ပီ 1945 လိူၼ်ဢေႃးၵတ်ႉသ် ဝၼ်းတီႈ 6 ယၢမ်းၵၢင်ၼႂ် 8 မူင်း 15 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉ သိုၵ်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ ပွႆႇမၢၵ်ႇပွမ်းလူင် ဢၼုမိဝ်ႇ (ၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊ) သႂ်ႇၼိူဝ်ဝဵင်းလူင် ႁီႊရူဝ်ႊသျီႊမႃႊ မိူင်းၵျပၼ်ႊ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ 3 ဝၼ်း ထိုင်မႃးဝၼ်းတီႈ 9 ဢေႃႊၵတ်ႉသ် 1945 သမ်ႉပွႆႇသႂ်ႇၼိူဝ်ဝဵင်းလူင် ၼႃႊၵႃႊသႃႊၵီႊထႅင်ႈလုၵ်ႈၼိုင်ႈ ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၵေႃႈယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇလီငၢမ်း။ ထိုင်မႃးဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ႁိုင်ၼၢၼ်းမႃးၶၢဝ်းတၢင်း 80 ပီယဝ်ႉသေတႃႉ ၽေးၽီႁုင်လူင်ၽွင်းၶၢဝ်းၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉလွၵ်ႇၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။

မၢၵ်ႇလူင်ႁႅင်းထၢတ်ႈၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊ ဢၼ်ဢမေႊရိၵၼ်ႊပွႆႇသႂ်ႇမိူင်းၵျပၼ်ႊ ၽွင်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းသွင်တေယဝ်ႉတူဝ်ႈသုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ –  လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်မၢၵ်ႇလူင်ၽီႁုင်ဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်ႊပၢင်တိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း လႄႈ ပွၵ်ႈလဵဝ်ၼႂ်းပိုၼ်း  ။

ၽွင်းၼၼ်ႉၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းလူင်ႁီႊရူဝ်ႊသျီႊမႃႊ လႄႈ ဝဵင်းလူင် ၼႃႊၵႃႊသႃႊၵီႊ လူႉတၢႆယွၼ်ႉမၢၵ်ႇထၢတ်ႈၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊလူင်ၼႆႉမီး 118000 ၵေႃႉလႆႈဝႃႈ   4 ပုၼ်ႈၼႆႉ တၢႆ 1 ပုၼ်ႈ။  ဢၼ်ဢမ်ႇတၢႆသေၵိုတ်းဝႆႉၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၸဵပ်းမႆႈၶႆႈၼၢဝ် ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ပႅၵ်ႇလၢၵ်ႇ၊ ထိုင်ၸူဝ်ႈလုၵ်ႈပၢၼ်လၢၼ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇၶႅင်ႁႅင်းပႅတ်ႈ။

ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းလီလီသေၵိုတ်းဝႆႉၼႆႉ မီးလဵၵ်ႉၵႄႇဢႄႇမၢင်ႁႅင်းၼႃႇ။ ၼႂ်းၵူၼ်းၵၢမ်ႇလီလူင်လၢင်ၼၼ်ႉ ပႃးတင်းၼၢင်း ၵီႊၵူဝ်ႊဢူဝ်ႊၵူႊရႃႊ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။  ၸုမ်းၶၢဝ်ႇပီႇပီႇသီႇ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်းတွင်ႈထၢမ်မၼ်းၼၢင်းလၢတ်ႈၼေဝႃႈ – ၽွင်းၼၼ်ႉမၼ်းၼၢင်းလႆႈဢႃယုမွၵ်ႈ 8 ၶူပ်ႇ။ မၼ်းၼၢင်းတိုၵ်ႉမီးယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းလူင်။ ၽွင်းမၢၵ်ႇၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊတူၵ်းသႂ်ႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾႆးတႅၵ်ႇလႅင်းႁိူဝ်ႈလူင်ၵႂႃႇတင်းမိူင်းသေ ဢမ်ႇႁိုင်သင်ၵေႃႈမီးၵႂၼ်းလႄႈၶီႈတဝ်ႈၶၢဝ်ၶၢဝ် တူၵ်းလူင်းမႃးသႂ်ႇသမ်ႉပေႃးတဵမ်ဝဵင်းၵႂႃႇမူတ်း။ မႄႈလႄႈပီႈၼၢင်းမၼ်းတႄႉတၢႆၵႂႃႇတင်း 4 ၵေႃႉ – ဝႃႈၼႆ။

မၼ်းၼၢင်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ – ဝၢႆးလင်လႆႈႁၼ်ၾုၼ်ႇၵႂၼ်းၶီႈတဝ်ႈၶၢဝ်ယဝ်ႉ လႆႈယိၼ်းသႅဝ်ဢၢႆၾႆးမႆႈၶူၼ်ႁူဝ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈလႆႈႁၼ်ၵူၼ်းၸိူဝ်းၺႃးၾႆးမႆႈႁုပ်ႇသႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သိူဝ်ႈၶူဝ်းၶဝ်ၵေႃႈ ယွၵ်းယွႆ ၼိူဝ်ႉၼင်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉလၢၼ်ႈသေ ယၢတ်ႇတူၵ်းလိၼ်ပူၵ်ႈပၢၵ်ႈ  ဝႃႈၼႆ။

မၢၵ်ႇႁႅင်းထၢတ်ႈ  ၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊ ဢၼ်ပွႆႇသႂ်ႇတီႈမိူင်းၵျပၼ်ႊမိူဝ်ႈ 80 ပီပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႆႉဝႃႈ Little Boy လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆး။ ဢဝ်ထၢတ်ႈ ယူႊရေႊၼီႊယမ်ႊ 235  သေႁဵတ်းဝႆႉ။ ဢဝ်ၼိဝ်ႊထရွၼ်ႊ သေပိုတ်းသႂ်ႇ ယူႊရေႊၼီႊယမ်ႊ ဢၢႆႊသူဝ်ႊတူတ်ႉ။ သၢင်ႈဝႆႉႁႂ်ႈ ပိုတ်းသႂ်ႇၵၼ်လၢႆလၢႆၵမ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယူႊရေႊၼီႊယမ်ႊ 235 ၼၼ်ႉတႅၵ်ႇၵႂႃႇပဵၼ် သီႊရီႊယမ်ႊ – လႅတ်ႊထူပ်ႊ ၸိူဝ်းၼႆႉ သေၸင်ႇ တႅၵ်ႇၽူင်ႉႁႅင်းယႂ်ႇသုတ်း။ၸင်ႇဝႃႈ ႁႅင်းမၢၵ်ႇထၢတ်ႈၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊ ဢၼ်တႅၵ်ႇတီႈဝဵင်းလူင်ႁီႊရူဝ်ႊသျီႊမႃႊၼႆႉ ပဵင်းၵၼ်တင်းႁႅင်းမၢၵ်ႇယၢမ်းၽီလူးလူင် TNT မွၵ်ႈ 15000 တၼ်ႊ ၼႆႉ- ၼႆ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးထၢတ်ႈ ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊၶိၼ်ႇမွင်ႇၺဵဝ်ႇ ၵေႃႈယၢမ်ႈလၢတ်ႈတီႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၶၢဝ်ႇ VOA ၼင်ႇၼႆ။

လွင်ႈလူႉသုမ်းတႄႉ ၽွင်းၼၼ်ႉ 65% ၶွင်ဝဵင်းလူင် ႁီႊရူဝ်ႊသျီႊမႃႊ လႆႈလူႉလႅဝ်ၽွင်ယွႆႈမူတ်း။ ၵူၼ်း 7 မိုၼ်ႇပၢႆၼႆႉ ဢမ်ႇတၼ်းႁူႉတူဝ်လွင်ႈဝႃႈ တၢႆယွၼ်ႉမၢၵ်ႇလူင်ၼႆႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸဵမ်ႁိူၼ်းယေး ရူတ်ႉၵႃး၊ တူၼ်ႈမႆႉ ၊မႃမႅဝ်းသတ်းပႃးၸဵမ်ၵူၼ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းၶွပ်ႇတူင်ႇ 11.4 မီႊတႃႊ ပၼ်ႇမူၼ်း တီႈဢၼ်မၢၵ်ႇလူင်ၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊတူၵ်းသႂ်ႇၼၼ်ႉ ယဵၼ်းပဵၼ်ၽွင်တဝ်ႈၵႂႃႇၵမ်းလဵဝ် ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆမိၼိတ်ႉၵူၺ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉၶၢဝ်းတၢင်း 1 ပီ  ၵူၼ်းၸိူဝ်းမၢတ်ႇၸဵပ်းသေ လႆႈသႅဝ်ဢၢႆမၢၵ်ႇထၢတ်ႈၼိဝ်းၶလီႊယႃႊၼၼ်ႉ ၸင်ႇတၢႆၵႂႃႇထႅင်ႈ မွၵ်ႈ 1 သႅၼ်ၵေႃႉ။

ႁဝ်းၶႃႈဝူၼ်ႉဝႃႈမၢၵ်ႇလူင်ၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊ ဢၼ်တူၵ်းတီႈ ႁီႊရူဝ်ႊသျီႊမႃႊၼႆႉႁႅင်းၼႃႇယဝ်ႉၼႆ- တီႈတႄႉမၼ်း ဝၢႆးၼၼ်ႉ 3 ဝၼ်း မၢၵ်ႇလူင်ဢၼ်တူၵ်းတီႈဝဵင်းၼႃႊၵႃႊသႃႊၵီႊ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 9 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉသ် 1945 ၼၼ်ႉသမ်ႉ ယိင်ႈၶႅၼ်းႁႅင်းလိူဝ် Little Boy ၼႆႉထႅင်ႈ။ ၼၼ်ႉသမ်ႉသႂ်ႇၸိုဝ်ႈမၢၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ “Fat Man” atomic bomb ။ ဢဝ်ႁႅင်းထၢတ်ႈ ပလူႊတူဝ်ႊၼီႊယမ်ႊ ဢၢႆႊသူဝ်ႊတူတ်ႉသေႁဵတ်းဝႆႉ။  ႁႅင်းမၢၵ်ႇလုၵ်ႈၼႆႉ ပဵင်းၵၼ်တင်း မၢၵ်ႇယၢမ်း TNT မွၵ်ႈ 20000 တၼ်ႊ။ ႁႅင်းလိူဝ်မၢၵ်ႇဢၼ်ပွႆႇတီႈ ႁီႊရူဝ်ႊသျီႊမႃး။ 

ၵူၼ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်လွတ်ႈၽေးမႃးထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈပဵၼ်ၽူႈၸၢႆး ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉလုင်း မီႊၵီႊဢူဝ်ႊ သၢႆႊၶီႊ ၼၼ်ႉတႄႉလၢတ်ႈဝႃႈ – ၵူၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတၢႆသေတႃႉ ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ်ပေႃးဢမ်ႇႁူႉလႆႈ။ တွင်းၵေႃႈဢမ်ႇတွင်းၼႃႈတႃၶဝ်လႆႈယဝ်ႉ ၺႃးၾႆးႁုပ်ႇ ၵႂၼ်းထၢတ်ႈႁုပ်ႇသႂ်ႇ။ လီတူၵ်းၸႂ်ၵူဝ်ႁႄၵျႃႉ- ဝႃႈၼႆ။

ၼႂ်းဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းသိုၵ်းသိူဝ်တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ၶႂ်ႈမိူၼ်ငဝ်းလၢႆးၽွင်း သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉဝႆႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မိူင်းၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းယူႇယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇၶွင်ႈတင်းမၢၵ်ႇႁႅင်းထၢတ်ႈၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊၵမ်ႈၼမ်။

လုင်းမီႊၵီႊဢူဝ်ႊ သၢႆႊၶီႊ  လႄႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢမ်ႇတၢႆၽွင်းၼၼ်ႉသေလွတ်ႈမႃး ယူႇလီလိပ်းၶီးတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၼၼ်ႉဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈ -ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၵူဝ်ပဵၼ်ပိုၼ်းသွၼ်ႉႁွႆး ၵူဝ်မိူၼ်ၶိုၼ်းပၢၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်ၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။  

လုင်းမီႊၵီႊဢူဝ်ႊ လၢတ်ႈဝႃႈ – ၽွင်းပၢင်တိုၵ်း ရတ်ႉသျႃႊလႄႈ ယူႊၶရဵၼ်ႊ ၼၼ်ႉမၼ်းၸၢႆး တူၵ်းၸႂ်တႄႉတႄႉ။ မၼ်းၸၢႆးဝူၼ်ႉဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းတင်းလုမ်ႈၾႃႉတေဢမ်ႇလႆႈထူပ်း လွင်ႈလီၵူဝ်လူင်ၼင်ႇမၼ်းၸၢႆးထူပ်းၼၼ်ႉ – မၼ်းၸၢႆးတၵ်းလႆႈပိုတ်ႇလၢတ်ႈၼေ လွင်ႈပိူင်ပဵၼ်ဢၼ်မၼ်းၸၢႆးထူပ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆလႆႈႁူႉ- ဝႃႈၼႆ။

သၻွၵ်ႊႁူမ်ႊ  – ဢိၼ်ႊသတီႊၵျုတ်ႉလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတႄႉၶူၼ်ႉၶႂႃႉၵဵပ်းသဵၼ်ႈမၢႆသေပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႆႉဝႃႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မၢၵ်ႇလူင်ၼိဝ်ႊၶီႊယႃႊ မီးယူႇ 12000 လုၵ်ႈ ဝႃႈၼႆ။

ပဵၼ်ၽေးဢၼ်လီၵူဝ်လူင်လၢင်သေတႃႉၵူၼ်းႁဝ်းတိုၵ်ႉဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယိပ်းဝႆႉၼႂ်းမိုဝ်းယူႇၸိူင်ႉၼႆၼႆႉပဵၼ်ယွၼ်ႉ ဢဝ်ဝႆႉလွၵ်ႇငိုတ်ႈၸူးၵၼ် ၽွင်းထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ် လွၵ်ႇငိုတ်ႈတႃႇႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇ ဝႃႈၼႆ။

မိူၼ်ၼင်ႇတီႈသူၼ်မွၵ်ႇၵၢင်ဝဵင်းလူင် ႁီႊရူဝ်ႊသျီႊမႃႊ ၼၼ်ႉၵေႃႈ တီႈသဝ်ႁိၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်လူင်ၼၼ်ႉ ပဵဝ်ၾႆးတႄႉတိုၵ်ႉလုၵ်ႉမႆႈယူႇဝၼ်းဝၼ်းၶိုၼ်းၶိုၼ်း။ ၵူၼ်းမိူင်းဝဵင်းၵျပၼ်ႊဢွၼ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ – ပေႃးယႃႉ/ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉမၢၵ်ႇလူင်ၼိဝ်ႊၶလီႊယႃႊလႆႈမူတ်းယဝ်ႉ ၸင်ႇတေမွတ်ႇပႅတ်ႈပဵဝ်ၾႆးၼႆႉ ဝႃႈၼႆ။

ဢၢင်ႈဢိင်- BBC- VOA- Wiki