ၵူၼ်းႁဝ်းၵိူတ်ႇမႃးလူၺ်ႈၵေႃႉဢူႈၵေႃႉမႄႈ မၢင်ၵေႃႉၵေႃႈ ၸႂ်လမ်ငၢႆႈ ၸႂ်ပိတ်းၸႂ်ပွတ်း၊ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇၸႂ်ဢမ်ႇႁၢၼ်ႉၸႂ်သေပွၵ်ႈ၊ ၵမ်ႉၸႂ်လမ်ႁင်းပိူၼ်ႈ ၵမ်ႉၸႂ်လမ်ႁင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တႄႇၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ။

မၢင်ၵေႃႉၵေႃႈ သမ်ႉပိၼ်ႈၽူၼ်ၵၼ်တင်းလွင်ႈၼႆႉ – ယုမ်ႉၼႃႈၵီႈတႃဝၢၼ် ဢမ်ႇပေႃးမေႃဝႆႉၸႂ်သုၵ်ႉသၵ်ႉ တူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်လမ်ပိူၼ်ႈ ပိူၼ်ႈၵေႃႈဢမ်ႇပေႃးသူႈၸႂ်လမ်သႂ်ႇ။  ပိူၼ်ႈၵေႃႈႁၼ်လီ ၵမ်ႉထႅမ်တႃႇသေႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်တႄႉ ႁူႉႁၼ်မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ IQ EQ ၵူၼ်းႁဝ်းဢမ်ႇပဵင်းၵၼ် ဝႃႈၼႆ။

ပေႃးဢဝ်ၾိင်ႈယၢမ်ႈတႆးဝႃႈတႄႉ ၵမ်ႈၼမ် တေတူၺ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇယၢမ်းၵိူတ်ႇၼၼ်ႉသေ ၵႆႉႁေႃးပၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ၵေႃႉၼႆႉၸႂ်ၶႅင် ၵေႃႉၼၼ်ႉၸႂ်ဢူၼ်ႈ ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵမ်ႈၽွင်ႈ သင်ဝႃႈ လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လူဝ်ႇတွပ်ႇလိၵ်ႈ လူဝ်ႇတွင်းလိၵ်ႈဢူမ်သူပ်းၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉၸိုင် တေၵႆႉဢွၼ်ၵၼ် တႆႈတဵၼ်းတႆႈဢၢင်းပၼ်၊ ပၼ်ၵိၼ်ၼမ်ႉမုၼ်းၵႃႇထႃႇ၊ ပၼ်ၵိၼ်ဢၢင်းၽဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႇၵႂႃႇ။

လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တိူဝ်ႉယမ်ႁႃႉ ဢမ်ႇယမ်ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်သင်တႅၵ်ႈ ႁႂ်ႈႁၼ်သိုဝ်ႈၼႃႈ တၼ်းတႃလႄႈ ၽႂ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ လီဢမ်ႇလီ ၸႂ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပေႃးဢဝ် ၾိင်ႈတႆးဝႃႈသမ်ႉ ပေႃးယုမ်ႇၵေႃႈမၼ်းယမ်ၼႆလႄႈ ၾိင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၵ်ႉႁိူင်းထိုင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီ 21 ။ ထိုင်ၵၢပ်ႈ ဢၢႆႊထီႊ ဢေႊဢၢႆႊၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉၸွမ်းလွၵ်းၼၼ်ႉယူႇ။

ပေႃးဢဝ် ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉပၢႆးတူဝ်ပၢႆးၸႂ်ၶဝ် ႁႃႁၼ်ထတ်းသၢင်ဝႆႉတႄႉ ၵူၼ်းႁဝ်းတိုၼ်း ၵိူတ်ႇမႃးပႃး ဢၢႆႊၶိဝ်ႊ IQ (intelligent quotient) ၼမ်ႉၵတ်ႉသတိပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ဢီႊၶိဝ်ႊ  EQ (emotional quotient) ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းတူၼ်ႈၸႂ်။ ၸဵမ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလူင် ၶႅၼ်ႇဢမ်ႇၶႅၼ်ႇ ၵတ်ႉဢမ်ႇၵတ်ႉၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ် IQ EQ ၶဝ်မီး။

ၵူၼ်းဢၼ်ဢၢႆႊၶိဝ်ႊ IQ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် တေလႆႈႁၼ်ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ် လူဢၢၼ်ႇတွင်းငၢႆႈ ၺၢၼ်ႇလႅတ်းၽႂ်းၽၢႆ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃဢၼ်တေႃႇၼႃႈတေႃႇတႃလႆႈၽႂ်းၶၼ်။ ၵမ်ႈၼမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးလူၺ်ႈၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉၶဝ်လီလႄႈ လွင်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇမႃးၸွမ်း။

ၵူၼ်းဢၼ် ဢီႊၶိဝ်ႊ EQ ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉၼႆႉသမ်ႉ တေပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မီးၾိင်ႈယၢမ်ႈလီ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵူၼ်း ႁိမ်းႁွမ်းလႆႈလီ၊ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ႁိုၼ်ႇႁၢဝ်ႈ ဢမ်ႇသၢင်ႈလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ႈၵဝ်း ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းၼမ် ၼႆၸိူဝ်ၼႆႉ။

ၵမ်ႈၽွင်ႈ တေဝႃႈ IQ EQ ၼႆႉ မီးသေဢၼ်ဢၼ်ၵူၺ်းၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈမီးတင်းသွင်ဢၼ် ၼႆယူႇ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ဝႃႈဝႆႉတႄႉ တၵ်းလူဝ်ႇမီးတင်းသွင်ဢၼ် ၸင်ႇယူႇလႆႈလူၺ်ႈၵတ်းယဵၼ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ။

ပေႃးမႃးၼႂ်းတူၺ်း ၼႂ်းတွၼ်ႈၵူၼ်းဢၼ်မီး IQ သုင်ၼႆၸိုင် တေပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ၶူင်ဢွၵ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်မႂ်ႇမႂ်ႇ Creative Intelligence ၊ မေႃလူင်းမိုဝ်းႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇဢၼ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃး Practical Intelligence ၊ မေႃၸႅၵ်ႇၽႄ ဝူၼ်ႉၶႆႈၼပ်ႉသွၼ်ႇၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ Analytical Intelligence ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵူၺ်းၵႃႈ သင်ႁၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် ဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈ (ၵႅၵ်ႈလိၵ်ႈ) ၼၢၼ်းလႆႈၼၼ်ႉ တေၵႂႃႇဝႃႈ IQ ၶဝ်တႅမ်ႇၼႆဢမ်ႇလႆႈၵမ်းသိုဝ်ႈ။ မၢင်ၵေႃႉ တိူၵ်ႈတီႈဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းလိၵ်ႈ ၼၢၼ်းလႆႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉဢမ်ႇၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉသေတႃႉ ၶဝ်ယင်းပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ၶႂ်ႈၶူင်သၢင်ႈလွင်ႈမႂ်ႇမႂ်ႇ။

တိူၵ်ႈတီႈဝႃႈ ၶဝ်ဢွၵ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵႂႃႇယဝ်ႉသေတႃႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉၸွမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း ဢၼ်ၶဝ်သူၼ်ၸႂ်ပႃး ၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ။ မၢင်ၸိူဝ်းဢမ်ႇၵတ်ႉလႅၼ်ႇၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းသေတႃႉ လူင်းမိုဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီလီ။ ႁဝ်းႁႃးတေယၢမ်ႈႁၼ်ၵၼ်ယူႇ လုၵ်ႈႁဵၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇၶႅၼ်ႇလိၵ်ႈ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ဝၢႆးသေယဝ်ႉ သုတ်းႁူင်းႁဵၼ်းယဝ်ႉ ၵႂႃႇပဵၼ်ၵူၼ်းၵတ်ႉလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၼႂ်း ၼႃႈတီႈၵၢၼ်ငၢၼ်းသေတီႈတီႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ႁႅင်း IQ ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ တေဢမ်ႇပဵင်းၵၼ်။ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉမၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈဝႃႈ IQ ၼႆႉ ၸိူဝ်ႉပႃးၵိူတ်ႇ။ ၸၢင်ႈလႆႈမႃးတီႈသၢႆၸိူဝ်ႉသၢႆၶိူဝ်းၼႆၵေႃႈဝႃႈ။

IQ ၼႆႉ မၼ်းမိူၼ်ၽႃႉမိူၼ်မိတ်ႈ ပေႃးၵႆႉလပ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢင်ႈၽၢႆ။ တႃႇ IQ လီၼၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးၵူၼ်း ႁဝ်းၶတ်းၸႂ်မၼ်းတိုၼ်းပဵၼ်။ ဢမ်ႇဝႃႈ ဢႃယုသႅၼ်းပၢၼ်ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ တႃႇဢၢႆႊၶိဝ်ႊသုင်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈသႂ်ႇၸႂ်ၼႂ်းတွၼ်ႈပၢႆးယူႇလီ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီလီ။

တႃႇႁႂ်ႈပၢႆးယူႇလီတူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇႁဵတ်းလွင်ႈၼၵ်းၼႃ ပႃးပၢၼ်ႈၵႃႈ ႁိုဝ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ် မွၵ်ႈ 20 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈၾိုၵ်းသၢၼ်းဢွၵ်ႇ ဢဵၼ်ဢွၵ်ႇႁႅင်းပၼ်။ ႁႂ်ႈလိူၵ်ႈၵိၼ်ပၼ်တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇပၢႆးယူႇလီၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ (တူဝ်ယၢင်ႇ – ၵိၼ်ၽၵ်းၶဵဝ်မၢၵ်ႇမႆႉ)

ႁႂ်ႈဝႄႈလဝ်ႈ ဝႄႈလႅၼ်းယႃႈလႄႈ ယႃႈမဝ်းၵမ် တၢင်ႇသႅၼ်း။ ႁႂ်ႈၼွၼ်းပၼ်ဢိမ်ႇဢိမ်ႇ။ ၵမ်ႈၼမ် တေဝႃႈ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ငၢႆႈငႅမ်ႈဢွၼ်ႇၵူၺ်းၼႆသေ ဢမ်ႇသူႈလူင်းမိုဝ်းႁဵတ်းၸွမ်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ၶၵ်ႉပဵၼ်တွၼ်ႈ သေပွၵ်ႈ။ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၵေႃႈႁဵတ်းၸွမ်းသေ ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်းၵေႃႈ ပွႆႇပႅတ်ႈလူၺ်ႈဢမ်ႇဝႆႉၵႃႈၶၼ်။

သင်ဢမ်ႇၸွမ်းလႆႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်းမႂ်ႇမႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇသူႈပဵၼ်လႆႈ။ ၼင်ႇႁိုဝ် IQ တေသုင်ၼၼ်ႉ လဵၼ်ႈပၼ်ၵဵမ်းဢၼ်လႆႈၸႂ်ႉပၢႆးဝူၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လဵၼ်ႈ puzzle (ဢၼ်ဢဝ်ႁၢင်ႈ သေဢၼ်ဢၼ် ၶိူင်ႈၶူဝ်းသေဢၼ်ဢၼ် ၸၢပ်ႈၵၼ်) လႄႈ လဵၼ်ႈ chess ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢၢႆႊၶိဝ်ႊ IQ သုင်ထႅင်ႈၵေႃႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၽႃသႃၵႂၢမ်းလၢတ်ႈဢၼ်မႂ်ႇတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ (တူဝ်ယၢင်ႇ ၽႃသႃၶႄႇ ၽႃသႃဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ) လႄႈ လဵပ်ႈႁဵၼ်းၶိူင်ႈႁႆႈတိုင်ႈ ဢၼ်မႂ်ႇတွၼ်ႈတႃႇ တူဝ်ၵဝ်ႇသေဢၼ်ဢၼ်။

ႁူႉလွင်ႈ ဢၢႆႊၶိဝ်ႊ IQ ၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉလႄႈ မႃးတူၺ်းၶိုၼ်းဢီႊၶိဝ်ႊ EQ ၵၼ်ၵွၼ်ႇ။ ဢီႊၶိဝ်ႊၼႆႉသမ်ႉ လိူဝ်သေလႆႈဝူၼ်ႉတႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ သမ်ႉတေၵွင်ႉၵၢႆႇပႃးၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း။ ၵူၼ်းမီးဢီႊၶိဝ်ႊသုင်ၼႆႉ လိူဝ်သေ ႁူႉၸၵ်းတူဝ်ၵဝ်ႇလီလီယဝ်ႉ ႁူႉၶိုတ်းပႃးပၢႆးဝူၼ်ႉတၢင်ႇၵေႃႉ။ တေမေႃႁၼ်ထိုင်ၵၢင်ၸႂ်ပိူၼ်ႈ လီလီ။

ၸင်ႇၼၼ်လႄႈ ၵူၼ်းဢီႊၶိဝ်ႊသုင်ၼႆႉ ၵူၼ်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းတေၼမ် ၸၢင်ႈသၢင်ႈလႆႈၸိုဝ်ႈသဵင် ၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်းငၢႆႈလိူဝ်သေၵူၼ်းဢီႊၶိဝ်ႊတႅမ်ႇ။ ဢမ်ႇလူဝ်ႇပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ မၼ်းပဵၼ် ၵူၼ်းလီၵူၼ်းဝႃႈငၢႆႈၼႆသေတႃႉ ၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းႁူႉထိုင်မၼ်းလႆႈလူၺ်ႈဢမ်ႇလူဝ်ႇမီးၵူၼ်းယွင်ႈ။

ၼႂ်းတွၼ်ႈ ဢီႊၶိဝ်ႊ EQ ၼႆႉ တေၸႅၵ်ႇဝႆႉ Me , You , We ပွင်ႇဝႃႈ တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ တႃႇၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ တႃႇၵူၼ်းၼမ် တႃႇတူင်ႇတၢင်ႇလၢႆတီႈ။ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ တႃႇ ဢီႊၶိဝ်ႊသုင်ၼၼ်ႉ လူဝ်ႇတႄႇတီႈတူဝ်ၵဝ်ႇၵွၼ်ႇ။

လူဝ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉတူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီလီ၊ လွၵ်းၶႅင်လွၵ်းဢူၼ်ႈ (ၸုတ်ႇၶႅင်ၸုတ်ႇဢွၼ်ႇ) ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးသင်၊ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈ ငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉႁိုဝ် ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇသုၵ်ႉငၢႆႈ၊ လွင်ႈသင်သမ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်သုၵ်ႉသၵ်ႉ၊ ပေႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၼမ်မႃးႁိူဝ်ႉမႃး ၵႆႉတုမ်ႉတွပ်ႇၵူၼ်းႁိမ်းၸိူင်ႉႁိုဝ် ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉ တၵ်းလူဝ်ႇႁူႉတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶိုၼ်း။

သင်ဝႃႈ ႁူႉၸၵ်းလွင်ႈၶုၺ်ႉႁၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ ၾိင်ႈယၢမ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီလီယဝ်ႉၸိုင် လူဝ်ႇမေႃႁႃလၢႆး တၢင်းတႃႇၵႄႈလိတ်ႈသေ မေႃၸတ်းပွင်တူဝ်လႄႈ တင်းၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃး။

ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉတႄႉ တႃႇႁႂ်ႈမေႃၸတ်းပွင်တူဝ်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ႁဵတ်းဢဝ်ၾိုၵ်းဢဝ်လႆႈယူႇ။ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၸႂ်ၼိမ်၊ ၵႆႉၼင်ႈဢဝ်သမႃႇထိလႄႈသင် လူဢၢၼ်ႇလိၵ်ႈလႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈပၵ်းၸႂ်လီၶိုၼ်ႈ။

တႃႇႁႂ်ႈဢီႊၶိဝ်ႊသုင်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵွမ်ႉလူဝ်ႇႁႄႉႁၢမ်ႈလွင်ႈဢမ်ႇလီၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း၊ လွင်ႈလီၸဝ်ႇၵဝ်ႇၵေႃႈ တၵ်းလူဝ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းယုၵ်ႉမုၼ်းၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ။

လူဝ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၵတ်ႉႁဝ်း ဢၼ်လႂ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇၵၼ်တၢင်းၼႃႈၵၢၼ်လႄႈသင် ၼမ်ႉၵတ်ႉဢၼ်လူဝ်ႇၸႂ်ႉၼႂ်းတူင်ႇၵူၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင် တၵ်းလူဝ်ႇလပ်ႉၽၢႆယူႇတႃႇသေႇ ၸင်ႇတေမီးလွင်ႈယုမ်ႇယမ်တူဝ်မႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁၼ်လီတူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။

ပေႃးမေႃႁၼ်လီၸဝ်ႇၵဝ်ႇ မေႃပွႆႇဝၢင်းၸဝ်ႈၵေႃႈ တေမေႃႁၼ်လီပိူၼ်ႈပႃးလႄႈ တေမေႃပွႆႇဝၢင်းပၼ် ပိူၼ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉပႃး။ တႄႇၼၼ်ႉမႃးသေ တေၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် ၼႂ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း ၵူႈတွၼ်ႈတွၼ်ႈလႆႈထႅင်ႈယူႇ။

ပေႃးႁုပ်ႈသေလၢတ်ႈၵေႃႈ တႃႇဢီႊၶိဝ်ႊသုင်ၼၼ်ႉ 1) လူဝ်ႇႁူႉၸၵ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇလီလီ၊ 2) လူဝ်ႇႁူႉၸၵ်း ၵူၼ်းႁိမ်းႁွမ်းလီလီ၊ 3) လူဝ်ႇဝူၼ်ႉပႃးၵူၼ်းတင်းၼမ် (ၵူႈတူင်ႇတၢင်ႇ)။ တႃႇ ႁႂ်ႈဢီႊၶိဝ်ႊ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေဢမ်ႇတႅမ်ႇလူင်းၼၼ်ႉ တၵ်းလူဝ်ၾၢင်ႉပႂ်ႉတူၺ်း ၵုမ်းထိင်းဝႆႉတေႃႇ ၸူဝ်ႈတေႃႇပၢၼ်လူးၵွၼ်ႇ။ ႁဵတ်းၼၼ် ၸင်ႇတေဢမ်ႇမီးတီႈလုတ်ႈတီႈႁၢမ်း။

ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၵေႃႈ ဢၢႆႊၶိဝ်ႊ ဢိႊၶိဝ်ႊ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၶႅၼ်ႇ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႆႈသၢင်ႈဢဝ်လွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ၵႃႈပေႉၶႂ်ႈဝႃႈ ၵတ်ႉမိူၼ်ပေႃႈ ၶႅၼ်ႇမိူၼ်မႄႈၼႆသေၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးတူဝ်ၵဝ်ႇသမ်ႉ ဢမ်ႇၾိုၵ်းဢမ်ႇလိုမ်ႉ၊ ဢမ်ႇသိုပ်ႇႁဵၼ်းသွၼ်သင်တႄႉ ၵွႆပၢႆဝၢႆးမႃး မိူၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇဝႆႉ ၵႃႈၶၼ်ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵူၺ်း။

တႃႇႁႂ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေယူႇလွတ်ႈလႆႈၼႂ်းၶူင်းၵၢင်လူင်ၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈလၢႆႁဵင်ပီပူၼ်ႉမႃးၵေႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ႁႃလၢႆးတၢင်းၽႂ်မၼ်းမႃး။ ၸွမ်းၼင်ႇ ပုတ်ႉထၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသင်ႇသွၼ် ဢွၼ်လီဝႆႉတႄႉ ႁႂ်ႈမေႃယူႇၵိၼ်ၸွမ်း ၵၢမ်ႇ ၺၢၼ်ႇ ဝီရိယ ၸင်ႇတေဢမ်ႇတူၵ်းၶီ။

ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းဢၼ် လႆႈယူႇၸွမ်းတူင်ႇၵူၼ်းၵူႈသႅၼ်းသႅၼ်းလႄႈ တႃႇႁဝ်းယူႇႁူမ်ႈပိူၼ်ႈလႆႈ တႃႇပိူၼ်ႈယူႇႁူမ်ႈႁဝ်းလႆႈၼၼ်ႉ ၼႂ်းပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇဝႃႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၽႃသႃသင် တၵ်းလူဝ်ႇၸတ်းပွင် ဢၢႆႊၶိဝ်ႊ ဢီႊၶိဝ်ႊ IQ EQ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈသင်ႉၶိုၼ်ႈသုင်ယူႇၼႆ ႁႂ်ႈလႆႈၾၢင်ႉတိူၼ်း ပၼ်ၵူႈၵေႃႉသေၵမ်း။