ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ပၼ်တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵင်းမႆႇ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း လွင်ႈမၢႆမီႈလူလွမ်ႁႅင်းၵၢၼ်လႄႈ လွင်ႈဝႂ်ဢၼုၺၢတ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်။

မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 21/07/2020 မီးၵၢၼ်ၸတ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈဝႃႈ “ၵႃႈၶၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း လႄႈလွင်ႈယူႇငၢႆႈသဝ်းလူမ် ၶွင်ၵူၼ်းထႆး” တီႈႁွင်ႈပၢင်ၵုမ် ၾၢႆႇတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵင်းမႆႇ မိူင်းထႆး။ ပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းမူတ်းမီးမွၵ်ႈ 200 ၵေႃႉ-ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႆႉ မီးၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး လၢႆလၢႆၾၢႆႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၾၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၵဵင်းမႆႇ၊  ၾၢႆႇၶိုင်ပွင်လွင်ႈဝႂ်ၵပ်းတူဝ် ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၵဝ်ႉငဝ်ႈပူၵ်းပွင်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း (HRDF) ၊ ၶူင်းၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီလႄႈၸွႆႈထႅမ် ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း (MAP) ၊ ၾၢႆႇပွင်ၵၢၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၾၢႆႇၸတ်းႁႃငၢၼ်း၊ သၽႃးၾၢႆႇႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်း (ၾၢႆႇၽွင်းငမ်း)၊ ၾၢႆႇပလိၵ်ႈၵူတ်ႇထတ်း ၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၶဝ်ႈႁူမ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ပၼ်တၢင်းႁူႉ-ၼႆယဝ်ႉ။

တီႈႁွင်ႈပၢင်ၵုမ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်လၢႆလၢႆလွင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇလႂ်ၾၢႆႇၼၼ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းၼၼ်ႉ ႁႅင်းၵၢၼ် 3 ၸိုင်ႈမိူင်း မိူၼ်ၼင်ႇ- မိူင်းလၢဝ်း၊ ၵမ်ႇပူးၶျႃး၊ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတေတေႃႇဢႃႇယုဝတ်းဝႂ် ပိူဝ်ႈတႃႇသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆးထႅင်ႈ၊ ၵွပ်ႈဝႃႈၵႃႈပူၼ်ႉမႃး မိူင်းထႆးထူပ်းၽေးၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 သေ တၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး လႆႈ လူတ်းယွၼ်ႇပၼ်မႃး တႃႇယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းမၢႆမီႈမႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈမၢႆမီႈႁႅင်းၵၢၼ် ဢမ်ႇသုမ်ႇငမ်းၼိူဝ်ႁႅင်းၵၢၼ်တူဝ်ႈထိုင် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈပႃး။

ႁူဝ်ပဝ်ႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၾၢႆႇၽွင်းငမ်း ႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်း  လၢတ်ႈဝႃႈ- “မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မၢႆမီႈလူလွမ်တူၺ်းထိုင်ႁႅင်းၵၢၼ်ၼႆႉ ယင်းပႆႇသုမ်ႇငမ်းတူဝ်ႈထိုင်ၼိူဝ်ႁႅင်းၵၢၼ်တင်းသဵင်ႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇႁႅင်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၸွမ်းရႃႇသီႇဢုတုလႄႈသင်၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းႁိူၼ်းလႄႈသင်၊ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶႃႈႁပ်ႉၸႂ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း တီႈပွင်ႇၵႂၢမ်းမၢႆၶွင်မၢႆမီႈလူလွမ်တူၺ်းထိုင်ႁႅင်းၵၢၼ်ၼႆႉ တၵ်းလႆႈလူလွမ်တူၺ်းထိုင်ပၼ်ၵူၼ်း ႁဵတ်းၵၢၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈသင်ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈႁပ်ႉလွင်ႈလူလွမ်တူၺ်းထိုင်”-ဝႃႈၼႆ။

ၸၢႆးပိူင်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇမၢႆမီႈႁႅင်းၵၢၼ် ၶွင်ၵဝ်ႉငဝ်ႈပူၵ်းပွင်သုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း (HRDF) လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ ဝႃႈ- “ဢိင်ၼိူဝ်တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ 19 သေ ငဝ်းလၢႆးႁႅင်းၵၢၼ်ၼႆႉ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇၵၼ်လၢႆလၢႆလွင်ႈ။ တွၼ်ႈတႃႇဝၼ်းမိူဝ်းၼႆႉ တၢင်းလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈလႆႈ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်ၼႆႉ တေဢဝ်တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၶွင် ပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ် ၶိုၼ်းတၢင်ႇထိုင် ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်။ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ပဵၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ မီးပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းဢၼ် ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈတေႃႇဝတ်းဝႂ် ၼႂ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၽွင်း တၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႊၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းၶဝ်ၼႆႉ ၺႃးပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉၵိုတ်းၸၢင်ႈၵၢၼ်လၢႆၵေႃႉလၢႆၵူၼ်း” ဝႃႈၼႆ။

သိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ- “ပီႈၼွင်ႉႁႅင်းၵၢၼ်မၢင်ၸိူဝ်း လွင်ႈဝတ်းဝႂ်ဢမ်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈ၊ လွင်ႈတူၵ်းလူၼ်ႇ ဢမ်ႇမီးဝတ်းဝႂ်၊ မၢင်ၸိူဝ်းယိုၼ်ႈဝႆႉယဝ်ႉ ၵူၺ်းၵႃႈပႆႇလႆႈႁဵတ်း၊ ၵွပ်ႈဝႃႈမီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းၽွင်းတၢင်းပဵၼ်ရေႃးၵႃႇၼႆႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် တၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ ၸိူဝ်းဝႃႈမႃးၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈမႃးႁဵတ်းႁူဝ်ႁုပ်ႈသေ ၶိုၼ်းတၢင်ႇထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈထႆး တုၵ်းယွၼ်းႁႂ်ႈၶဝ်မႄးၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၸိူဝ်းၼႆႉ”-ဝႃႈၼႆ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၵ်ႉမီးမၢႆမီႈမၢင်ၶေႃႈ ဢၼ်မီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈၶွင်ႉၶမ်တေႃႇ တူဝ်ပီႈၼွင်ႉ ႁႅင်းၵၢၼ်ႁဝ်းၶဝ်။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် ႁႂ်ႈၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ၼႂ်းၵၢၼ်ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဢွၵ်ႇမၢႆမီႈ ႁႂ်ႈၶဝ်မူၼ်ႉမႄးၵႄႈၶႆပၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ- ၸၢႆးပိူင်း လၢတ်ႈပႃးထႅင်ႈ ၼင်ႇၼႆ။

ထွင်းၶမ်း တီႈၵိူဝ်းၵုမ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း မူလၼိထိ (MAP) ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆး လၢတ်ႈဝႃႈ- “ယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းၶႂ်ႈႁူႉဝႃႈ ႁႅင်းၵၢၼ်တေသိုပ်ႇယူႇၵႂႃႇလႆႈ မိူဝ်းၼႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ သေယဝ်ႉလႆႈလိုဝ်ႈၵၢၼ်မႃးၵေႃႈႁိုင်၊ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းငၢၼ်း၊ တေပွၵ်ႈမိူဝ်းႁိူၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈပွၵ်ႈ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ သဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပႆႇပိုတ်ႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ တေလႆႈယူႇတေႃႇၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ”။

ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ႁႅင်းၵၢၼ်ႁဝ်းၸိူဝ်းယိပ်းဝႂ်သိပ်းပီ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ဝႂ်ႁူဝ်သုၼ် (0) ၸွင်ႇႁဵတ်းဝႂ် ဢၼုၺၢတ်ႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ၊ ၸွင်ႇႁဵတ်းဝႂ်ၶပ်းၶီႇၸိူဝ်းၼႆႉလႆႈ။ တေယူႇၵႂႃႇလႆႈယူႇႁႃႉ၊ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝႂ်ဢၼ်တႄႉမၼ်းႁႃႉ ပဵၼ်ဢၼ်ပွမ်မၼ်းႁႃႉ။ ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ပေႃႈမႄႈယိပ်းဝႂ်ပၢတ်ႊသပွတ်ႊ၊ လုၵ်ႈသမ်ႉၵိူတ်ႇမိူင်းထႆး မီးဝႂ်ၵိူတ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးယႂ်ႇမႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼႆႉ တေလႆႈၵႂႃႇသဵၼ်ႈတၢင်းလႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တေပဵၼ်ၵူၼ်းထႆးႁႃႉ တေပဵၼ်ၵူၼ်းမၢၼ်ႈႁႃႉ မၼ်းမီးၸိူင်ႉၼႆ။

ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇလႆႈလူင်းသဵၼ်ႈသၢႆမၢႆ (Name list) တႃႇတေတေႃႇဝႂ်ဝီႊသႃႊ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၢင်ၸိူဝ်းၼၢႆႊၸၢင်ႈ (ပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉ)ၸႅင်ႈဢွၵ်ႇ လူၺ်ႈဢမ်ႇမွၵ်ႇ လၢတ်ႈလူင်ႈၼႃႈၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႈၼွင်ႉတေသိုပ်ႇယူႇၵႂႃႇၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၼၢႆႊၸၢင်ႈၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈ၊ ၶၢႆႉၵၢၼ်ၶၢႆႉငၢၼ်းၵေႃႈဢမ်ႇလႆႈ။ ပေႃးထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 31/07/2020 ၼႆႉ ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းထုၵ်ႇလီယူႇၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈပလိၵ်ႈၾၢႆႇ ၵူတ်ႇထတ်းၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်း၊ ၾၢႆႇပလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေလူင်းတီႉၺွပ်းယူႇႁႃႉ၊ ပိူၼ်ႈတေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ ဢွၵ်ႇမႃးဝႃႈႁိုဝ်၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးဝတ်းဝႂ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇလႆႈတေႃႇဝႂ်ဝီႊသႃႊၼၼ်ႉ တေယူႇလႆႈၵႂႃႇထႅင်ႈယူႇႁႃႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေလႆႈဢွၵ်ႇမိူဝ်းၵမ်းလဵဝ်ႁႃႉ မီးလွင်ႈယိူင်းဢၢၼ်း ၸိူင်ႉၼႆသေ မႃးၸတ်းပၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ပွၵ်ႈၼႆႉ- ထွင်းၶမ်း လၢတ်ႈၼႄပႃးၼင်ႇၼႆ။

ႁႅင်းၵၢၼ် 3 ၸိုင်ႈမိူင်း မိူင်းလၢဝ်း၊ ၵမ်ႇပူးၶျႃး၊ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျႅၼ်ႇမႃႇ ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆးမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မီးၵၢၼ်ၸႅၵ်ႇဝႆႉပဵၼ်ၸုမ်း 1 ၸုမ်း 2 ၸုမ်း 3 ။ ၸုမ်း 1 – ပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းယူႇသဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈထိုင် 31/03/2020 (ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈထူပ်းၽေးၶူဝ်ႊဝိတ်ႉသေ) လူတ်းယွၼ်ႇ ပၼ်ႁႂ်ႈ သိုပ်ႇယူႇသဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈထိုင် 30/11/2020 ၊ ၼႂ်းၽွင်းၶၢဝ်းလူတ်းယွၼ်ႇပၼ်ၼႆႉ ႁႂ်ႈၼၢႆႊၸၢင်ႈတင်းလုၵ်ႈၸၢင်ႈ ၶိုင်ပွင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ဝႂ်ဢၼုၺၢတ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ။

ၸုမ်း 2 – ႁႅင်းၵၢၼ် ၸိူဝ်းလႆႈႁပ်ႉဢၼုၺၢတ်ႈ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈမႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈလႆႈၸႂ် MOU ယူႇသဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈၶၢဝ်းတၢင်း 4 ပီသေ ဝႂ်မူတ်းဢႃႇယုၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈယူႇသဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇလႆႈထိုင် 31/07/2020 ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

ၸုမ်း 3-ႁႅင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်းလႆႈႁပ်ႉဢၼုၺၢတ်ႈ ယူႇသဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸွမ်းၼင်ႇမၢႆမီႈ မတ်ႉတႃ 64 ဝႃႈလူၺ်ႈလွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း ပီ 2017 ၼၼ်ႉၵေႃႈ လူတ်းယွၼ်ႇပၼ် ႁႂ်ႈယူႇသဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈထိုင် 31/07/2020 ၼင်ႇၵဝ်ႇ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တီႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်း လၢတ်ႈပႃးထိုင်လွင်ႈ ႁႅင်းၵၢၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယိပ်းဝႂ်ၵပ်းတူဝ် “00” လႄႈမၢင်ၵေႃႉ သမ်ႉမီးပႃးၽိုၼ်လိၵ်ႈဝႂ်ဢွၵ်ႇတၢင်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်း (CI) သေ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းၸွမ်း ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ MOU ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇဢမ်ႇၸႂ်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်း။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၢင်ၵေႃႉယၢမ်ႈ ပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်ယၢၼ်မိူင်းမႃးသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်ဢႃႇယုပူၼ်ႉလိူဝ် 55 ယဝ်ႉသေ ဢမ်ႇၸၢင်ႈယွၼ်း ႁဵတ်း ဝႂ်ဢၼုၺၢတ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်၊ သမ်ႉတေပွၵ်ႈၶိုၼ်းမိူဝ်း ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်ၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပၼ်ႁႃလွင်ႈၼႆႉၵေႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်းပႃး- လႆႈႁူႉၼင်ႇၼႆ။