တၢတ်ႇႁၢႆးပႃ ႁိုဝ် တၢတ်ႇဢူမ်ပူႈႁၢႆးပႃၼႆႉ မီးယူႇၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ ႁိမ်းဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃ ဢိူင်ႇႁၢႆးပႃ ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းမိူင်းသူႈ ၸႄႈ တွၼ်ႈလွႆလႅမ် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း၊ မီးၾၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းဝဵင်းမိူင်းသူႈ မွၵ်ႈ 13 လၵ်း။ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးၼႆႉ လိူဝ်သေတၢတ်ႇ ၸူင်ဢၢင် ၵဵင်းတွင်းယဝ်ႉ တၢတ်ႇဢူမ်ပူႈႁၢႆးပႃၼႆႉ ပဵၼ်တၢတ်ႇဢၼ်ႁၢင်ႈလီဢၼ်ၼိုင်ႈ။ လႆႈဝႃႈပဵၼ်တၢတ်ႇ ႁၢင်ႈလီဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၵုၼ်ဢေႊသျိူဝ်ႊ။ မီးယူႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈ Latitude and longitude 21(0)47’42”N 98(0)19’05”E ။

တၢတ်ႇဢူမ်ႈပူႈ (ႁၢႆးပႃ)ၼႆႉ ၵွပ်ႈမီးယူႇႁိမ်းဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃသေ ၸင်ႇလႆႈၸိုဝ်ႈၵိုၵ်းၸွမ်းဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃဝႃႈ တၢတ်ႇႁၢႆးပႃ ဢမ်ႇၼၼ် တၢတ်ႇဢူမ်ပူႈႁၢႆးပႃ။ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ တၢင်းၵႂႃႇၶဝ်ႈၸူးပဵၼ်ထိူၼ်ႇလူင် မီးသဵၼ်ႈတၢင်းၵူၼ်းပႆၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးသဵၼ်ႈတၢင်းလူင်။ ၶၢဝ်ႇသႅၼ်ပၢႆးႁၢႆးငၢၼ်းဝႃႈတႄႉ ၽွင်းပီ 1937-38 သဵၼ်ႈတၢင်းယင်းပႆႇပွင်ႇ၊ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ 6 ၵေႃႉ ၸိူဝ်းပဵၼ် ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ တူၵ်းပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆး လႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇႁွတ်ႈၽႅဝ်တီႈတၢတ်ႇဢူမ်ပူႈၼႆႉ လႆႈတီႇပႃႇ ထိူၼ်ႇယုမ်းၼၢမ်ၶဝ်ႈၵႂႃႇၸူးၼႆယဝ်ႉ။

ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ပႃႈတႂ်ႈၶုၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ 1948 ပဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ပိုၼ်ႉတီႈတၢတ်ႇဢူမ်ပူႈႁၢႆးပႃၼႆႉ ပႃးဝႆႉၼႂ်းၼႃႈလိၼ်လမ် ၼႃႈလိၼ်သီမူၼ်ႇ ဢၼ်ၶႅၵ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇၵႂႃႇဢႅဝ်ႇထိုင်လႆႈ။ တီႈၼႆႈၼႆႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉမီးၼႂ်းပွတ်းတွၼ်ႈၼႃႈလိၼ် ဢၼ်ပဵၼ်သိုၵ်းသိူဝ်ဝႆႉယူႇ။ မိူဝ်ႈပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်းပီ 2014-15 ၼိူဝ်သၼ်လွႆႁိမ်းႁွမ်းႁၢႆးပႃ တင်း ပွတ်းတႃႈသၢမ်ပူးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ပၢႆႈယၢၼ်ဝၢၼ်ႈသူၼ်ႁိူၼ်းယေး မႃးယူႇသဝ်းသွၼ်ႈႁူမ်ႈ တီႈဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃၵေႃႈမီးတင်းၼမ်။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈႁၢႆးပႃၼႆႉ ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇလိုဝ်းလင်မႃး။

ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ် IT ၶိုတ်ႈၵၢပ်ႈမႃးသေ ဝၢႆးလင်ပီ 2012 မႃးၼႆႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၾူၼ်ႊ/ မိုဝ်းထိုဝ် ၼမ်မႃး၊ ၸႂ်ႉတိုဝ်းဢိၼ်ႊတိူဝ်ႊၼႅတ်ႊ/ၾဵတ်ႊၿုၵ်ႊၼမ်မႃးလႄႈ ပေႃးဝႃႈလႆႈၵႂႃႇဢႅဝ်ႇတီႈ တၢတ်ႇဢူမ်ပူႈႁၢႆးပႃၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ထၢႆႇ ႁၢင်ႈ ၵိုၵ်းတၢင်းႁၢင်ႈလီၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇသေ တၢင်ႇၶိုၼ်ႈၼိူဝ်သိုဝ်ႇဢွၼ်ႊလၢႆႊမႃးၼမ်လၢႆ၊ ၼႂ်း Social Media ၼမ်ႉတူၵ်း တၢတ်ႇဢူမ်ပူႈႁၢႆးပႃ ပေႃးမၢၵ်ႇမီႈမၢၵ်ႇမိူဝ်လူင်ၵႂႃႇသဵင်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တင်ႈတႄႇပီ 2014-15 မႃးၼႆႉ ၵူၼ်းထၢႆႇႁၢင်ႈၶဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း ပႃးၵွင်ႇထၢႆႇၶိူင်ႈဝိၼ် (Drone) သေထၢႆႇလႄႈ ၶႅၼ်းလႆႈႁၼ်တၢင်းႁၢင်ႈလီ ၼမ်ႉတူၵ်းတၢတ်ႇ ဢူမ်ပူႈႁၢႆးပႃမႃး တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈ ထူၼ်ႈ။ ဝၢႆးမႃးၼႆႉ ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းတႆးလၢႆလၢႆၸႄႈဝဵင်းၵေႃႈမႃးဢႅဝ်ႇ၊ ပႃးၸဵမ်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ထိုင်တီႈၼႂ်းႁူဝ်ပီ 2018 ၼႆႉ ၼၢင်းၼမ်းၸိူင်းၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် မိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ပေႃးမႃးဢႅဝ်ႇထၢႆႇႁၢင်ႈတီႈတၢတ်ႇႁၢႆးပႃ၊ ဝၢႆးမႃးၼႆႉ ၶႅၼ်းထႅင်ႈတင်း ၸိုဝ်ႈ တၢတ်ႇဢူမ်ပူႈႁၢႆးပႃတိူဝ်းလိုဝ်းလင်မႃး။

ၶၢဝ်းၽွင်းဢၼ်ၵူၼ်းၸူမ်းသူင်ၵႂႃႇဢႅဝ်ႇ ၵႂႃႇမူၼ်ႈၵႂႃႇသိူဝ်းၼမ်သုတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းလိုဝ်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်း၊ ၶၢဝ်းဢိုတ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၶၢဝ်းမႆႈ ၶၢဝ်းလိူၼ်ႁႃႈသွၼ်းၼမ်ႉသၢင်းၵျၢၼ်ႇ။ ၶၢဝ်းၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၵူၼ်းၵိုၼ်း ၵူၼ်းမႃးဢႅဝ်ႇၼမ်လႄႈ ပေႃႈၵႃႉမႄႈၵႃႉၶၢႆၶူဝ်းၶွင် ၶိူင်ႈၵိၼ်တၢင်းယႅမ်ႉ ႁိမ်းႁွမ်းတၢတ်ႇၵေႃႈၼမ်။ ဢိင်ၼိူဝ်မုင်ႈႁၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး မိူဝ်းၼႃႈသေ မိူဝ်ႈလဵဝ် တီႈလိၼ်ႁိမ်းႁွမ်းတၢတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵႃႈယႂ်ႇၶၼ်လူင်မႃးယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈငိုၼ်းတိုၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပၵ်းတႃမႃးယဝ်ႉ။

မႄႈၼမ်ႉပၢင် (ဢၼ်မႃးတူၵ်းတၢင်ႉ ပဵၼ်တၢတ်ႇဢူမ်ပူႈ တီႈႁၢႆးပႃၼႆႉ) ႁူဝ်မၼ်းမီးတီႈလွႆလဵင်း ဝူင်ႈၵၢင် တၢင်ႉယၢၼ်း/မိူင်းယႆ (တၢင်းသုင်ၼိူဝ်ၼႃႈၼမ်ႉပၢင်ႇလၢႆႇမွၵ်ႈ 5,000 ထတ်း) ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ လႆလူင်းလတ်းၽၢၼ်ႇၸႄႈ ဝဵင်းမိူင်းယႆ/တၢင်ႉယၢၼ်း/ ၵေးသီး/ မိူင်းသူႈလႄႈၵုၼ်ႁဵင်သေ ၶဝ်ႈၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၶူင်း (တီႈတၢင်းသုင် 790 ထတ်း၊ ၶၢဝ်ႇသႅၼ်ပၢႆးႁၢႆး ငၢၼ်းဝႆႉ) တီႈသူပ်းပၢင် ၾၢႆႇၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၵဵင်းၶမ်း ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းၵုၼ်ႁဵင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း။ ၼႂ်းမႄႈၼမ်ႉၼႂ်းမိူင်း တႆး ဢၼ်လႆႈၶဝ်ႈၼမ်ႉၶူင်းၼႆႉ ၼမ်ႉပၢင်ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။

တႄႇတၢင်းႁူဝ်မႄႈၼမ်ႉပၢင် လႆလူင်းမႃးလတ်းၽၢၼ်ႇလၢႆၸႄႈဝဵင်း တေႃႇပေႃးထိုင်သူပ်းပၢင် တီႈဢၼ်လႆၶဝ်ႈ မႄႈၼမ်ႉၶူင်း ၼၼ်ႉ မီးသၽႃႇဝၼမ်ႉလိၼ်ႁိၼ်ၽႃ ႁၢင်ႈလီႁၢင်ႈငၢမ်း လၢႆလၢႆတီႈတင်းၼမ်။ ၼမ်ႉပၢင်ၼႆႉ လႆႈဝႃႈလႆလူင်းၸွမ်းပၢင်ႇပဵင်း ဢဝ်လိၼ်ၵုင်း/ၵွင်း ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ၾင်ႇယဝ်ႉ။ (ၼမ်ႉၶူင်းဢဝ်လွႆတေႃႇလွႆႁဵတ်းၾင်ႇ၊ လႆလူင်းၼႂ်းၵႄႈလွႆယႂ်ႇလွႆလူင်၊ လွႆပေႃႈ လွႆမႄႈ)။ မႄႈၼမ်ႉပၢင်မၢင်တီႈ လႆလူင်းၸႅၵ်ႇပဵၼ်လၢႆႁွင်ႈလၢႆငႃး၊ မၢင်တီႈၵႄးၼမ်ႉၵႂၢင်ႈ-တိုၼ်ႈ၊ မၢင်တီႈၵႄးၼမ်ႉၵႅပ်ႈ-လိုၵ်ႉ။ ၵွပ်ႈလႆပဵၼ်လၢႆၵႄးလၢႆငႃးသေ ၼႂ်းၵၢင်မႄႈၼမ်ႉမီးၵုၼ်ဢွၼ်ႇၵုၼ်ဢိတ်းတင်းၼမ်။

လိူဝ်သေတၢတ်ႇႁၢႆးပႃ တၢတ်ႇၾႃႉႁူဝ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်တၢတ်ႇႁၢင်ႈလီဢၼ်ၼိုင်ႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး။ မူႇၸုမ်း၊ ၶွမ်ႊပၼီႊၼႂ်းမိူင်း/ ၼွၵ်ႈမိူင်း ယင်းပၵ်းတႃဝႆႉ၊ ယိုၼ်ႈယွၼ်းဝႆႉ တႃႇႁဵတ်းႁူင်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇထၢတ်ႈၾႆးၾႃႉလူးၵွၼ်ႇ။

ၶေႃႈမုလ်း – ပပ်ႉၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ မၢႆ 005 June, 2018