တႄႇတီႈၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း လွပ်ႈသွင် 1027 ၼၼ်ႉမႃး မိူင်းၶႄႇ မိပ်ႇငႅၼ်းတေႃႇ ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းႁႅင်း၊ ၾၢႆႇၼိုင်ႈသမ်ႉ တၢမ်တူဝ်ၶုၼ်ၽွင်းလူင်ဝၢင်ယီႈ မႃးၽႅဝ်ၼေႇပျီႇတေႃႇသေ ၼႄလွင်ႈၶဝ်ၸုၵ်းမၼ်ႈၸွမ်း ၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်း။

ၸင်ႇၼၼ် MNDAA ႁိမ်လႆႈလႃႈသဵဝ်ႈ ပႆႇတၼ်းႁိုင် သမ်ႉပေႃးလႆႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေဢမ်ႇၵပ်းသိုပ်ႇၸွမ်း NUG ၊ တေဢမ်ႇၽၢတ်ႇဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ယဝ်ႉသမ်ႉ ၵမ်းၵမ်းလႆႈၺႃးႁွင်ႉၵႂႃႇဢုပ်ႇ တင်းၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းသေ ၸႂ်ႉၵိုတ်းတိုၵ်းပႅတ်ႈ တင်းလိပ်းတင်းလႅင်။

ၵွၼ်ႇပႆႇႁူင်ဝႃႈ တေလႆႈထွႆဢွၵ်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၶႄႇသင်ႇႁွင်ႉၽူႈၼမ်းသိုၵ်းၶဝ်သီႇၵေႃႉ ႁႂ်ႈၵႂႃႇဢုပ်ႇၸွမ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၶဝ် ၽိူင်တႃးသိူင်း ဢၼ်ၺႃးၵုမ်းဝႆႉ တီႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇထွႆဢွၵ်ႇၼႂ်းဝႆးဝႆး၊ ၽူႈၼမ်းသိုၵ်းသွင်ၵေႃႉ တိုၼ်းဢမ်ႇၶႂ်ႈယွမ်းထွႆလႄႈ ၺႃးၵုမ်းၶင်ဝႆႉ ၼႆၵေႃႈငိၼ်းပႃးယဝ်ႉ။

ပေႃးၼႆ သိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ တေထွႆဢွၵ်ႇဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 21 ပဵၼ်ထီႈလိုၼ်းသုတ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႅပ်ႈတေၸႂ်ႈတႄႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွင်ႇသမ်ႉတေၵႃးမွၵ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈႁိုဝ်။ ပေႃးထၢၼ်ႈဝႃႈ ၸႂ်ႉထွႆဢွၵ်ႇ လႃႈသဵဝ်ႈလႆႈငၢႆႈငႅမ်ႈၼႆ တႃႇၸႂ်ႉထွႆဢွၵ်ႇပႃး ၼႂ်းဢိူင်ႇၼႂ်းယွင်းၵေႃႈ ၸၢင်ႈၶလႃႇသင် တႃႉလီထၢမ်ထိုင်ၵၼ် ယူႇယဝ်ႉ။

ၼႃႈတီႈငဝ်ႈပိုင်း ၶွင်ၸုမ်းသိုၵ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ MNDAA ၼႆႉ တိတ်းတေႃႇသႂ်ႇမိူင်းၶႄႇၵမ်းသိုဝ်ႈသေ လုၵ်ႉဢဝ် ၶဝ်ႈ၊ ၼမ်ႉ၊ ၾႆး လႄႈ သၢႆၼႅင်ႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈပိုင်ႈတီႈမိူင်းၶႄႇၵမ်းသိုဝ်ႈ။

ၵုၼ်ႇသိၼ် ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢမ်ႇမီးသင်တႄႉတႄႉ။ ၸၢမ်းႁႂ်ႈဝႃႈ ၶႄႇတိုတ်းၶၢတ်ႇၵေႃႈ ဢိုပ်းယၢၵ်ႈ ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတေမုင်ႈမွင်း ၵုၼ်ႇသိၼ်တၢင်းမိူင်းတႂ်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းႁႄႉႁၢမ်ႈလႄႈ တိုၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်း၊ မီးငိုၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇသိုဝ်ႉလႆႈၵွၼ်ႇ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၵိုတ်းတိုၵ်းဝႆႉလႄႈ ပႆႇထိုင်တီႈၶၢတ်ႇၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ၵေႃႈယႃႇ တႃႇႁွမ်ႁႅင်း ႁႂ်ႈပေႃးၶွၼ်ႈႁႅင်း တိုၵ်းလႆႈတႄႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ။ ၼွၵ်ႈလိူဝ် ႁပ်ႉထွမ်ႇၶေႃႈပူင်တီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇၼၼ်ႉ လႅပ်ႈဢမ်ႇမီး တၢင်းလိူၵ်ႈထႅင်ႈ။

တိူၵ်ႈတီႈ ၸႂ်ႉထွႆၵႂၢင်ႈလိူဝ်ၼႆႉၵေႃႈ ၵႃႈတေလႆႈယွမ်းႁပ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် TNLA လႃႇ ၸွင်ႇသမ်ႉ လွတ်ႈမိပ်ႇ ငႅၼ်းႁိုဝ်၊ ဢဝ်လၢႆးၵၢၼ်ဝႃႈ မၼ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇလွတ်ႈ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

မိူဝ်ႈပီၵၢႆ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 2 လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈယိုတ်းမိူင်း ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပဵၼ်ၸုမ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ၼၼ်ႉ ပႃးၶဝ်ၸုမ်းဢူၺ်းလီ တင်းသၢမ်ပီႈၼွင်ႉမိူၼ်ၵၼ်မူတ်းလူး။

AA ၸုမ်းရၶႅင်ႇၼၼ်ႉ ဝဵၼ်ႉဝႆႉလၢႆးၼိုင်ႈသေ တီႈၸုမ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉလႄႈ ပလွင်ႈတႄႉ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶႃမီးၸွမ်း လႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇသေ လႅပ်ႈတေၺႃးဝႆႉၼၵ်းမိပ်ႇငႅၼ်းယူႇ။

ၼင်ႇႁိုဝ် တေပိုတ်ႇလႆႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ – လႃႈသဵဝ်ႈ – မူႇၸေႊၼၼ်ႉ ၵႃႈဢမ်ႇပဵၼ် ဢမ်ႇၸူး မိူင်းၶႄႇတၵ်းၶိုင်ယဝ်ႉ။

ပိူင်ယႂ်ႇသုတ်း ၼွင်ၶဵဝ်၊ ၵျွၵ်ႉမႄး၊ သီႇပေႃႉ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ သႅၼ်ဝီလႄႈ ၵူတ်ႉၶၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ တၵ်းၸႂ်ႉထွႆယဝ်ႉ။ တေ ပဵၼ်လႆႈႁႃႉ၊ တေငၢႆႈတၢၼ်ႇၼၼ်ႉႁိုဝ် ၼႆတႄႉ ယၼ်ၼိူဝ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶႄႇလႄႈ ၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်း ၶဝ်ႈ တိၼ်ၶဝ်ႈမိုဝ်းၵၼ်လႆႈလိုၵ်ႉၼႂ်းထၢၼ်ႈႁိုဝ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးတူၺ်းၸုမ်းသိုၵ်း ယိုတ်းမိူင်းၼႆ ယၼ်ၼိူဝ်ပိူင်ပဵၼ်လိၼ်သၼ်ႇလိၼ်ဝႆသေ မၼ်းမီးတိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇသိုဝ်ႇသၢၼ်တေႃႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။

ယွၼ်ႉလိၼ်သၼ်ႇလိၼ်ဝႆသေ ယူင်ႉယႂ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းမၼ်း ပေႃးၸမ်ၶႂ်ႈၶၢတ်ႇၵေႃႈယႃႇ မၼ်းတိုၵ်ႉဢဝ် ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဢွၵ်ႇ ၶပ်ႉမၢႆပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယူႇၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ မၼ်းတိုၼ်းဢမ်ႇၶၢတ်ႇသၢႆတႃ လၢႆးၵၢၼ်မိူင်း၊ ၼင်ႇႁိုဝ် မိူင်းၶႄႇလႄႈ မိူင်းႁိမ်းႁွမ်း တေၸၢင်ႈယွမ်းႁပ်ႉၶဝ်ႈၸွႆႈ ႁႂ်ႈမၼ်းလႅၵ်ႈပဵၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၶပ်ႉလႆႈထီႇဝႆႉယဝ်ႉ။

ႁူႉယူႇဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇလီတႃႇၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵူၺ်းၵေႃႈ ပေႃးမၼ်းပိၼ်ႇလႅၵ်ႈပဵၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လူၺ်ႈလၢႆးလိူၵ်ႈတင်ႈ ယူဝ်တေၶၢတ်ႈၶွပ်ႇလႆႈၼိူဝ်မၼ်း ဢေႇသုတ်းၵေႃႈ တေမီးမႃးၽူႈတႅၼ်းသေ ၸွႆႈၵွၼ်းၵိူင်ႈလႆႈ ဢႃႇၼႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းၽွင်ႈ ယူဝ်တေမုင်ႈမွင်းၼင်ႇၼၼ်ယူႇ။

ပိူင်ယႂ်ႇတႄႉၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉသေ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပေႃႉယွၼ်ႈထိုင်မိူင်းၶဝ်လႄႈ ဢမ်ႇ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈတိူဝ်ႉသၢင်ႈသႂ်ႇၵၢၼ်ႁုၼ်ႈမုၼ်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ ၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႆႈၶေႃႈၵႄႈၵၢၼ်မိူင်း၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တေမီးၽွၼ်းလီတီႈၵူၼ်းမိူင်းသေတႃႉ ဢဝ်ၸဵမ် NUG တေႃႇထိုင် ၸုမ်းဢူၺ်းလီသၢမ်ပီႈၼွင်ႉ ဢၼ်ယိုတ်းလႆႈဝႆႉ ၸႄႈဝဵင်းသိပ်းပၢႆသၢဝ်းဝဵင်းၼႆႉ ဢမ်ႇတင်ႈလႆႈသၢႆၵၢၼ်မိူင်း ႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁိမ်းႁွမ်း ပေႃးယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ။

ၵွပ်ႈၼၼ် မိူင်းၶႄႇၸင်ႇႁဵတ်းၼႃႈလိူမ်ႈသေ မၢင်ပႅတ်ႈၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယဝ်ႉ ၸုၵ်းၸၼ်းပႅတ်ႈ ၾၢႆႇၼေႇပျီႇတေႃႇ လုမ်းလုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၶၢဝ်းၶိဝ်း ၸွမ်ၸိုင်ႈထရမ်ႉ ၶႃၽီတေႃႇၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးမိူင်းမၼ်းၼႆႉ ယူႇတီႈမိူင်းၶႄႇ ယိင်ႈၶႅၼ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ယူင်းယဝ်ႈ ၶဝ်ႈငမ်ၵမ်ယုၵ်ႉတေႃႇၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းယဝ်ႉ။

တီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇဝႃႇ၊ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းဝႃႇ၊ ၵၢၼ်ပဵၼ်ထမ်းဝႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူင်းၶႄႇ ၸွင်ႇတေဝႆႉၼၵ်းသႂ်ႇၸႂ်ႁိုဝ်။ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၵၢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၵၢၼ်ၼိမ်တဵင်ႈၵတ်းယဵၼ်ၼႆႉၵူၺ်း ၸင်ႇၸႂ်ႈငဝ်ႈပိုၼ်ႉတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၼႆ ထိုင်တီႈၶဝ်ပေႃး ႁတ်းၼႃႈလိုမ်းဢၢႆသေ ပိၼ်ႇပႅတ်ႈတီႈပွင်ႇထွႆႈၵႂၢမ်းၵွၼ်ႇ ယဝ်ႉလူး။

မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လီလႆႈယူႇတႂ်ႈလၵ်းမိူင်းသေ ၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ၼႆ ၵွၼ်ႇပႆႇမီးၽႅၼ်ယၼ်ႇသိုၵ်း 1027 ဝၢင်ယီႈ ပေႃးလၢတ်ႈဝႆႉတီႈဝဵင်းပူးၵမ်ႇ ၸဵမ်တင်းၸဝ်ႉယဝ်။ တၢမ်တူဝ် ၸုမ်းသိုၵ်းယိုတ်းမိူင်းၵေႃႈ တိုၼ်းၶႂ်ႈၵႂႃႇၸွမ်း လၢႆးၽွင်းငမ်းတႂ်ႈ 2008 ဢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇၸတ်းသၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်၊ ၵူမ်ႈႁူဝ်ယူႇတႂ်ႈ ၽႃႇတိၼ်သိုၵ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းသႄႈ။

ၵွပ်ႈၼႆ ႁူဝ်ၼႃႈ ၼႂ်းၸုမ်းပလွင်ႈ ဢၼ်ၺႃးႁွင်ႉဝႆႉတီႈမိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇပေႃးတႅမ်ႈဢွၵ်ႇဝႃႈ “တင်းတိုၵ်းၸၵၸ စကစ တင်းၺႃးၶႄႇမိပ်ႇငႅၼ်းၼႆႉ ၸႂ်တၢႆပေႃးၶႂ်ႈဢွၵ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼႃႈတီႈ TNLA ၼႆႉ ယႃႈယႃ၊ ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ ၶၢတ်ႇမူတ်း။

မိူင်းၶႄႇၵေႃႈ ဢိုတ်း၊ ပွတ်းတၢင်းတႂ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇပၼ်ၶိုၼ်ႈမႃး၊ လႆႈၸႂ်ယႂ်ႇၶဝ်ႈ ၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ် ၼႂ်းပိုၼ်ႉ တီႈၵူၺ်း။ တေႁဵတ်းႁိုဝ်တေႃႇသူႈ ႁႂ်ႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႆႈႁႅင်းမိပ်ႇငႅၼ်းဢမ်ႇႁူႉ၊ ၵမ်းလိုၼ်း MNDAA ၵႂႃႇၶိုၼ်း လၢဝ်ႇၵၢႆး၊ TNLA ၵႂႃႇၶိုၼ်း မၢၼ်ႈတူင်ႈ၊ ၼမ်ႉသၼ်ႇၼႆ ၶဝ်လႅပ်ႈတေၶႂ်ႈမိပ်ႇထိုင်ထၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။

ၶႄႇ တိုၼ်းတေသိုပ်ႇတေႃႇပၼ်သဵၼ်ႈၸႂ်ၸၵၸ စကစ ႁႂ်ႈပေႃးၶီးၸိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၶုၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ယဝ်ႉ။

တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ် တေႃႇသူႈႁႂ်ႈပူၼ်ႉလွင်ႈမိပ်ႇငႅၼ်း ဢၼ်ၼႆႉၸွႆႈၵၼ်ၶႆႈၸႂ်ၽွင်ႈ.. မၼ်းဝႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းၸႂ်ႈငဝ်းလၢႆးပဵၼ်မီးတႄႉလႄႈ ႁိူဝ်ႉသိုၵ်းၼူၼ်းသိုၵ်းသေတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဝႄႈႁူဝ်ၵႄႈတူဝ်တႃႇပူၼ်ႉလွတ်ႈ လွင်ႈၸုမ်းၸၢဝ်း PDFs ၶဝ် တေႁီႉၼႄးဝႃႈ ၵွင်လင်ပၢႆႈပႅတ်ႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တင်းလုမ်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းႁႃႉၼႆတႄႉ တေလႆႈပႂ်ႉတူၺ်းတေႃႇ ပီၼႆႉၸမ်သဵင်ႈၵွၼ်ႇၶႃႈယဝ်ႉ။