ၶူးမေႃလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆး

Photo by – SHAN/ ႁၢင်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး 8 ၸဝ်ႈ

ၸဵမ်မိူဝ်ႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလဵၵ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈငိၼ်းလႄႈ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမႃး မိူဝ်ႈပီ 1976 ၼီႈ၊ ပွႆးၶူးမေႃပွၵ်ႈထူၼ်ႈ 6 ဝဵင်းၵဵင်းတုင်၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတင်းၸၢႆးထုၼ်းလ (မေႃမိုဝ်းတႆး) တူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်း“ၽၢႆႇႁွင်ႈၼႄပိုၼ်း” ၽွင်းတိုၵ်ႉၵေႃႇတင်ႈ ၵေႃလိၵ်ႈ လၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈ(တႆးၼုမ်ႇ) ၵဵင်းတုင်၊ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပႆႇမီးပွႆးပီမႂ်ႇတႆး၊ မီးပွႆးဝၼ်းတႆးၵေႃႈ ဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၸၢင်ႈၼႄးဝႃႈပဵၼ်ၵၢၼ်မိူင်း၊ ယွၼ်ႉၼၼ်ဢဝ်ပွႆးၶူးမေႃၼႆႉၵူၺ်း သိုပ်ႇသၢႆၸႂ်ၶွၼ်ႈတုမ်တႆးမႃးယဝ်ႉ။

“ၶူးမေႃ” ၶႃႈႁဝ်းၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉပဵၼ်ဝႆႉ (2) ၶေႃႈ-
“ၶူး” ၽူႈပူင်သွၼ်ထၢႆႇထွတ်ႈ၊ ၽူႈၸီႉၸမ်ႈပၼ်ႁႅင်း၊ ၽူႈၵုမ်းၵမ်ႁူမ်ႇငမ်း။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ (ၶူးသွၼ်၊ ႁပ်ႉၽိူၼ်ၶူး၊ ၶူးလၢႆး) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈႁဵၼ်းႁူႉ ဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃ တီႈၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

“မေႃ” ပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇတၢင်းမေႃသေလွင်ႈလွင်ႈ၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ (မေႃလိၵ်ႈ၊ မေႃလၢႆး၊ မေႃဝူၼ်ႉ၊ မေႃပွင်၊ မေႃတိၼ်၊ မေႃမိုဝ်း) တၢင်းမေႃၼႆႉႁွင်ႉ “ပၺ်ႇၺႃႇ” ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းမေႃၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပိူင်လဵဝ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸႂ်ႉပႃး၊ ၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး၊ ၶူးမေႃၸၢင်ႈၵႃႈ၊ ၶူးမေႃတႅမ်ႈႁၢင်ႈ၊ ၶူးမေႃပၼ်ႈႁၢင်ႈၶွၵ်းႁၢင်ႈ ၶႅၵ်းႁၢင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ပေႃးတေထၢမ်ဝၢႈ ၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆးမီးလၢႆၸဝ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ တီႈၼိုင်ႈလႄႈ တီႈၼိုင်ႈ တေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ၵမ်ႈၼမ်တေတွပ်ႇဝႃႈ (6) ၸဝ်ႈ (8) ၸဝ်ႈ (10) ၸဝ်ႈ (12) ၸဝ်ႈ၊ မၢင်ၸိူဝ်းယင်းတေၼမ်လိူဝ်သေၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ၊ ပေႃး မႃးတူၺ်းႁူဝ်ႁႅၵ်ႈႁူဝ်တီး ဢၼ်“လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ” သွၵ်ႈတဝ်ၶူၼ်ႉၶႂႃႉဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ (1965 – 1969) ၶၢဝ်းတၢင်း (5) ပီ၊ ၽွင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ၾၢႆႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇပၢဝ်ႇလၢတ်ႈ(ပျၢၼ်ႇၵျႃးယေး) တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ တႅမ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ (1970) လႆႈႁၼ် ၼင်ႇၼႆ။

1) ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိၼ်ႇၼ ၵိူတ်ႇပီၵေႃးၸႃႇ (903-1002) ဢႃယု 99 ပီ။
2) ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ် (သႂ်သႃႇ) ၵိူတ်ႇပီၵေႃးၸႃႇ (1149 – 1243) ဢႃယု 94 ပီ။
3) ၸဝ်းၵေႃးလီႇ (မိူင်းပၼ်ႇ) ၵိူတ်ႇပီၵေႃးၸႃႇ (1209-272) ဢႃယု 63 ပီ။
4) ၼၢင်းၶမ်းၵူႇ (ၶူးမေႃယိင်း) ၵိူတ်ႇပီၵေႃးၸႃႇ (1215-1279) ဢႃယု 64 ပီ။
5) ၸဝ်ႈဢမၢတ်ႈလူင် (မိူင်းၼွင်) ၵိူတ်ႇပီၵေႃးၸႃႇ (1216-1267) ဢႃယု 51 ပီ။
6) ၸဝ်ႈၼေႃႇၶမ်း (ထုၼ်းလ) ၵိူတ်ႇပီၵေႃးၸႃႇ (1218-1257) ဢႃယု (39) ပီ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ၶႃႇၸိုင်ႈတႆး သႂ်ႇထႅင်ႈ –
7) ၸဝ်ႈပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ (မိူင်းသူႈ) သြႃႇၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း တႅမ်ႈဢွၵ်ႇၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး သႂ်ႇထႅင်ႈ –
8) ၸဝ်ႈဝေႃးရၶႄႉ (မိူင်းယၢင်းလႅင်) (မၢႆတွင်း) မၢင်တီႈလႆႈသႂ်ႇပႃးၸိူင်ႉၼင်ႇ –
9) ၸဝ်ႈပၼ်ႇတိတ (မိူင်းၼွင်)
10) ၸဝ်ႈၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ်(တႆးၼိူဝ်)
11) ၸဝ်ႈမႁႃၶၼၢၼ် (တႆးၶိုၼ်-ၵဵင်းတုင်)
12) ၸဝ်းၶမ်းပၢင်ႇ လႄႈ ၸဝ်ႈဝၢၼ်ႈယူၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢွၼ်တၢင်းၸွင်ႇမီးၶူးမေႃ
ၵမ်ႈၽွင်ႈတေထၢမ်ဝႃႈ ၶူးမေႃတႆးမီးပၢၼ် (6) ၸဝ်ႈ ဢၼ်လုင်းမႁႃႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉၼႆႉၵူၺ်းႁႃႉ ဢွၼ်တၢင်းၸွင်ႇယၢမ်ႈ မီးမႃး။ ယွၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းယၢမ်ႈမီးယူႇ ဢမ်ႇႁၢင်ႉၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇတႆး တင်ႈတႄႇမီးမႃးပိုၼ်း (ၶိူဝ်းတႆး) လၢႆႁဵင်ပီလႄႈ ထိင်းသိမ်းၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆး၊ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ၊ ၵိုတ်းမႃးတေႃႇဝၼ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးၽူႈ ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇဢၼ်ႁဝ်းႁွင်ႉ“ၶူးမေႃ” ယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းတႆးယင်းၸႅၵ်ႇ ဢွၵ်ႇၵိင်ႇၽႄၸိူင်ႉၼင်ႇ တႆးလူင်၊ တႆးမၢဝ်း၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးၶမ်းတီႈ၊ တႆးလႅင်၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးၶိုၼ်၊ တႆးသႃ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၼ်းမီးၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽႂ်မၼ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸွင်ႇတႆးႁဝ်းတႅမ်ႈပိုၼ်းဝႆႉႁိုဝ် ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈထၢမ်။

တေႃႈလုင်းၶုၼ်မႁႃႇယၢမ်ႈလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈမိူဝ်ႈတႄႇႁႃပိုၼ်းၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉဝႃႈ –
1) ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇမီးၶိူဝ်းႁိူၼ်း “ၼၢမ်းသၵုလ်”။
2) ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇမီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵဵပ်းၶေႃႈမုလ်းသဵၼ်ႈႁေႃႁိူၼ်းဝႆႉ။
3) ၵွပ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇသူင်တႅမ်ႈမၢႆတွင်းၸွမ်းဝၼ်း(ပိူင်ပဵၼ်တူဝ်ထူပ်း)။
4) ၵွပ်ႈႁဝ်းထုၵ်ႇတၢင်ႇၶိူဝ်းတဵၵ်းတဵင်ဢူမ်ဢိုၼ်ယႃႉၵဝ်းပိုၼ်းၶိူဝ်းႁဝ်း။
လုင်းၶုၼ်မႁႃႇယၢင်းလၢတ်ႈထႅင်ႈဝႃႈ – မိူဝ်ႈတႄႇႁႃပိုၼ်းၶူးမေႃလႆႈၵႂႃႇထၢမ်ပဵၼ်ပွတ်းပဵၼ်တွၼ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇၶဝ်ႁူႉ လႄႈ သိုပ်ႇၶႆႈၼႄသေ သိုပ်ႇၵႂႃႇထၢမ်ထႅင်ႈၵႃႈၼင်ႇၶဝ်ၸီႉၼႄတၢင်ႇၵေႃႉ၊ မၢင်ၸိူဝ်းယင်းၼႄးဝႃႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ယွင်ႇ လႄႇႁႃပႃႇႁဵဝ်ႈၵူၼ်းတၢႆသေမႄးၵုမ်းၶိုၼ်း။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၶူးမေႃၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇမီး၊ လႆႈတူၺ်းၶိုၼ်းပိုၼ်းလင်ႇၵႃႇ ဢၼ် ၶဝ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇဝၢၵ်ႇၶိုၼ်းတူဝ်ၶဝ်ၸဝ်ႈႁႂ်ႈၸရေးႁေႃးသေ ဝူၼ်ႉႁၼ်ၼႂ်းတႃသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ မေႃတႅမ်ႈ ႁၢင်ႈ “ၸၢႆးၼုမ်ႇ” ၶူင်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃးၼႆယဝ်ႉ။

ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈထိင်းသိမ်းမႃး
လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းဢမ်ႇတွၼ်ႉမီးၸၼ်ႉၸွမ် ပုၼ်ႈတႃႇ “ ထိင်းသိမ်းလိၵ်ႈလၢႆး”ၵေႃႈလႆႈပိုင်ႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ၊ ၸဝ်ႈၶူးမေႃ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်မႃး၊ ဢၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇၽိုၼ်လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင်ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈထိင်းသိမ်း လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီ 1419 ၼီႈ၊ “ၸဝ်ႈၺႃႇၼၵမ်ႇၽီႇရ” ၶူးဝႃးလူင်ၵိူင်းယူၼ်း၊ လႆႈပိုၼ်ၽႄႈသႃႇသၼႃႇၽႅဝ်ထိုင် မိူင်းၵဵင်းတုင်၊ ၵဵင်း ႁုင်ႈ၊ သႅၼ်ဝီ။ မိူဝ်ႈပီ 1940 ၼီႈ၊ “ ၸဝ်ႈဝိၸယၼၼ်ႇတ” သႅၼ်ဝီလႄႈ “ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း မင်းရၢႆး” ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃး မိူင်းတႆး၊ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတႆးသဵင်တႅတ်ႈ(လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ) မိူဝ်ႈပီ 1948 – 1962 ၼီႈ။ “ ၸဝ်ႈၾႃႉၶမ်းသိူၵ်ႈ” ၸွမ်ပွင်ၸိုင်ႈ ၵေႃႉႁႅၵ်ႈ၊ လႆႈၽိတ်ႈပၢင်း “တြႃးၸဝ်ႈပၺ်ႇၺႃႇၽေႃးၵ” ဢွၼ်ႁူဝ်ပိၼ်ႇပိတၵၢတ်ႈတႆး မႃးၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ ဢွၼ် ႁူဝ်ထိင်းသိမ်းမႃးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယင်း “ထိင်းသိမ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ” ထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ၊ ၸဵမ်ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁႃရၼႂ်းလိၵ်ႈ ပဵၼ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လိုၵ်ႉလမ်ႇၵမ်ႇၽီႇ၊ ပဵၼ်လွၼ်ႉၵႅၼ်မွၼ်းၵႂၢမ်းၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးႁဝ်းၸႅတ်ႈၸႅတ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ – ပီလိူၼ်ဝၼ်းတႆး “ၸႂ်ႈ ပဝ်ႈ ယီး မဝ်ႈ သီ သႂ် သၼ် သီင သၼ် ႁၢဝ်ႉ မဵတ်ႉ ၵႂ်ႈ” (ၼူ ဝူဝ်း သိူဝ် ပၢင်တၢႆး ငိူၵ်ႈ ငူး မႃႉ ပႄႉ လိင်း ၵႆႇ မႃ မူ) ပေႃးလုၼ်ႈသႅၼ်းလင်ဢမ်ႇႁူႉပွင်ႇ ဢၼ်ၶူးမေႃၶဝ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉ၊ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ႁႃၶိုၼ်းပိုၼ်းလႄႈ ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးႁဝ်း။

လွင်ႈ“ထိင်းသိမ်းၾိင်ႈငႄႈတႆး” ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈတႆးပၢၼ်ၵူႈပွၵ်ႈ၊ ပဵၼ်တီႈသွၼ်ႁႆႇၵွင်ႁႆႇမွင်း၊ သွၼ်ၼူၵ်ႉသွၼ်တူဝ်း၊ သွၼ်ၸၢတ်ႈသွၼ်သႅင်း၊ သွၼ်ၸိူင်းသွၼ်လၢႆး။ တူၺ်းဢဝ်ပၢၼ်ႁဝ်းယၢမ်းလဵဝ် ၸဝ်ႈသြႃႇသုၸိင်ႇတႃႇ (မိူင်းလီ) လုင်း ဢေႃးၸေႇယ၊ (ငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆး) မုၼ်ၸဝ်ႈၵျွင်းၶမ်း (သီႇပေႃႉ) ၸၢႆးၶမ်း (ၵႃႈၼူၵ်ႉ) ပေႃႈၶူးပၢႆးမိူင်း(ပဵင်းလူင်) ပေႃႈ ထဝ်ႈၶုၼ်ယူမ်း(မႄႈႁွင်ႈသွၼ်) ၸၢႆးၶိူဝ်းလဵဝ် (တူၼ်ႈတီး) ဢိၵ်ႇတင်းၽူႈသိုပ်ႇသွၼ်ၾိင်ႈငႄႈတႆးလၢႆလၢႆတီႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်“ၸဝ်ႈၶူး” ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈလုၵ်ႉတီႈၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။

လွင်ႈ “ထိင်းသိမ်းလိၵ်ႈလူင်” လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇလူင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးတႅမ်ႈ“ၶဵတ်ႇၵျွၵ်း၊ ငူးလိူၼ်ႈ၊ သိူဝ်ဝႅၼ်၊ သၢင်ႇသီႈ ဢွၵ်ႇထမ်ႈ၊ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၽိုၵ်းပႆ၊ ယုၵ်ႉၼိုင်ႈၶၢမ်ႈသွင်၊ ၵႂၢမ်းသွၼ်ႉဢၢၼ်” ဢၼ်ၸဝ်ႈၸရေးၶဝ်သိုပ်ႇတႅမ်ႈထိင်းသိမ်း မႃးႁိုင်ၼၢၼ်းသေ ၸႂ်ႉမၢႆသဵင်(3)သဵင် ဢွၵ်ႇတူၼ်းသဵင် (5) သဵင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇငၢႆႈ၊ မေႃလိၵ်ႈယဝ်ႉ ၵေႃႈၵူႈၵေႃႉ ဢမ်ႇမေႃ လၢႆး(ဢမ်ႇပဵၼ်ၸရေးလႆႈၵူႈၵေႃႉ)။

ထိုင်မႃး ပၢၼ်(21 ႁူဝ်ပၢၵ်ႇၸဵင်ပီ) ၵွပ်ႈမီး “ၸုမ်းၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင်” (LikLong Conference) ၸဝ်ႈၶူးလူင် Dr. ၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တႄႇဢဝ်လၢႆးႁၵ်ႉသႃပႂ်ႉပႃး၊ လၢႆးၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ လၢႆးဢဝ်သၢႆမၢႆၽိုၼ်လိၵ်ႈ ၸဵမ် ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ လႆႈႁူႉမႃးဝႃႈတႄႇမႃးပီ (2013-2019) ၶၢဝ်းတၢင်း (7) ပီ၊ သွၵ်ႈႁႃၽိုၼ်လိၵ်ႈလၢႆးပၢႆပေႇ ဢၼ်ၶူးမေႃၶဝ် တႅမ်ႈ ဝႆႉ(2000) လိူဝ်လိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ယင်းၸၵ်းၽႄဝႆႉပဵၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇ –
1) ၵႂၢမ်းသွၼ်ဢၼ်မႃးၼႂ်းလိၵ်ႈပိတၵၢတ်ႈ။
2) ၵႂၢမ်းသွၼ်ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈ။
3) ဝေႃးႁႃရၵႂၢမ်းတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။
4) ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးပၢၼ်လႂ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉ။
5) ၾိင်ႈၵိူဝ်းလႄႈ ၾိင်ႈထုင်းဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၸွမ်းၵၢပ်ႈ။
6) ၵၢၼ်ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉၶွင်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၸွမ်းပၢၼ်။

ယင်းလႆႈႁူႉငိၼ်းဝႃႈ ၸူဝ်ႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႊလိၵ်ႈလူင်ၼႆႉ မီးၸဝ်ႈၸရေး(ၵဝိ) မႂ်ႇမႃးထႅင်ႈ (220) ၵေႃႉလႄႈ သဵၼ်ႈမၢႆၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ထႅင်ႈတင်းၼမ်၊ ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်လွင်ႈထိင်းသိမ်းၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ပႆၸွမ်းႁိတ်ႈႁွႆးၸဝ်ႈ ၶူးမေႃတႆးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းၾၢၵ်ႇဝႆႉ ၵႂၢမ်းထုင်းတႆးႁဝ်းမီးဝႆႉဝႃႈ –
– တူၺ်းတႃႇ ဝၼ်းပူၼ်ႉ၊ (တူၺ်းၶိုၼ်းပိုၼ်းပႃႈလင်)
– ႁဵတ်းတႃႇ ဝၼ်းၼႆႉ၊ (ႁၢပ်ႇပုၼ်ႈၽွၼ်းဝၼ်းၼႆႉႁႂ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ)
– ႁႅၼ်းတႃႇ ဝၼ်းၼႃႈ၊ (ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉပၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ဝၼ်းၼႃႈ)
ဢၼ်ၵူၼ်းလုၼ်ႈၵဝ်ႇထိင်းသိမ်းမႃး လိၵ်ႈတႆးပၢၼ်ၵဝ်ႇ၊ ၵႅၼ်ၸေႈသႃဢၼ်ဢဝ်ပိတ်းၵုတ်ႇတႅမ်ႈမႃးဝႆႉပၼ်ႁဝ်း၊ တင်ႈ ၼႆႉၵႂႃႇပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၵူၼ်းလုၼ်ႈသႅၼ်းမႂ်ႇ ႁႂ်ႈသိုပ်ႇထိင်းသိမ်းပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးသဵင်တႅတ်ႈ ၵဵပ်းဝႆႉၼႂ်း “ၶွမ်းပိဝ်းတိူဝ်ႇ” ဝႆႉပၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ၵႂႃႇမိူဝ်းၼႃႈ၊ ၼႆႉပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းႁဝ်းၵူႈၵေႃႉ။

လိုၼ်းသုတ်း ၶႂ်ႈယွၼ်းၾၢၵ်ႇၵဵဝ်ႇၵပ်း “ၶူးမေႃ” ႁႂ်ႈပၵ်းပိူင်ထတ်းသၢင်တႅၵ်ႈၼိူင်းဝႆႉပိူင်တၢႆ လွင်ႈၶတ်းလိူၵ်ႈယုၵ်ႉတၢင်ႇ ပဵၼ်ၶူးမေႃ ပေႃးဢမ်ႇမီးဝႆႉတေမိူၼ်ၵႂၢမ်း “ၸဝ်ႈပူႇသီႇႁ လွႆၵိူၼ်ႇ” ဝႃႈ – ပေႃးဢမ်ႇမီးပိူင်တၢႆ တေဢွၼ်ၵၼ်လိူၵ်ႈပဵၼ် ၶူးမေႃတႆး ဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈတင်းၼမ်၊ ယွၼ်ႉၼၼ်ၶႃႈႁဝ်း ၶႂ်ႈယုၵ်ႉတူဝ်ယၢင်ႇတၢင်ႇၼႄၼင်ႇၼႆ – (မၢႆတွင်း) တီႈပွင်ႇၽၢႆႇ မၢၼ်ႈလႄႈ ဢင်းၵိတ်း ၸႅၵ်ႇဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ၊ ယွၼ်းၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ်သေၵမ်း။

– “ၶူးမေႃ”(นักปราชญ์)
– “ၸဝ်ႈၶူးလူင်”(ปรมาจารย์)
– “ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူး”(พระครู)
– “ၸဝ်ႈၶူး”(พระอาจารย์)
– “ၶူးသွၼ်”(ครู)
– “ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ”(นักวิชาการ)
– “ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ” (ผู้ค้นคว้า) ၵေႃႉႁူဝ်ႁႅၵ်ႈႁူဝ်တီႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

              ယုၵ်ႉယွင်ႈလုင်းတၢင်းၵႄး
ၽူႈၵေႃႇတင်ႈဝူင်းဝၼ်း – ၽူႈၶိုတ်းတၼ်းဝတ်ႉဝေႇလုဝုၼ်ႇ
ၽူႈမီးသုၼ်ႇၶဝ်ႈပႃး – မုၵ်ႉၸုမ်းလိၵ်ႈတႆးမႃးႁူဝ်ႁႅၵ်ႈ
ၽူႈၸၢႆႇလႅၵ်ႈၵႂၢမ်းႁူႉ – ၽူႈမေႃၸူႉတၢင်းလီ
ၽူႈသုၵ်ႈသီပိုတ်ႇပၢင်ႇ – ၽူႈမၢင်ႇလုၵ်ႉပိူင်းၾႆး
ၵဝိတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ – ဢႃယုဢွၼ်ႇသေပိူၼ်ႈ
တႅမ်ႈၽိုၼ်ပပ်ႉလိၵ်ႈတႆး – ၽူႈပိူင်းၾႆးထွင်ႇႁိူဝ်ႈ
ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈလုင်းတၢင်းၵႄး – ၽူႈလူင်ႉၸေးၾိင်ႈငႄႈ
ၸဝ်ႈယႃၵႄႈႁူဝ်သိူဝ် – ၽႄႈမၢၵ်ႇမိူဝ်ၵူႈတွၼ်ႈ
ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈလူင် – လႆႈပူတ်းပူင်ၶၼ်ႇထႃႇ
တူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇၵဝိတႆး – မိူၼ်ၵွၵ်းၾႆးမွတ်ႇပႅတ်ႈ
ၽူႈၸၢင်ႇၸႅတ်ႈလူႉတၢႆ – မိူၼ်ပပ်ႉပိုၼ်းႁၢႆၵႂႃႇပပ်ႉၼိုင်ႈ။

ၸၢႆးၶိူဝ်းလိူၼ် (ၵဵင်းတုင်)

ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ

SHARE

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here