇဢွၼ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉလႄႈ ဢၼ် သိုၵ်း မၢၼ်ႈသုမ်းသိုၵ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ၸိူဝ်းမီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းယူႇသဝ်းၼမ် ၼႃႈလိၼ်ၵႂၢင်ႈ ၶႂၢင်တႄႉတႄႉယူႇ။

ဝဵင်းလူင်ၸိူဝ်းမီးၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ၊ ပၢင်ႇသၢႆး၊ မိူင်းၵူဝ်း၊ ၼမ်ႉၶမ်း၊ ၵူတ်ႉၶၢႆ၊ တႃႈမိူင်းငႄး၊ သႅၼ်ဝီ၊ ၵုၼ်လူင်၊ ၶျိင်းသူၺ်ႇႁိူဝ်ႊ (ဝဵင်းၼမ်ႉၽႃႈ)၊ လဝ်ႉၵႆႇ (လၢဝ်ႇၵၢႆး) ၊ ၵုၼ်ၵျၢမ်း (ကုန်း ကြမ်း)၊ မေႃႇထၢႆႉ (မော်ထိုက်) ၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ ပၢင်လူင်၊ ၼမ်ႉတူႈ၊ မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ သီႇပေႃႉ၊ မိူင်းငေႃႉ၊ မိူင်းလူင်၊ မၢၼ်ႈပဵင်း (မဘိမ်း) လႄႈ ပႃးၸဵမ် မိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းၵုတ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸုမ်းသိုၵ်း ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA၊ သိုၵ်းတဢၢင်း TNLA ၶဝ် ၵုမ်းၵမ်ဝႆႉၵွႆးဢမ်ႇၵႃး မီးဝႆႉပႃး သိုၵ်းၶၢင် KIA တင်း သိုၵ်းတႆး SSPP ယူႇႁူမ်ႈၵုမ်းၵမ်ဝႆႉလေႃးထႅင်ႈၵွၼ်ႇ။

တႄႇပၢင်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 မႃး သိုၵ်းမၢၼ်ႈသုမ်းသိုၵ်းသေ လႆႈၸုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈ တိူင်းသိုၵ်းလႄႈ တပ်ႉပၢင် သဝ်း လၢႆလၢႆ တီႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ပွတ်းၸၢၼ်း၊ ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းၶျၢင်း၊ တိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ တိူင်းမၼ်း တလေး၊ တိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းယၢင်းလႅင်၊ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း၊ တိူင်းတၼၢဝ်းသီ၊ တိူင်းပႃႇၵိူဝ် တင်း တိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ။

ယွၼ်ႉဢမ်ႇတိုၵ်းပေႉလႆႈ ၼႂ်းပၢင်သိုၵ်းလၢႆလၢႆတီႈသေ ၸင်ႇၶိုင်ၸတ်းဢဝ် ၶိူင်ႈမိၼ်တိုၵ်း ဢၼ်ၵူႈၸိုင်ႈ မိူင်း မီးဝႆႉတႃႇ တိုၵ်းသိုၵ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ဢၼ်ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈမိူင်းမႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ယၢမ်းလဵဝ်သမ်ႉ ၾၢႆႇသိုၵ်း မၢၼ်ႈ ပူၼ်ႉပႅတ်ပၵ်းပိူင် ပၢင်တိုၵ်း တင်း ပၵ်းပိူင်သိုၵ်းသေ ၸႂ်ႉၶိူင်ႈမိၼ်တိုၵ်း ပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇ ပိုၼ်ႉတီႈပဵၼ် ပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ၵုမ်းၵမ် ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်း ၵွႆးဢမ်ႇၵႃး လၢမ်းလိမ်းပွႆႇမၢၵ်ႇသႂ်ႇပႃး ၸွမ်းဝၢၼ်ႈၸွမ်း သူၼ် ဢၼ်မီးၵူၼ်းမိူင်းယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်း လူႉတၢႆ မၢတ်ႇၸဵပ်းၸွမ်း ၼပ်ႉႁူဝ် ပၢၵ်ႇၵေႃႉမၼ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈဢမ်ႇပေႉပၢင်တိုၵ်းၼႂ်းမိူင်းလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇမႅၵ်ႇၶႃ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၼွၵ်ႈ ပိုင်ႈဢိင်ႁႅင်း ဢႃႇၼႃႇ မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းရတ်ႉသျႃႊ ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ်မၼ်းၼၼ်ႉသေ ၶိုင်ပွင်ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်တူၵ်းၵိၼ်းယူႇလၢႆလၢႆၾၢႆႇ ၼႆႉယဝ်ႉ။

ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈ ဢၼ်တေၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းႁၢင်ပီ 2025 ၼႆႉ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ တေဢဝ်လၢႆးလႂ် ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈပဵၼ် တၢင်းၵၢၼ် ၸွမ်းၼင်ႇလုမ်ႈၾႃႉမၵ်းမၼ်ႈၼၼ်ႉဝႆႉယူႇႁိုဝ်။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈ ၸွင်ႇတေ ပဵၼ်ႁူးထူၺ်ႈၸႂ်တႃႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ တႄႉယူႇႁိုဝ် ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ တေလႆႈပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်း ၸွမ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ။

တႅမ်ႈ – မူၺ်ၶမ်း