ႁဝ်းၶႃႈတေမႃးထတ်းတူၺ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီ တင်ႈတႄႇ 1948 လိူၼ်ၻီႊသႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 10 ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃး တူၺ်းၵေႃႈ မၼ်းၶွပ်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ဝၼ်းတီႈ 10 ၻီႊသႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ။ မၼ်းတေပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်တီႈပိူၼ်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇ သုၼ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ မၼ်းတေမီးဝႃႈ UDHR (Universal Declaration of Human Rights)

ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးထတ်းတူၺ်းၼႆ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီၼႆႉ တင်ႈတႄႇဢဝ် ပေႃးဝႃႈဝၢႆး သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈ 2 ယဝ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၵၼ် ၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈပႅင်းၸင်းၵၼ် ႁႅမ်တၢႆ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ယူႇၼႂ်းႁူမ်ႈ လူၵ်ႈလဵဝ်ၵၼ် ၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈၶိူဝ်းၼိုင်ႈ မိူင်းၼိုင်ႈလႄႈမိူင်းၼိုင်ႈ တိုၵ်းၵၼ် ႁႅမ်ၵၼ် ပဵၼ်ၵေႃႇပဵၼ်ၵွင်တၢႆၸိူဝ်း ၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် မၼ်းတေဢမ်ႇမီးမႃးထႅင်ႈ ပိူၼ်ႈၵေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ၼၼ်ႉသေ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇမႃး။

ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ မႃးထတ်းတူၺ်းၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းၶဝ် ၵႃႈၼၼ်ၼႆႉ မိူင်းပိူၼ်ႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်း သၢင်ႈမႃး လႆႈၸၢမ်ႇၽွၼ်းလီမၼ်းၵႂႃႇ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ သုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ပေႃးပဵၼ်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်းတႄႉၵေႃႈ ပေႃးထိုင်ၶၵ်ႉတွၼ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းယိင်းလႄႈ ၽူႈၸၢႆး မီးသုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဝၢၼ်ႈပိူၼ်ႈမိူင်း ပိူၼ်ႈ ၵေႃႈ မီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်း ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈႁဵတ်း၊ ထၢင်ႇႁၢင်ႈႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇ သုင် ဢၼ်ၼႆႉႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈႁၼ်။ ၵမ်ႈၼမ်တႄႉ တေပဵၼ်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း။

ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ ၶိုၼ်းမႃးတူၺ်း ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈၼႆ ၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီၼႆႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မီးမႃးသုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ဢၼ်ၸိူဝ်းၸႃႉယူႇတၢင်း ၾၢႆႇၼွၵ်ႈ ပဵၼ်ပီႈၼွင်ႉဝၢၼ်ႈ ၼွၵ်ႈ ၼႃးပၢင်ႇ ႁဝ်းၶႃႈ မၢင်ၸိူဝ်းၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၼႆ ယင်းဢမ်ႇယၢမ်ႈငိၼ်း ဢမ်ႇႁူႉတီႈ ပွင်ႇမၼ်းၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉမီးၶႃႈၼေႃႈ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီ ပေႃးတေၸမ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ၵႃႈၼႆႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈလီလႆႈ ၸႂ်လဵၵ်ႉၸွမ်းႁႃႉ၊ ၶေႃးၶူမ်ၸွမ်းႁႃႉ ပဵၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႈၼိုင်ႈၶႃႈ။

ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ မႃးတူၺ်းထႅင်ႈလိူင်ႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ၵေႃႇတင်ႈမႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် 1948 ႁဝ်းၶႃႈႁူမ်ႈၵၼ်ဢဝ်ၵွၼ်းၶေႃ၊ တင်ႈတႄႇလႆႈၵွၼ်းၶေႃမႃး တီႈဢင်းၵိတ်း၊ ဝၢႆးသေ လႆႈၵွၼ်း ၶေႃမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မိူင်းႁဝ်းၶႃႈ ယင်းပႆႇၵတ်းယဵၼ် ၽူႈၼမ်းႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းၸႃႉဢၼ်ႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႃးၼႆႉ ၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇပွင်ၸႃႉႁဵတ်းႁၢႆႉသေ လူႉႁၢႆတၢႆၵႂႃႇၵေႃႈမီး ဢၼ်ၼႆႉႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ပႃးၸဵမ် ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ယဝ်ႉၵေႃႈ ထိုင်မႃး 1962 ဢၼ်ႁၢင်ႈႁၢႆႉၼႃႇၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ်ဝၢႆးၼေႇဝိၼ်းႁုပ်ႈယိုတ်းဢႃႇၼႃႇ တီႈၼႆႈၵေႃႈ တေလႆႈႁၼ် ၵၼ်ယူႇ ၸဝ်ႈၾႃႉႁဝ်းၶဝ်လႄႈသင်၊ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶဝ်လႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈၺႃးၶွၵ်ႈ၊ ၺႃးၺွပ်း၊ ၺႃးပေႃႉ၊ ၺႃးဢဝ်တၢႆ/ ႁၢႆ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈထူပ်းမႃးတင်းၼမ် တေလႆႈဝႃႈ ႁဝ်းၶႃႈသုမ်းၽူႈယႂ်ႇ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ႁဝ်းၶႃႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။

မိူဝ်ႈ 1988 သမ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆး ဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈလွၵ်းလၢႆး ဢၼ်တီႈၵူၼ်းမိူင်းၶႂ်ႈလႆႈ ၶႂ်ႈပဵၼ်သေလႄႈ ၸဵမ်ဢဝ်လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ၶ ဢွၼ်ၵၼ်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇၼႄၵၢင်ၸႂ်သၢၼ်ၶတ်း တိုၵ်းယွၼ်းသုၼ်ႇလႆႈ ဢၼ်ၼႆႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈႁၼ် ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ သင်ၶ လႆႈထုၵ်ႇၺႃးႁႅမ်၊ ၺႃးၺွပ်းၵေႃႈ တင်းၼမ်လၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵေႃႈပၼ်ႁႃယင်းပႆႇ ၵႄႈၶႆ လၢမ်းမႃးထိုင် 1996-98 ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း ႁူဝ်ၵူၼ်း 3 သႅၼ်ပၢႆ လႄႈ ဝၢၼ်ႈ 1,400 ဝၢၼ်ႈပၢႆ ပေႃးၼပ်ႉပဵၼ်ၸႄႈဝဵင်းၵေႃႈ 11 ၸႄႈဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၵၢင်၊ ပွတ်းၸၢၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၺႃးလိုပ်ႈဢွၵ်ႇ ၶၢႆႉပၢႆႈ၊ ၽူႈယိင်းၵေႃႈ ၺႃးတဵၵ်းတဵင်ၵၼ်ႉၸၼ် လူလၢႆၸိူဝ်းၼႆႉ တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ယင်းပႆႇၸၢင်ႈၵႄႈၶႆ ၵူၼ်းတီႈထုၵ်ႇၺႃးပူၼ်ႉပႅၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ် ယင်းပႆႇလႆႈၸၢင်ႈၶဝ်ႈသူႇၶိုၼ်း လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ပဵၼ်ထမ်းတြႃး။

ထိုင်မႃးၵမ်းၼႆႉ ဢၼ်ဝႃႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢၼ်ဝႃႈမီးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ လိူၵ်ႈတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ၸႂ်ႉလၢႆးၻီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ ဝႃႈၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁၼ် သၢႆငၢႆဢၼ်တီႈပိုတ်ႇလႅင်းမႃးယူႇဢိတ်းၼိုင်ႈ။ ၵူၺ်းၼႃႇ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆး သၢင်ႈ သမ်ႉၶႂ်ႈမိူၼ်ၶိုၼ်းပၢၼ်ၵဝ်ႇၵူၺ်း ပေႃးႁဝ်းၶႃႈမႃးတူၺ်း မိူၼ်မိူဝ်ႈ ၼႂ်းပီၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉမႃးမီးလွင်ႈတီႈလိၼ် ထႅင်ႈ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆလႄႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇဝႃႈတီႈလိၼ် ဢမ်ႇဝႃႈပႃႇမႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈမႄႈၼမ်ႉ ၵူႈၸိူဝ်းၵူႈလွင်ႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈယင်းပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် ဢုပ်ႉပိူင်ႇ ပႆႇလႆႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင် ဢၼ်တီႈၸၢင်ႈတႅပ်းတတ်း လႆႈဝႃႈႁဝ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်၊ ၶႂ်ႈယူႇၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆ ႁဝ်းၶႃႈတိုၵ်ႉလႆႈ လုတ်ႈႁၢမ်းဝႆႉယူႇ ၵူႈၸိူဝ်းၵူႈလွင်ႈ။

ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼႆ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ ၶိုၼ်းမႃးထတ်းၼႆ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 70 ပီၼႆႉ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈ ႁဝ်းၶႃႈ ယင်းပႆႇ မုင်ႈႁၼ်သၢႆလႅင်းဢၼ်တီႈဝႃႈ သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်မၵ်းမၼ်ႈပၼ်ႁဝ်းတင်ႈတႄႇၵိူတ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းမႃးယဝ်ႉၵေႃႈ မီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ဢၼ်ၼႆႉ ပေႃးႁဝ်းၶႃႈ ၶိုၼ်းမႃးတူၺ်းၶိုၼ်း ၼႂ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းၶႃႈတႄႉ ၵေႃႈ ယင်းလုတ်ႈႁၢမ်းဝႆႉတင်းၼမ်။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၵူၼ်းၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇ ႁၼ် မီးသင်ဢၼ်တီႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၶိုၼ်ႈမႃး ဢၼ်ၼႆႉတေႁၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈ။

ၵမ်းၼႆႉ တွၼ်ႈတႃႇမိူဝ်းၼႃႈသမ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈသမ်ႉ ထုၵ်ႇလီႁဵတ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်လႃႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်သမ်ႉပဵၼ်ႁိုဝ်လႃႇၼႆ ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းဢိင်ၼိူဝ်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ပုၼ်ႈတႃႇမိူဝ်းၼႃႈႁဝ်းၶႂ်ႈပဵၼ်သင်ၼႆၵေႃႈ ၶႂ်ႈလႆႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ထၢင်ႇႁၢင်ႈပွင်သၢင်ႈ ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေလႆႈပိုင်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႃႈတႄႉ ႁၼ်ထိုင် ၸိူင်ႉၼႆ။

ႁဝ်းၶႃႈ ထုၵ်ႇလီပိုင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇသေ ၸုၵ်းႁဵတ်းႁင်းၵွႆး ပေႃးလၢတ်ႈထိုင်ၸိူင်ႉၼႆမႃးၵေႃႈ မၼ်းၵဵဝ်ႇၶွင်ႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈတေဝႃႈ ၵၢၼ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈတႆးႁဝ်းတိုၵ်ႉမိူၼ်ႁိုဝ် မိူၼ်ႁႃၼႆ တေဝႃႈၼၼ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႆႉတႄႉ ၵၢၼ်သုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ်မႃး ၼႆႉတႄႉ မၼ်းၵေႃႈၵေႃႉလႂ် ၵေႃႉၼၼ်ႉ၊ ၸုမ်းလႂ် ၸုမ်းၼၼ်ႉ၊ မိူင်းလႂ် မိူင်းၼၼ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ်လႄႈ ပေႃး ႁဝ်းၶႃႈ ဢမ်ႇလုၵ်ႉႁဵတ်း ႁဝ်းၶႃႈၵူၺ်းၵုမ်ႇ သႄႉၼႄးၵၼ်၊ ဝႃႈၵၼ် ယူႇတိၵ်းတိၵ်းတႄႉ ႁဝ်းၶႃႈတေဢမ်ႇပူၼ်ႉလႆႈ ပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ၵဝ်ႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ႁဝ်းၶႃႈထုၵ်ႇၶိုၼ်းမႄးလႅၵ်ႈလၢႆႈ ပိၼ်ႇပၢႆႇပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်မႂ်ႇသေ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတူင်ႉ ၼိုင်ႁဵတ်းသၢင်ႈ တႄႇဢဝ်တူဝ်ႁဝ်းၶႃႈၵႂႃႇ ၼင်ႇၵႃႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇပွင် ပဵၼ်လႆႈ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လႆႈတီႈလႂ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈတီႈၼၼ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇတေပဵၼ်ၽွၼ်းလီတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈ တႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။

ၽိူဝ်ႇႁဝ်းၶႃႈ ၵုမ်ႇမုင်ႈမွင်းပိူၼ်ႈ ႁႂ်ႈၽွမ်ႉၵၼ် ပႂ်ႉပိူၼ်ႈၶိုင်ပၼ် ႁဵတ်း သၢင်ႈပၼ် ၸႂ်ယႂ်ႇပိူၼ်ႈယူႇတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉ တႃႇႁဝ်း ၶႃႈမႄးၶိုၼ်း လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈတူဝ်ႁဝ်း ၸႂ်ႁဝ်းသေ လုၵ်ႉၶိုင်သၢင်ႈ ႁဵတ်းၵႂႃႇၼႆၸိုင် ဝၼ်းၼိုင်ႈ ႁူႉတေထိုင်ယူႇဝၼ်းၼိုင်ႈသွၵ်ႇၵေႃႈလီ၊ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ဝႃးၵေႃႈလီ တီႈႁဝ်းၶႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႆႉ ၶႂ်ႈလႆႈ ၶႂ်ႈပဵၼ် ၶႂ်ႈထိုင် ၶႂ်ႈမီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ မၼ်းတေထိုင်ယူႇ။

မႂ်ႇသုင်ၶႃႈ

ၸၢႆးႁေႃသႅင်
ၵဝ်ႉငဝ်ႈသုၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ၸိုင်ႈတႆး (S.H.R.F)