လိၵ်ႈလၢႆး ၶူဝ်းၼုင်ႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၽႃသႃ ဝူင်ႇဝွၵ်ႇထိုင်သၢႆၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ယူႇၵိုၵ်းလူၵ်ႈမႃးႁိုင် ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉ ၸၢတ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်း ၼိုင်ႈ။ ပေႃးဝႃႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ယင်းဢဝ်လိၵ်ႈပိူၼ်ႈမႃးၸႂ်ႉ ဢမ်ႇၼၼ်ဢဝ်ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈမႃး လၢတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်ဢဝ်ၶူဝ်းပိူၼ်ႈမႃး ၼုင်ႈယူႇၵူၺ်းတႄႉ ပွင်ႇဝႃႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇဢွၵ်ႇၾၢင်ႁၢင်ႈမီး ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈႁင်းၵူၺ်းတဵမ်ထူၼ်ႈ။
ၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈႁူဝ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉမီးၼမ် ဢမ်ႇၼၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉၼမ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းလိၵ်ႈလၢႆးၶိူဝ်း ၼၼ်ႉၼမ် ၼုင်ႈၶူဝ်း ၶိူဝ်းၼၼ်ႉၼမ် ပွင်ႇဝႃႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉပဵၼ်ၶိူဝ်းယႂ်ႇမီးၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယိင်ႈယႂ်ႇ ပဵၼ်ၶိူဝ်း ၸၼ်ႉသုင် ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢၼ်မီးဢူ ငဝ်းႁိူဝ်ႈ ႁိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵႃႈ ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆးၶူဝ်းၼုင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းသူင်မိုတ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဢေႇလူတ်းယွမ်းလူင်း ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵွႆႈၵွႆႈၶၢတ်ႇႁၢႆဝွတ်ႈဝၢႆးၵႂႃႇလွႆးလွႆးၵေႃႈ ပွင်ႇဝႃႈၶိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸမ်မူၺ်ႉႁၢႆယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၵေႃႈ တၵ်းတေႁၢႆၵႂႃႇၵမ်းဢိတ်းဢိတ်း ၵမ်းဢၼ်ဢၼ်သေ ၶိူဝ်းၵူၼ်းၶိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တၵ်းဢမ်ႇပူၼ်ႉလႆႈလွင်ႈတၢင်း တေမူၺ်ႉၸိပ်းႁၢႆတူဝ်ယၢင်ႇမိူၼ်ၶိူဝ်း(ပိဝ်ႇ) ၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ။
တႆးႁဝ်းၵေႃႈ လူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉသေ ၸွမ်းလူၺ်ႈငဝ်းလၢႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈမႃး ၽူႈသူင်မိုတ်ႈ လိူဝ်သေၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆ ယဝ်ႉ ၽႃသႃၵႂၢမ်း လၢတ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးႁဝ်း လႅပ်ႈႁၢင်ႈၶႂ်ႈလၢတ်ႈၶႂ်ႈတႅမ်ႈဢေႇလူင်းလႄႈၵွႆႈၵွႆႈႁၢႆလူင်းသေသူင်မိုတ်ႈ လိၵ်ႈပိူၼ်ႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၼမ်မႃး ဢမ်ႇ ၵွမ်ႉၵႃႈၵူၼ်းၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၸွမ်းလၢႆႇဝဵင်းၵူၺ်း ၵူၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ၸၼ်ႉသုင် ၸၼ်ႉၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵေႃႈ မၢင်ၵေႃႉ မၢင်ၸိူဝ်းလႅပ်ႈဢမ်ႇၶိုတ်းတၼ်းၸႂ် ဢမ်ႇၽဵၼ်ႈ ဢမ်ႇ လႅၼ်ႇ ဢမ်ႇတၼ်းၵႂႃႇၶုၵ်းၸႂ်လႆႈထွႆႈၵႂၢမ်း (ဝေႃးႁၢရ်) တႆးဢၼ် ႁၢႆၵႂႃႇတင်း ၼမ်တင်းၼမ်ၼၼ်ႉလႄႈ ဢမ်ႇႁူႉ တေဢဝ်ထွႆႈၵႂၢမ်းထွႆႈလႂ်ၸႂ်ႉ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ထွႆႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၸႂ်ႉပဵၼ်လၵ်း (ၵွပ်ႈယူႇၼႂ်းမိူင်း မၢၼ်ႈ ယူႇၸွမ်းမၢၼ်ႈ မႃးႁိုင်ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ)။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈႁဝ်းၽၢတ်ႇယၢၼ်ႁၢင်ႇႁိူၼ်ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈပီႈၼွင်ႉ ငိူၼ်ႈၶိူဝ်းၸိူဝ်ႉသၢႆႁိူဝ်တႆး ႁူဝ်ငဝ်ႈႁူဝ်တီး ဝၢႆး သေႁဝ်းၵၢၼ်ႉသိုၵ်းၶႄႇသေထွႆလူၼ်ႉၽူင်ႉတႅၵ်ႇယၢႆႈၽၢတ်ႇၽႄၵၼ်လူင်းမႃး ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၵိုတ်းဝႆႉယူႇၼႂ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ (ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ) ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈမႃးပၵ်းယူႇလၢၼ်ႉၸၢင်ႉ(မိူင်းလၢဝ်း) ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ မႃးပၵ်းသဝ်းယူႇၼႂ်းလၢၼ်ႉၼႃး(မိူင်းထႆး)။ တႆးႁဝ်းသမ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမႃးပၵ်းထင်ယူႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် သၢမ်လၢၼ်ႉ (မိူင်းတႆး)ၼႆႉၼႆၵေႃႈ ႁဝ်းသမ်ႉဢမ်ႇၵႂ်ႈၸမ်ၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆးၶိူဝ်းၺၢတ်ႈပီႈၼွင်ႉႁဝ်းသေယိူင်ႈႁဵၼ်း ဢဝ်တီႈမၢၼ်ႈ တင်းၼမ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈလုမ်းလုမ်း။ ၸင်ႇဝႃႈထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးဢၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးၸႂ်ႉယူႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းလိုမ်း ပႅတ်ႈသေ ဢဝ်ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇလႄႈၸႂ်ႉထွႆႈလေႃးလႄးထွႆႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵႂႃႇပႅတ်ႈၼမ်ၼမ်ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ တီႈတႄႉမၼ်း ထွႆႈၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းမီး ၸေးၸွတ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈယူႇ။
ဝၢႆးၼႆႉတႆးၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶိုၼ်းၵႂႃႇယႅၵ်ႈၽႄဝႃႈ ၼၼ်ႉပဵၼ်ၵႂၢမ်းလၢဝ်း ၼႆႉပဵၼ်ၵႂၢမ်းထႆးၼႆသေ ၶႅၼ်းႁဵတ်း ႁႂ်ႈႁဝ်းယၢၼ်ႁၢင်ႇ ၵႆၵၼ်ၵႂႃႇ မိူၼ်ၸိူင်ႉဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ် မိူၼ်ၸိူင်ႉဢမ်ႇလႆႈလုၵ်ႉတီႈလဵဝ်ၵၼ်မႃး (ထွႆႈၵႂၢမ်းၸဵမ် – ႁူ တႃ ႁူဝ် ႁၢင် တိၼ် မိုဝ်း ၶႅၼ် ၶႃ – ၵိၼ်ၶဝ်ႈၵိၼ်ၼမ်ႉ- ပဵတ်းၵႆႇမူမႃၸၢင်ႉမႃႉဝူဝ်းၵႂၢႆး ဢိၵ်ႇတင်းၼမ်တင်းလၢႆ)။ ပၢႆသေလိူဝ်ပဵၼ်ၽူႈတီႇထၢင်ၽဵဝ်ႈၶီႈမီ ၶီႈသိူဝ်သေ ၵေႃႇတင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းမႃးၵမ်ႈမိုဝ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးဝၢၼ်ႈမီးမိူင်းႁင်းၶေႃယူႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းသေ ႁဝ်းသမ်ႉ ၶႂ်ႈႁၢင်ႇႁိူၼ်ပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်း ဢၼ်ပေႉတူဝ်ပေႉၶိင်း မီးဝၢၼ်ႈမီးမိူင်း ပူၵ်းပွင်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃယူႇၼၼ်ႉလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁဝ်း ၸင်ႇဝႃႈ ၵႆၵၼ်သေလေႃးလႄးလိၵ်ႈမၢၼ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ယိူင်ႈငၢႆးတူဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ မၢင်တူဝ် ပေႃးၸႂ်ႉတူဝ် လဵဝ်ၵၼ်တင်းမၢၼ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ င သ တ ထ ပ မ ရ လ ဝ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းလိၵ်ႈတႆး 18-19 တူဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးပဵၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ 9 တူဝ် ယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈလၢဝ်း လိၵ်ႈထႆး လႄႈလိၵ်ႈတႆးၶိုၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယင်းတိုၵ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်းမိူၼ်ၵၼ်ယူႇ ႁူမ်ႈဝႃႈ ယူႇၵေႃႉၸိုင်ႈမိူင်း မီးၶဵတ်ႇ လႅၼ်လိၼ်ၶႅၼ်ႈဝႆႉသေတႃႉ ထွႆႈၵႂၢမ်းလႄႈသဵင်ဢွၵ်ႇ ယင်းတိုၵ်ႉမိူၼ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်း သမ်ႉပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း လိၵ်ႈပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းသေပဵၼ်တူဝ်မူၼ်းမိူၼ်မၢၼ်ႈ တင်းပိုၵ်း။ ထွႆႈၵႂၢမ်းသဵင်ဢွၵ်ႇၵေႃႈမၢင်ၶေႃႈ ပဵၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈပႅတ်ႈ လုမ်းလုမ်းၵႂႃႇ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇၵႂၢမ်းသိလ်ၵႂၢမ်းထမ်း ၵႂၢမ်းပႃလိ ၵေႃႈ ႁဝ်းဢမ်ႇဢွၵ်ႇၸွမ်းသဵင် တႆးလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ တႆးလၢၼ်ႉၸၢင်ႉ တႆး လၢၼ်ႉၼႃး ႁဝ်းၵႂႃႇဢွၵ်ႇၸွမ်း သဵင်မၢၼ်ႈပႅတ်ႈလုမ်းလုမ်း။ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ ဢၼ်ႁဝ်းလိုမ်းပႅတ်ႈ ၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆးထွႆႈၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ ပီႈၼွင်ႉ ၸိူဝ်ႉသၢႆငိူၼ်ႈၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း။
လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ႁူမ်ႈဝႃႈၵႂၢမ်းတႆးပွတ်းလႂ်ပွတ်းၼၼ်ႉဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈ ယင်းထွမ်ႇပွင်ႇၶဝ်ႈ ၸႂ်ၵၼ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးၼႆႉ ပေႃးတႅမ်ႈလိၵ်ႈမႃး ဢဝ်မၢႆတူၼ်းသဵင်မၼ်းၵႂႃႇမၵ်းပဵၼ်သဵင်တႅတ်ႈဢၼ်တႆးလူင် ဢမ်ႇမီး ဢမ်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉႁူမ်ႈ ဝႃႈၽူႈႁူႉၽူႈႁၼ် ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၶဝ် ဝူၼ်ႉသၢင်ၶိုင်သၢင်ႈမႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵႂၢမ်းတႆးတႅတ်ႈတၢႆတူဝ် တူဝ်လႂ်ၶေႃႈၼၼ်ႉ။ ထွႆႈ ၵႂၢမ်းၵေႃႈၶူင်ဢွၵ်ႇမႃးမႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်း ယိၼ်းမႃးတီႈလႂ် ယႃႇဝႃႈတႆးၸိူဝ်းယူႇၼွၵ်ႈမိူင်း ၼႂ်းလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ လၢၼ်ႉ ၸၢင်ႉ လၢၼ်ႉၼႃးလႃႈ တေႃႈၵူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူၺ်းယင်းဢမ်ႇႁူႉတီႈပွင်ႇ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈမိူဝ်ႈထိုင်ၵၢပ်ႈပၢၼ် ထဵၵ်ႉၼူဝ်လူဝ်ၵျီ IT မႃးၼႆႉၵေႃႈလီ ႁူမ်ႈဝႃႈတႆးႁဝ်းၸၢင်ႈၸႂ်ႉလိၵ်ႈတႆး တႅမ်ႈတွပ်ႇ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၼႂ်း Online ၼိူဝ်ၶွမ်းပိဝ်းတိူဝ်း ၼိူဝ်ၾူၼ်းမိုဝ်းထိုဝ်လႆႈၼႆၵေႃႈ သမ်ႉပဵၼ်ဝႆႉထႅင်ႈသွင်ၵိူင်း သွင်ၾင်ႇ။ ၵိူင်းၼိုင်ႈၸႂ်ႉၸွမ်း Unicode ထႅင်ႈၵိူင်းၼိုင်ႈသမ်ႉၸႂ်ႉၸွမ်းလၢႆးမၢၼ်ႈ မိူၼ်မၢၼ်ႈ တီႈယူႇလွၵ်းမိုဝ်း လွၵ်းဝၢင်းတမ်းမၢၼ်ႈ လႄႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတႅမ်ႈဢၢၼ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈဢမ်ႇပွင်ႇၵၼ်ထႅင်ႈ။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ႁဵတ်း ႁႂ်ႈတႆးၶိုၼ်ႈယႂ်ႇႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်းတႅၵ်ႇယၢႆႈတူၵ်းတႅမ်ႇႁႃႉ တင်းမူတ်းတင်းပိၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းၵိူတ်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉသင်? ၵွပ်ႈသင်? ၽႂ်ႁဵတ်းၽႂ်မီးပုၼ်ႈၽွၼ်းတၵ်းလႆႈႁပ်ႉၽိတ်း ထုၵ်ႇ? ၽႂ်တေလႆႈႁပ်ႉ လွင်ႈလီလွင်ႈၸႃႉမိူဝ်းၼႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူဝ်းႁဝ်းတင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈလႄႈလုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်းတေမႃး ပႃႈၼႃႈ လိုၼ်း လင်ႁိုဝ်။
ၽွၼ်းလီလႄႈၽွၼ်းၸႃႉ ပၼ်ႁႃ ဢၼ်ႁဝ်းလႆႈသၢင်ႈဝႆႉပၼ် လုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင် ၸိူဝ်းႁဝ်းၵေႃႈ တေ တၢႆႁၢႆၵၼ်ၵႂႃႇၵူၺ်း။ ပေႃးပဵၼ်ၽွၼ်းလီၵေႃႈ လုၵ်ႈလၢၼ်ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းတေလႆႈႁပ်ႉပူၺ်ႈသေ ယုၵ်ႉယွင်ႈမုၼ်ဢူငဝ်းႁဝ်းၵႂႃႇ ဢမ်ႇ သုတ်းဢမ်ႇသဵင်ႈပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ပေႃးပဵၼ်ၽွၼ်းၸႃႉ တေပဵၼ်ပၼ်ႁႃ ယွၼ်ႉၼမ်ႉတိၼ်ၼမ်ႉမိုဝ်းလူင်ႁဝ်းႁဵတ်းဝႆႉလႄႈ တေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလုၵ်ႈလၢၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းလႆႈယုင်ႈယၢင်ႈ ၵႄႈဢမ်ႇလႆႈမႄးဢမ်ႇၸၢင်ႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ 1947 မႃးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၸုပ်ႈ သႅၼ်းပၢၼ်ႁဝ်းလႆႈထူပ်းလႆႈၺႃး တႃႁၼ်ယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ တေလႆႈယွင်ႈၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈၽူႈၼမ်းတႆးႁဝ်းၶဝ် ၽိတ်းထုၵ်ႇ ၸိူင်ႉႁိုဝ် သမ်ႉတေၸၢင်ႈၵႄႈလႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ် မိူၼ်ႁၼ်ယူႇၵူႈဝၼ်းဝၼ်းၼႆႉ လွင်ႈတင်းမူတ်း တင်းသဵင်ႈဢၼ်ႁဝ်းသၢင်ႈ ဝႆႉၼႆႉၵေႃႈ လီၸႃႉၸိူင်ႉႁိုဝ် တေထုၵ်ႇလုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်းတေလႃႇ ႁိုဝ် ယွင်ႈၵေႃႈ မီးတီႈႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၸၢႆးသႅင် ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၵဵင်းမႆႇ
ၶေႃႈမုလ်း – ပပ်ႉၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ မၢႆ 005 June, 2018
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ