ပိုၼ်းပဵၼ်မႃးဝၼ်းပီမႂ်ႇၵႅၼ်ႇၸိုင်ႈ(ပီမႂ်ႇလူၵ်ႈ) ဝၼ်းတီႈ 1 ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊၵူႈပီပီ ၽႂ်ပဵၼ်ၵေႃႉမၵ်းမၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈၵူၼ်းႁဝ်းတဢွၼ်ၵၼ်တႄႇၸႂ်ႉ “ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း” ပိူဝ်ႈၵၢၼ်ၼပ်ႉဝၼ်းၶၢဝ်းယၢမ်း ၼႂ်းႁွပ်ႈပီ မႃးတင်ႈတႄႇမိူဝ်ႈလႂ် –

ၵၢဝ်ႉယၢင်ႈၶဝ်ႈသူႇလၵ်းၼီႈသၵ်ႉၵရၢတ်ႈမႂ်ႇၼႂ်းပီ 2026 ၼႆႉ ၶေႃယွၼ်းႁႂ်ႈပဵၼ်ပီဢၼ်လီငၢမ်းတေႃႇၽူႈၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ တင်းလုမ်ႈၾႃႉလႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ် သူႈတၢင်းပဵၼ်လူင်ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် ႁႂ်ႈၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး ၵႂႃႇလူၺ်ႈၵၼ်တင်းသဵင်ႈ –

လူၺ်ႈၼႂ်းတိုဝ်ႉတၢင်းၼႆႉသေ တႄႇဢဝ်ပီမႂ်ႇၼႆႉၵႂႃႇ ၶေႃယွၼ်းၵူႈၵေႃႉလႆႈႁူႉၸၵ်းပီမႂ်ႇၵႅၼ်ႇၸိုင်ႈ(ပီမႂ်ႇလူၵ်ႈ) ဝၼ်းတီႈ 1 လိူၼ်ၵျႅၼ်းၼိဝ်ႊ ရီႊ ၵူႈပီၼႆႉတႄႇမႃးမိူဝ်ႈလႂ်

• “ဝၼ်းပီမႂ်ႇ”ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈၼႂ်းၸုပ်ႈပၢၼ် ( ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ) ၿႃႊၿိလူၼ်ႊ 

ယွၼ်ႉထွႆႁူၼ်ၵႂႃႇတူၺ်းၶိုၼ်းၵႂၢမ်းမၢႆၶွင် ”ဝၼ်းပီမႂ်ႇ” လူၺ်ႈထွႆႈၵႂၢမ်းမၢႆ(dictionary) ၽိုၼ်ထွႆႈၵႂၢမ်း ၶွင်ၸုမ်ႈၶူးၼႂ်းဝင်း မၵ်းမၢႆဝႆႉဝႃႈ –  ၵႂၢမ်းဝႃႈ “ပီ” မၢႆထိုင် ၼႂ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၶူဝ်ႉလူၵ်ႈ ပၼ်ႇႁွပ်ႈလုၵ်ႈတႃဝၼ်းၼိုင်ႈႁွပ်ႈ ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း 365 ဝၼ်း ႁိုဝ် 12 လိူၼ် ၸွမ်းၼင်ႇသၢႆလႅတ်ႇ ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ၵႂၢမ်းဝႃႈ ဝၼ်းၶိုၼ်ႈပီမႂ်ႇ ၸင်ႇလႆႈမၢႆထိုင်ဝၼ်းႁႅၵ်ႈၶွင်ၵၢၼ်ပၼ်ႇၶွပ်ႈၶွင်ႁွပ်ႈလူၵ်ႈမႂ်ႇ။

  “ဝၼ်းပီမႂ်ႇၵႅၼ်ႇၸိုင်ႈ” ၼၼ်ႉတႄႉဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈဝႃႈတႄႇမႃးၼႂ်းၸုပ်ႈပၢၼ် ၸၢဝ်းၿႃႊၿိလူဝ်ႊၼေႊယႃႊ (ၽူႈၵူၼ်းၼႂ်းဢႃးၼႃးၸၵ်ႇ ဝဵင်းလူင်ၿႃႊၿိလူဝ်ႊၼေႊယႃႊ ပဵၼ်ဢႃးၼႃးၸၵ်ႇဢၼ်လၢတ်ႈၽႃးသႃ ဢႅၵ်ႊၶႅတ်ႊၵဝ်ႇၵႄႇၼႂ်းတွၼ်ႈၵၢင် လႄႈတွၼ်ႈတႂ်ႈ ၶွင်မေႊသူဝ်ႊပူဝ်ႊတေႊမေႊယ်)။ တႄႇဝူၼ်ႉသွၼ်ႇၵၢၼ်ၸႂ်ႉပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း လူၺ်ႈၵၢၼ်ဢိင်ဢဝ်ဝူင်ႈၵၢင်ၵႂၢမ်းႁၢင်ႇ လၢႆလၢႆယၢင်ႇၶွင်လုၵ်ႈလိူၼ်ပဵၼ်လၵ်းၼႂ်းၵၢၼ်ၼပ်ႉသွၼ်ႇ 12 လိူၼ်ၵေႃႈ မၵ်ႈမၼ်ႈဢဝ်ႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်း 1 ပီ-  ႁူမ်ႈတင်း တႄႇၼပ်ႉၶၢဝ်း ယၢမ်းႁွပ်ႈမႂ်ႇသေ မၵ်းမၼ်ႈဢဝ်ဝၼ်းႁႅၵ်ႈၼၼ်ႉၼပ်ႉပဵၼ်“ဝၼ်းၶိုၼ်ႈပီမႂ်ႇ”။

တႄႇၼႂ်းပၢၼ်ၼၼ်ႉမႃး ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵိုင်ႇငၢမ်ႇပဵင်းပေႃး ဝူင်ႈၵၢင်ၵၢၼ်ၼပ်ႉပီ ၸွမ်းပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း တင်းပီ ၸွမ်းမိုဝ်ႉယၢမ်း ၸင်ႇလႆႈထႅမ်လိူၼ်ၶဝ်ႈၸွမ်းထႅင်ႈ 1 လိူၼ် ပဵၼ် 13 လိူၼ် ၼႂ်းၵူႈ 4 ပီ

• ပၢၼ် “ၵျူႊလီႊယႅတ်ႉသီႊသႃႊ” ၶိုၼ်းမႄးပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ႁႂ်ႈ 1 ပီ မီး 12 လိူၼ်

တေႃႇမႃးၸၢဝ်းဢီႊၵျိပ်ႉလႄႈၸၢဝ်းသေႊမိတိၵ်ႉ လႆႈၼမ်းဢဝ်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၶွင်ၸၢဝ်းၿႃႊၿိလူဝ်ႊၼေႊယႃႊ မႃးဝူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈ ထႅင်ႈလၢႆၵမ်း ပိူဝ်ႈႁႂ်ႈမႅၼ်ႈၸွမ်းမိုဝ်ႉၶၢဝ်းၼမ်တိူဝ်းၶိုၼ်ႈ။

တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း “ၵျူႊလီႊယႅတ်ႉ သီႊသႃႊ” လႆႈၼမ်းပၢႆးဝူၼ်ႉၶွင် ၸဝ်ႈပၢႆလိူၼ်လၢဝ်ၸၢဝ်းဢီႊၵျိပ်ႉ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ယူဝ်ႊသိယေႊၼိသ်ႊ” မႃးယူၵ်ႉမုၼ်းၵၢၼ်မၵ်းမၢႆ ဝူင်ႈၵၢင်ၵၢၼ်ႁၢင်ႇၶွင်ၶၢဝ်းယၢမ်းမႂ်ႇ ႁႂ်ႈ 1 ပီ မီး 365 ဝၼ်း ႁိုဝ် 12 လိူၼ်ၼၼ်ႉၵွႆးလႄႈ ၼႂ်းၵူႈၵူႈ 4 ပီႁႂ်ႈသႂ်ႇထႅမ်ထႅင်ႈ1 လိူၼ်လႄႈမီး 28 ဝၼ်းသေထႅင်ႈထႅမ်ထႅင်ႈ 1 လိူၼ် ပဵၼ် 29 ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်လိူၼ်ၾႅပ်ႉၿိဝ်ႊရီႊ ႁဵၵ်ႈၶၢၼ်ဝႃႈ “ဢထိၵသုရ်ထိၼ်ႊ” (Leap year)။

လူၺ်ႈၵၢၼ်ဝူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁၼ်ဝႃႈ ဝၼ်းတီႈ 21 လိူၼ်မၢၶျ်ႉ ၸွမ်းၼင်ႇပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းၶွင်ၵူႈပီ တေပဵၼ် ၽွင်းဢၼ်မီးၶၢဝ်းယၢဝ်းၵၢင်ဝၼ်းလႄႈၵၢင်ၶိုၼ်းၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် ၼၼ်ႉၵေႃႈပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ်လုၵ်ႈတႃဝၼ်းတေၶိုၼ်ႈသိုဝ်ႈၼႃႈဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ တႃဝၼ်းတူၵ်းလူင်းသိုဝ်ႈၼႃႈဝၼ်းတူၵ်း ၼႂ်းဢူင်ႊသႃ degree မႅၼ်ႈသိုဝ်ႈၵၼ်လီလီ ၼႂ်းဝၼ်းၼၼ်ႉ တူဝ်ႈလူၵ်ႈ ၸင်ႇမီးၶၢဝ်း ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်းလႄႈၵၢင်ၶိုၼ်း ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် 12 ၸူဝ်ႈမူင်းၼင်ႇၵၼ်လႄႈၵၢဝ်ႇၶၢၼ်ဝႃႈ ဝၼ်းဢၼ်ဝႃႊရႃႊတရီႊ ၽဵင်ႇတဝ်ႈပဵင်းၵၼ် (Equinox in March)။

ၵူၼ်းႁဝ်းၵမ်ႈၼမ်တေဢမ်ႇဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ်ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ လွင်ႈဝႃႈဝၼ်းပီမႂ်ႇၼႆႉလုၵ်ႉတီႈလႂ်သေပဵၼ်မႃး ၵွပ်ႈသင်လႄႈဝႃႈ ဝၼ်းပီမႂ်ႇၼႆႉ ယွမ်းႁပ်ႉၵၼ်ၵူႈၸိုင်ႈၵူႈမိူင်းၵူႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ  မၢင်ၸိူဝ်းတေၶဝ်ႈၸႂ်ငၢႆႈငၢႆႈဝႃႈ ဝၼ်းတီႈ 1  လိူၼ်ၵျႅၼ်ႊၼိဝ်ႊရီႊ ပဵၼ်ဝၼ်းႁႅၵ်ႈၶွင်ပီ ပဵၼ် ဝၼ်းတႄႇငဝ်ႈငိူၼ်ႈႁူဝ်ပီၼႆၵႃႈၼၼ်ႉၵွႆး ၽႂ်ဢမ်ႇၽႂ်ၵေႃႈတေမုင်ႈႁႃတီႈၵိၼ်တီႈဢႅဝ်ႇ တေဝူၼ်ႉလွင်ႈမူၼ်ႈတၢင်းသိူဝ်း ပဵၼ်သူၼ်ႇယႂ်ႇ ပိူင်လဵဝ်။

ၵွႆးၵႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ လိူဝ်သေၵိၼ်မူၼ်ႈဢႅဝ်ႇသိူဝ်းၼူဝ်ႁုၼ်ႉၶူဝ်ၸွမ်းဢူၺ်းၵေႃႉဢူၺ်းသႄႈယဝ်ႉ ယႃႇလိုမ်းဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းဝၼ်းပီမႂ်ႇ ပဵၼ်ဝၼ်းတႄႇသၢင်ႈၼိူဝ်ႉသၢင်ႈတူဝ် ၵႄႈလိတ်ႈဝူၼ်ႉမႄး သၢႆၸႂ်မႂ်ႇလႄႈမုင်ႈႁႃတိုဝ်ႉတၢင်းမႂ်ႇမႂ်ႇ ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈၼႃႈၵၢၼ် တႃငၢၼ်း လီတိူဝ်းၶိုၼ်ႈ ယိင်ႈယိုၼ်းၼၢၼ်းမၼ်ႈၵႅၼ်ႇ။  ႁႂ်ႈမီးသူးလၢပ်ႈ မီးမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉငိုၼ်းတွင်း မီးၸူဝ်ႈပၢၼ်လီၶိုၼ်ႈ ႁူမ်ႈတင်း ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းၵၢၼ်သၢင်ႈၵုၼ်းငၢမ်းၵႂၢမ်းလီ တေႃႇသၢႆၸႂ်ပိူၼ်ႈ တေႃႇသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ တေႃႇၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉ။

ဝူၼ်ႉထတ်းထွင်ၶိုၼ်းပီၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးၽွၼ်းလီၵႂၢမ်းလီၸႃႉ ထုၵ်ႇလႆႈဝူၼ်ႉမႄးၵႄႈလိတ်ႈမီးသင် ဢၼ်လႂ်လွင်ႈလႂ်ထုၵ်ႇလႆႈၽိူမ်ႉထႅမ် သႂ်ႇႁႅင်းၶတ်းၸႂ် ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇလႆႈပိုၼ်ႉပႅတ်ႈပူတ်းပွႆႇ ဢၼ်လႂ်ထုၵ်ႇလႆႈယူၵ်ႉမုၼ်း လွင်ႈလႂ်လီၸႃႉၼႂ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ လိူဝ်သေတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၽႂ်တေႁူႉလီလိူဝ်။

ဢၼ်ၶႂ်ႈၾၢၵ်ႇထိုင်ၼႂ်းတိုဝ်ႉတၢင်းဝၼ်းပီမႂ်ႇတေမႃးထိုင်ၼႆႉ လိူဝ်သေၵႂၢမ်းပၼ်ႁႅင်းၸႂ်ၵၼ် ၵၢၼ်ယူၵ်ႉယွင်ႈၵုၼ်းမုၼ်ဢူငဝ်း ပိၼ်ႇပႆႇၼပ်ႉ ၼႃႈထိုဝ်တႃၵၼ်လႄႈ လိုၼ်းသုတ်းလိူဝ်သေတင်းလူၵ်ႈယဝ်ႉ မိူင်းတႆးႁဝ်းႁႂ်ႈလႆႈမီးလွင်ႈၵတ်းယဵၼ်ႁိၼ်ႉၼွၼ်း ၶၼ်ၶၼ်ဝႆးဝႆးလႄႈ ႁႂ်ႈပီႈ ၼွင်ႉတႆး မီးလွင်ႈႁၵ်ႉႁွမ်ၸူမ်းပႅင်း ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ် – ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ် ပိၼ်ႇပႆႇၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်  ဢမ်ႇပိုၼ်ႉပႅတ်ႈၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈမီးၵႂၢမ်းၶေႃ ယွၼ်းၽွၼ်းလီပီမႂ်ႇၾၢၵ်ႇသူင်ႇထိုင်ၵူႈၵေႃႉ လူၺ်ႈၸႂ်ဢၼ်ၶၢဝ်သႂ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႈမႃးၼင်ႇၼႆ။