ဝၼ်းတီႈ 11/03/2025 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇ မိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်း ရူဝ်ႊတရီႊၵူဝ်ႊ တူႊတႃႊတေႊ (Rodrigo Duterte) ၺႃးတီႉၺွပ်း တီႈဝၢင်းၶိူင်ႈမိၼ် မၼီႊလႃႊ (Manila’s international airport) ဝၢႆးလုၵ်ႉ တီႈမိူင်းႁွင်ႊၵွင်ႊ ပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းတီႈမိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်း။
ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ၺႃးလုမ်းတႅပ်းတတ်းတြႃးၵူႈမိူင်းမိူင်း (ICC) ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတီႉၺွပ်းတူဝ်ဝႆႉ လူၺ်ႈလိူင်ႈၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်းတၢႆ 3 မိုၼ်ႇပၢႆ တီႈၼႂ်း “ပၢင်တိုၵ်းၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်” ဝႃႈ ၼႆ။
လုမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်းၵေႃႈ ယိုၼ်ယၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ – ဝၢႆးသေ လႆႈႁပ်ႉၽိုၼ်မိူၼ် လိၵ်ႈတႃႇတေ တီႉၺွပ်း တီႈလုမ်းတႅပ်းတတ်းတြႃး ICC ယဝ်ႉ ၸင်ႇလႆႈတီႉၺွပ်းၵုမ်းၶင်တူဝ် ၸွမ်ၸိုင်ႈၵဝ်ႇၵႂႃႇ – ဝႃႈၼႆ။
တူႊတႃႊတေႊၼႆႉ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်း မိူဝ်ႈပီ 2016 လူၺ်ႈၶေႃႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇဝႃႈ တေတိုၵ်းတေႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် ၼႂ်းမိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်း ၵႂႃႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း၊ လူၺ်ႈဢမ်ႇတူၺ်းတေႃႇၼႃႈၽႂ် ဝႃႈၼႆ။
ဝၢႆးလင် မၼ်းၸၢႆး ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈမႃးယဝ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇၽႅၼ်ၵၢၼ်တိုၵ်းတေႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ယႃႈမဝ်းၵမ်သေ ၵူၼ်းမိူင်းၺႃးၶႃႈႁႅမ်တၢႆ 12,000 ထိုင် 30,000 ၵေႃႉ။ ၵူၼ်းလူႉတၢႆ ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆး ၸိူဝ်းယူႇသဝ်း ၼႂ်းပွၵ်ႉၵူၼ်းၽၢၼ်။ ၺႃးပလိၵ်ႈ ပိုတ်းယိုဝ်းၸွမ်းၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း၊ မၢင်ၸိူဝ်းၺႃးၸုမ်းဢမ်ႇႁူႉၾၢႆႇ ပိုတ်းယိုဝ်းတိုၵ်းတေႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ – ICC ႁၢႆးငၢၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
လွင်ႈလုမ်းတြႃး ICC ၵူတ်ႇထတ်းၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးပိူင်ပဵၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းၺႃးၶႃႈတၢႆ ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းတေႃး ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် တႄႇဢဝ်လိူၼ်ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ပီ 2011 တေႃႇထိုင် လိူၼ် ၵျုၼ်ႊ ပီ 2016 ၊ လိူင်ႈၽဵဝ်ႈ မူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် မိူဝ်ႈၽွင်း တူႊတႃႊတေႊ တိုၵ်ႉႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ် ၽူႈၵွၼ်းၸႄႈဝဵင်း တႃႊပႃႊဢူဝ်ႊ၊ လိူင်ႈမိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်း ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်း ICC မိူဝ်ႈလိူၼ်မၢတ်ႊၶျ် ပီ 2019 ဝၢႆးလင် တူႊတႃႊတေႊ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈလႄႈ လိူင်ႈပၢင်တိုၵ်းတေႃးၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ် တူဝ်ႈမိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႆယဝ်။
Bongbong Marcos ၸွမ်ၸိုင်ႈမိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်း ယၢမ်းလဵဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ မိူင်းၾလိပ်ႉပိၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းယဝ်ႉသေတႃႉ တေသိုပ်ႇႁူမ်ႈမိုဝ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇယူႇ – သိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ DVB ဢွၵ်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ