တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ႁိုဝ် ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသင်သေဢၼ်ဢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၵ်ႉသမ်ႉၵေႃႇတင်ႈသၢင်ႈၶိုၼ်ႈ မႃးလူၺ်ႈငၢႆႈငႅမ်ႈလူမ်ၸႂ် ႁိုဝ် ယၢပ်ႇၽိုတ်ႇသေလႆႈမႃးၵေႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၵၢၼ်ယူႇလွတ်ႈလႆႈယိုၼ်းယၢဝ်း ႁႂ်ႈထိုင်ႁွတ်ႈယွတ်ႈၸိၵ်းပၢႆယိူင်းမၢႆဢဵၼ်းဢၢၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇ ငၢႆႈမိုၼ်ႈမိူၼ်ၸႂ်ၵႃႈႁိုဝ်။ ႁူႉတၵ်းမီးၵၢၼ်ၵိတ်ႇၶႂၢင် ၵၢၼ်ၶွင်ႈၶမ် ပၺ်ႁႃၵူႈလွင်ႈၶဝ်ႈမႃးသႅၵ်ႈၸိမ်ၸိုမ်းသွၼ်ႉ ၾင်မူမ်ႇမူၵ်းလႆႈၵူႈမိူဝ်ႈ ၵူႈယၢမ်း။ ယိင်ႈၵူၼ်းၼမ် ယိင်ႈပၺ်ႁႃယႂ်ႇ ယိင်ႈၶိုၼ်ႈသုင် ယိင်ႈထုၵ်ႇလူမ်းႁႅင်း ယိင်ႈတၵ်းလႆႈၸႂ်ႉၵူတ်းပိူင် ၾိင်ႈၵၢၼ်ယူႇႁူမ်ႈၵၼ် လၢႆးၽဵင်ႇပဵင်း။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ၽူႈၵုမ်းၵၢၼ် ၽူႈၼမ်းၼႃႈ လႆႈၾၢင်ႉယႂ်ႇလူင်တႄႉတႄႉယဝ်ႉ ။ ႁူမ်ႈတင်းပၢႆးဝူၼ်ႉ ၵၢၼ်တၼ်း လူၵ်ႈလႄႈၵၢၼ်ပူၵ်းပွင်လၢႆးၶိုၼ်းၵၢပ်ႈ ၵၢၼ်ၵွၼ်းႁွင်ႈၵၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ဢူင်ႊၵွၼ်ႊ(မူႇၸုမ်း) ဢမ်ႇၼၼ် ၶွမ်ႊပၼီႊၼၼ်ႉတႄႉတႄႉ။
ၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵၢၼ်လွင်ႈမၢၵ်ႈမီး ႁိုဝ် ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းသေဢၼ်ဢၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ၵူႈတူင်ႇဝူင်း တၵ်းမီးၵၢၼ်တေႃႇသူႈတင်း ပၢႆးၼွၵ်ႈလႄႈပၢႆးၼႂ်းလၢႆၾၢႆႇ။ ပၢႆးၼႂ်းၵေႃႈၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵၢၼ်ဢွမ်ႇလွမ်ႈၽွမ်ႉပဵင်းၵၼ် ၵၢၼ်ထုၵ်ႇမေႃပေႃးၵႂၢမ်းၵၼ် ၵၢၼ်ၽဵင်ႇပဵင်းလႄႈ ၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းသုၼ်ႇလႆႈၸွမ်းၼင်ႇၶၵ်ႉတွၼ်ႈ တၼ်းႁဵင်းဢၼ်ၵိုင်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၽွၼ်းၵၢၼ်လႆႈႁပ်ႉပူၺ်ႈလႄႈသင်၊ တၵ်းမီးၵၢၼ် ၸတ်ႉၸႅင်ႈတႅၵ်ႇလႅင်းၸွမ်းၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပူင်ႇသႂ် တဵင်ႈထမ်းဢၼ်လီငၢမ်းတေႃႇၼႃႈတီႈပုၼ်ႈၽွၼ်းၶွင်တူင်ႇဝူင်း ၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။
ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပၺ်ႁႃပၢႆးၼွၵ်ႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူႈၶႅင်ႇတႃႉ ႁိုဝ် ၶဵၼ်ဢၼ်ၶႂ်ႈယႃႉၵဝ်း လူၺ်ႈလူမ်းသူပ်းလူမ်းပၢၵ်ႇ ၵၢၼ်သူၼ်းဢီး ၵၢၼ်ယွၵ်ႈမွၼ်ႇ ၶွၵ်းၶႄႇသႄႇတမ်ယႃႉယူင်း ပူင်းႁၢႆႉလႄႈသင်၊ ၸွမ်ႇၸိမ်သွၼ်ႉမူၵ်းမူမ်ႇၶဝ်ႈမႃး သၢင်ႈၵၢၼ်ပဝ်ႇယူင်းသူၼ်းႁႂ်ႈႁူဝ်ပၼ်ႇ၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁဝ်း ၽိတ်းမေႃးၸတ်ႉတႅၵ်ႇယၢႆႈၵူၼ်ႇပင်းလူမ်ႉလႅဝ် ၼၼ်ႉၵေႃႈပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ၵၢၼ်တေႃႇသူႇတၢင်းၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း ဢၼ်တေၵၢဝ်ႉယၢင်ႈၶိုပ်ႈ ၼႃႈၵႂႃႇၼၼ်ႉတေႁဵတ်းႁႂ်ႈလုတ်ႈတိုဝ်ႉတၢင်းၵေႃႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ- ၸိူဝ်းၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်တႄႉတႄႉ။
ဢမ်ႇၵွမ်ႉႁဝ်းမီးႁႅင်းၵူၼ်းႁႅင်းသၢင်ႈပိူင်လဵဝ်ၵွႆး ၽွင်းယၢမ်းၼႆႉ ႁႅင်းမၢၵ်ႇဢွၵ်းဢေႃဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅၼ်ႇလႅၼ်ႇဝႆးလႅတ်းသႅဝ်းလႄႈ ထဵၵ်ႉၼူဝ်ႊ လူဝ်ႊၵျီႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈမိုဝ်းၵၢၼ်လမ်ႇလွင်ႈလူင်ၼႂ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢေႊဢၢႆႊ AI ၼႆႉလႄႈ ႁဝ်းတၵ်းထုၵ်ႇလႆႈႁဵၼ်းႁူႉ လႅၼ်ႈဝႆးၶိုတ်းၸွမ်း ႁႂ်ႈတၼ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။
မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈပေႃႈဢၢႆႈမႄႈဢီႇ ပေႃးပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢႆး လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႇသမ်မၼေႇ (ၼဵရ်း) သေ ၸင်ႇလႆႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈႁဵၼ်းထမ်းၼႂ်းဝတ်ႉၼႂ်းဝႃး(ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ) လုၵ်ႈၸဝ်ႈလုၵ်ႈၶုၼ် ႁိုဝ် ၵူၼ်းမီးၼႃႈမီးတႃမီးၸၼ်ႉမီးထၢၼ်ႈ သူင်ႇၶဝ်ႈႁဵၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း ၼၢႆးၶၢဝ် (ၵျွင်းၼၢႆးၶၢဝ်)။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႃႇတေသိုပ်ႇႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ပေႃႈမႄႈမီးငိုၼ်းမီးတွင်းသေ ပေႃႈမႄႈ သူင်ႇၵႂႃႇႁဵၼ်းလႆႈမိူင်းၼွၵ်ႈမိူင်းၼႃးၵွႆး။
သိုပ်ႇသေပၢၼ်ၼၼ်ႉမႃး ပဵၵ်ႉသမ်ႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းမိူင်းတႆးမီးသူၼ်ႇလႆႈသွပ်ႇၸၼ်ႉသိပ်း ပိူဝ်ႈၶဝ်ႈ ႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်သေတႃႉ တႃႇတေၵႂႃႇသိုပ်ႇၶဝ်ႈႁဵၼ်းလႆႈတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႂ်းဝဵင်းလူင် ႁိုဝ် မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼိုင်ႈပီ ၼိုင်ႈပီ ၵူၼ်းသွပ်ႇၽၢၼ်ႇ ပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း မီးၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းမၼ်းၵွႆး။ မၢင်ၵေႃႉသွပ်ႇပဵၼ် 3 ပီယဝ်ႉ ယင်းဢမ်ႇၽၢၼ်ႇၸၼ်ႉသိပ်းလႆႈ ။ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်ၵၢၼ် ဢၼ်မၢၼ်ႈၵိတ်ႇၵၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉ ၊ ဢမ်ႇပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းမိူင်းတႆးလႆႈႁဵၼ်းသုင်။
ၵွႆးၵႃႈမိူဝ်ႈလဵဝ် ႁူမ်ႈဝႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၊ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မႃးသၢင်ႈပၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႂ်းႁူဝ်ဝဵင်းယႂ်ႇဝဵင်းလူင်ၼႂ်းမိူင်းတႆးလၢႆဝဵင်းယဝ်ႉသေတႃႉ ၼမ်ႉၵတ်ႉယမ် quality မၼ်းဢမ်ႇမိူၼ် ၵူႈပွၵ်ႈ ။ တေႃႉတႄႉဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႆႈၽၢၼ်ႇၶၢမ်ႈပူၼ်ႉၸၼ်ႉၸွမ်သေလႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးယဝ်ႉၼႆၵွႆး။
ယၢမ်းလဵဝ် လူၺ်ႈႁဵတ်ႇၽူလ်(ႁေတုၽလ) လၢႆလၢႆလွင်ႈသေ ၵၢၼ်ဢၼ်တႆးပၢႆႈဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႈမိူင်းမႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸိူဝ်း ၼႆႉ တင်းမူတ်းတင်းသဵင်ႈၶဝ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်တၢင်ႇၻၢဝ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ်ဝႅၵ်ႇႁၢမ် ၵၢၼ်ၼၵ်းၵၢၼ်ၼႃ လိူဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မႄႈဝၢၼ်ႈ ၵႃႈၼၼ်ႉၵွႆး။ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵူၼ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ဢၼ်ၶဝ်ႈမႃးလူၺ်ႈၵၢၼ်ပၢႆႈလွင်ႈသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်မေႃးၼႂ်းမိူင်း ယွၼ်ႉထုၵ်ႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵဵပ်း သိုၵ်းလႄႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၸိူဝ်းပၢႆႈၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းမိူင်းထႆးၵမ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမႃးပဵၼ်ႁႅင်းၵၢၼ်တၢင်ႇၻၢဝ်ႈမိူၼ်ၵူၼ်းတႆး လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်ပၢႆႈၶဝ်ႈမႃးၵွၼ်ႇဢွၼ်ၼႃႈၼႆႉ ၵွပ်ႈဝႃႈၶဝ်ႁွပ်ႇငိုၼ်းႁွပ်ႇၶမ်းၶဝ်ႈမႃး ပဵၼ်မိူၼ်တၢင်ႇၸၢတ်ႈ ၼႃႈၽိူၵ်ႇ (ၾရင်ႇ) ၸိူဝ်းမႃးလူင်းတိုၼ်း မႃးႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႃႉ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလႄႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၶဝ်ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈႁဝ်းပိူင်ႈၵၼ် ႁူမ်ႈတင်းၵၢၼ်ငိုၼ်းၵၢၼ်တွင်း ၵၢၼ်ပၺ်ႇၺႃႇတၢင်းႁူႉ တၢင်းမေႃ ၼမ်ႉၵတ်ႉ။
ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ဝၢႆးသေလူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢမေႊရိၵၼ်ႊလိူၵ်ႈၸွမ်ၸိုင်ႈၽူႈၼမ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်းပၢႆပီ 2024 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၻူဝ်ႊၼလ်ႊၻ် ထရၢမ်ႊပ် ၶွင်ပႃႊတီႊရီႊၽပ်ႉလိၵၼ်ႊၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈဢမေႊရိၵႃႊယဝ်ႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ တူဝ်ထရၢမ်ႊပ် ပဵၼ်ၼၵ်ႉၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ပဵၼ်ၸၢတ်ႈၼိယူမ်း(သူင်မၵ်ႉမိုတ်ႈၵၢၼ်ပဵၼ်ၸၢတ်ႈယႂ်ႇ) ယွၼ်ႉၼၼ်ႉ တၵ်းဢဝ်ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၶွင်ဢမေႊရိၵၼ်ႊပဵၼ်ယႂ်ႇယူႇယဝ်ႉ လူၺ်ႈၵၢၼ်သူၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း သူၼ်ႇလႆႈလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ထရၢမ်ႊပ် ဢမ်ႇလႆႈသူၼ်ၸႂ်ဢမ်ႇလႆႈဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း ပဵင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး လႄႈၵၢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးလူင်ၶွင်လူၵ်ႈ ႁိုဝ် ၵၢၼ်ယူႇလီၵိၼ်လီ ႁိုဝ် ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆတေႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်းလႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉပဵၼ်လွင်ႈယႂ်ႇ။
ပဵၵ်ႉသမ်ႉမိူဝ်ႈ ၸူဝ်ႊ ၿႆႊၻဵၼ်ႊ ပႃႊတီႊၻေႊမူဝ်ႊၶရႅတ်ႉ ပဵၼ်ၸွမ်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ယင်းဝႆႉၼၵ်းပၵ်းၸႂ်မၼ်ႈၼိူဝ်ၼႅဝ်းတၢင်းၵၢၼ်သူၼ်ႇလႆႈ ထၢင်ႇႁၢင်ႈ သူၼ်ႇလႆႈၵူၼ်း ပဵၼ်ယႂ်ႇယူႇၽွင်ႈလႄႈ ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်လွင်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၼီၽႆး(ၽယ်ႊ) လွင်ႈပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ လွင်ႈပၢႆးယူႇလီ ၽၢၼ်ႇ တူင်ႇဝူင်း (NGO) တူဝ်ႈလူၵ်ႈမႃးယူႇၵေႃႈ မိူဝ်ႈထိုင်ႈမႃးၸုပ်ႈပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ထရၢမ်ႊပ် ၼႆႉ တၵ်းႁူႉတေထုၵ်ႇလူတ်းၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ် တၢင်းသူၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းယွမ်းလူင်းၵွႆးပႆႇပေႃး ၾၢႆႇတၢင်းၵၢၼ်ၵႃႉၼွၵ်ႈမိူင်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၽႃးသီ(ၶွၼ်ႇ)ၶူဝ်းၶွင်ၵုၼ်ႇသိၼ်ၵႃႉ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ဢမေႊရီႊၵႃႊၼၼ်ႉၵေႃႈတေၶဵင်ႈၶႅင်လိူဝ်တိူဝ်းမႃး ယၢမ်းၼႆႉလၢႆလၢႆမိူင်းၵေႃႈဝၢင်ႇဝိူဝ်ႈၶွၼ်းသၼ်ႇဝႆ မႆႈၸႂ်လွင်ႈၽႃးသီ ဢၼ်တၵ်းလႆႈၸၢႆႇ သုင်ၶိုၼ်ႈလိူဝ်ၵဝ်ႇ။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈ တူဝ် ထရၢမ်ႊပ် ၵေႃႈ ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ တေထတ်းတူၺ်းၵႂႃႇပဵၼ်မိူင်းမိူင်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၽႃးသီ ၵၢၼ်သူင်ႇၶဝ်ႈ ဢမေႊရီႊၵႃႊ ဢၼ်ဢမေႊရီႊၵႃႊၶၢတ်ႇၸုတ်ႈယွမ်းလူမ်လၢမ်မႃး။
မိူဝ်ႈပေႃႈၵႃႉလၢႆမိူင်းဢၼ်ၵႃႉၶၢႆတေႃႇဢမေႊရီႊၵႃႊလိူတ်ႇႁွၼ်ႉမႆႈၸႂ် ၸုမ်းဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လၢႆလၢႆၶိူဝ်းၶၢႆၸိူဝ်းလႆႈႁပ်ႉ တၢင်းၵမ်ႉၸွႆႈတီႈၸဝ်ႈတႃႇၼၵမ်ႈၼမ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈတႃႇၼဢၼ်ယူႇၼႂ်းဢမေႊရီႊၵႃႊသူၼ်ႇယႂ်ႇလႄႈတၵ်းတေထုၵ်ႇတတ်း ငိုၼ်းၸွႆႈထႅမ်ဢမ်ႇႁၢင်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ႁူႉတၵ်းတေဢမ်ႇပူၼ်ႉလွတ်ႈလႆႈ။
ယွၼ်ႉၼၼ်လၢႆလၢႆဢူင်ႊၵွၼ်ႊ(ၸုမ်း) တၵ်းလႆႈမီးၵၢၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်းၽႅၼ်မႂ်ႇတင်ႈလၵ်းႁွင်းႁပ်ႉႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ယူႇတီႈဝႃႈ ၽႂ်မီး ၽႅၼ်ၵၢၼ်တမ်းဝၢင်းဝႆႉၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉလႄႈ ယူႇတီႈၽူႈၼမ်းဢူင်ႊၵွၼ်ႊ(ၸုမ်း) ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပိူင်လူင်မၼ်းယဝ်ႉ။
ပေႃးၶိုၼ်းထတ်းတူၺ်းမိူဝ်ႈၵိူတ်ႇပၺ်ႁႃ တၢင်းပဵၼ်ရူၶ်ႈ ၶူဝ်ႊဝိတ်ႉ – 19 ၼၼ်ႉ လၢႆလၢႆၶွမ်ႊပၼီႊ လၢႆလၢႆတူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီးတူဝ်ႈလူၵ်ႈ လူမ်ႉၵူၼ်ႇပင်းယုပ်းၵိၸ်ႇၸၵၢၼ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈတင်းၼမ်တင်းလၢႆ တေႃႇႁၢၼ်ႉၼႆႉ မၢင်ၸိူဝ်းယင်းပႆႇၾိုၼ်ႉတူဝ်လႆႈ မၢင်းၸိူဝ်းၵေႃႈၵိုတ်းယုတ်း ပႅတ်ႈၵိၸ်ႇၸၵၢၼ်ၵဝ်ႇသေလႅၵ်ႈလၢႆႈပိၼ်ႇၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်ႇၸိူဝ်ႉတၢင်ႇပိူင်ဢၼ်တေယူႇလွတ်ႈလႆႈ ပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈလၢႆးလႆႈဢမ်ႇမိူၼ်ၸႂ် ၵေႃႈယဝ်ႉ။
ၵွႆးၵႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼႂ်းမိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးလႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆ ႁူႉတၵ်းၵႃႈတေလႆႈႁႃလၢႆးၽိုတ်ႉႁိမ်တေႃႇသူႈ ပိူဝ်ႈယူႇလွတ်ႈ လႄႈ ႁႂ်ႈၵၢဝ်ႉယၢင်ႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉၽၢၼ်ႇၵႂႃႇလႆႈၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၸိူင်ႉၼႆ။
1. လူတ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁႂ်ႈဢေႇယွမ်းလူင်း
မိူဝ်ႈဢမ်ႇၸၢင်ႈထွၼ်ၽႂ်ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်ယၢမ်ႈပိုင်ႈပႃးၵၼ်မႃးၵေႃႈ
2. ပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈႁွင်ႈၵၢၼ်တီႈႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈၶွၼ်ႈတုမ်ႁူမ်ႈၵၼ်ၼမ်ၼမ် မီးၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇသုင်
လိူၵ်ႈလၢႆးႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈႁွင်ႈၽႂ် ႁိူၼ်းမၼ်း(မိူၼ်မိူဝ်ႈရူၶ်ႈ ၶူဝ်ႊဝိၻ်ႉ -19) တေၸၢင်ႈလူတ်းယွၼ်ႇလႆႈၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၵႃႈၶၢတ်ႈဢွင်ႈတီႈ (လုမ်း) ႁဵတ်းၵၢၼ်ယႂ်ႇလူင် ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈတေမႅတ်ႇပႅင်းလႆႈၶၢဝ်းယၢမ်းၵႂႃႇမႃးလႄႈ ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇၵၢၼ်ၵႂႃႇမႃး။ တွၼ်ႈတႃႇႁွင်ႈၵၢၼ်(လုမ်း) ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁႃၶၢတ်ႈဢွင်ႈတီႈဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၵႃႈယႂ်ႇ ပိူဝ်ႈတႃႇပဵၼ်တီႈတိတ်းတေႃႇၵပ်းသိုပ်ႇလႄႈတီႈၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ႁူမ်ႈတင်း ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ်(လုမ်း) ဢမ်ႇလၢႆၵေႃႉ ဢၼ်တေသဵင်ႈၵႃႈၶၢတ်ႈဢေႇလူင်း။
3. ယွမ်းလူတ်းငိုၼ်းလိူၼ်လူင်း ၵေႃႉဢိတ်းဢိတ်း
ႁႂ်ႈသိုပ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းၵၼ်လႆႈၶၢဝ်းယၢဝ်း။
လၢႆးၼႆႉၵေႃႈပဵၼ်လၢႆးၼိုင်ႈပုၼ်ႈတႃႇၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၶွင်ဢူင်ႊၵွၼ်ႊ(ၸုမ်း)ယႂ်ႇၶဝ်။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ