ယဵပ်ႇၶဝ်ႈၶၢဝ်းႁႅင်ႈ ၶၢဝ်းႁွင်ႈ မႃးၵမ်းလွႆးလွႆးယဝ်ႉလႄႈ တႃႇၵူႈပွၵ်ႉၵူႈဢိူင်ႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်း ပေႃးတေ လွတ်ႈၽေးၾႆးၼႆႉၵေႃႈ လမ်ႇလွင်ႈတႄႉတႄႉ။ လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈတူင်ႉၼိုင်ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ သင် ဝႃႈၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃး တႃႇလွတ်ႈၽေးၾႆးမႆႈၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈ။ တၵ်းလူဝ်မီးသတိ ၾၢင်ႉဝႆႉယူႇၵူႈမိူဝ်ႈ။

တႃႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၽေးၾႆးၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈသၢင်ႈႁိူၼ်းယေး သၢင်ႈတိုၵ်းသုင် သၢင်ႈႁူင်းႁေႃ ႁူင်း ၸၢၵ်ႈ ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ – တၵ်းလႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇပႃး၊ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉပႃး လၢႆးႁႄႉၵင်ႈၽေးၾႆးၵမ်း လဵဝ်။

ၶိူင်ႈမႆႉၶိူင်ႈမိုဝ်း ၶိူင်ႈၸႂ်ႉၶူဝ်းသွႆလႄႈသင် ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉၽႃႁိူၼ်း သဝ်ႁိူၼ်း ၽၵ်းတူ ဢၼ်မုင်း တီႈႁေႃၼႂ်းႁိူၼ်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၶူဝ်းဢၼ်ၸၢင်ႈမႆႈ ၸွင်ႇၸႂ်ႈၶူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၸိူဝ်ႉ ၾႆး ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တၵ်းလူဝ်ႇၼပ်ႉသွၼ်ႇပႃးတင်းသဵင်ႈ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉယဝ်ႉ သင်ဝႃႈ ႁိူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တိုၵ်းသုင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတႃႇႁူင်းၵၢၼ် ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ သင်ဝႃႈ မၼ်းသုင်လႄႈ လင်ယႂ်ႇၸိုင် တၵ်းလူဝ်ႇပၼ်တၢင်းႁူႉ ၵူၼ်းႁူမ်ႈယူႇၸွမ်းၵၼ် ဝႆႉ လွင်ႈတႃႇဢဝ်သၢႆၸႂ် လွတ်ႈၼႂ်းၽေးၾႆးမႆႈ။

ယွၼ်ႉၼၼ် တႃႇပၼ်တၢင်းႁူႉ လွင်ႈၽေးၾႆးမႆႈၼႆႉၵေႃႈ လမ်ႇလွင်ႈဝႆႉ။ တႃႇလွတ်ႈၽေးၾႆးမႆႈၼႆ သေ ၵူႈၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ဢွၵ်ႇဝႆႉပၵ်းပိူင် တႃႇဝႄႈလႄႈ တႃႇႁဵတ်းသၢင်ၸွမ်းဝႆႉယူႇ။

ၸွမ်းၼႂ်းပွၵ်ႉၼႂ်းဢိူင်ႇလႄႈသင် ၸွမ်းသဵၼ်ႈတႃႈသၢႆတၢင်းလႄႈသင် ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ႁူင်း ယႃလႄႈ လၢႆလၢႆတီႈ ဢၼ်ၵူၼ်းယူႇသဝ်းၸွမ်းၵၼ်ၼမ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႈၼမ် ၽူႈၵဵဝ်ႇၶွင်ႈၶဝ် တေဢဝ်ပိူင် ၾၢင် မဵတ်ႇမၢႆ ဢၼ်ပၼ်ၾၢင်ႉဝႆႉ တႃႇႁႄႉၵင်ႈၽေးၾႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ပၵ်းဝႆႉပႃႉဝႆႉ ႁႂ်ႈႁၼ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ ၵႆႉႁၼ်ၼမ်ၵေႃႈ ဢွင်ႈတီႈၸမ်ၼမ်ႉမၼ်းၸိူဝ်ႉၾႆး ဢမ်ႇၼၼ် ႁွင်ႈၸႅၵ်ႇၾႆးၾႃႉ ၸိူဝ်း ၼႆႉ တေမီးပၢႆႉၾၢင်ႉၽေးၾႆး။

ၽေးၾႆးမႆႈၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ် ထူပ်းၼႂ်းၶၢဝ်းမႆႈလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ပၼ်ၾၢင်ႉ ၼႃႈၶၢဝ်းမႆႈၼႆႉၵူၺ်း။ ပိူင်ပဵၼ် တႄႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႃႈ ၶၢဝ်းၵတ်းၶၢဝ်းမႆႈ ၶၢဝ်းၾူၼ် ၽေးၾႆးၸၢင်ႈမီးၵူႈမိူဝ်ႈ။ သင်ဝႃႈ သိုင်ႇၾႆး ႁွင်ႈႁုင် မိုဝ်ႉ မီးတိတ်းၸပ်းႁိူၼ်း ၵမ်းသိုဝ်ႈၸိုင် ႁႂ်ႈဝႆႉၽႃ ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈမႆႈငၢႆႈ။

တဝ်ႈယႃႈယႃၶႄၾႆး (မီးသတ်ဆေးဘူး) ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈဝႆႉၵိုၵ်းၵူႈႁွင်ႈၵူႈဢွင်ႈတီႈ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မႆႉ ပေႃႉၾႆး ၶေႃလဵၵ်း ပုင်းၼမ်ႉပုင်းသၢႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ လူဝ်ႇႁၢင်ႈႁႅင်းဝႆႉတႃႇသေႇ။ သၢႆၾႆးၾႃႉ ဢၼ်ၵဝ်ႇ ဢၼ်မွၼ် ဢၼ်မီးႁၢင်ႈၾၢင်ဢမ်ႇတမ်းၸႂ်လႆႈ ပေႃးမၼ်းလႅပ်ႈ တေပွင်ႇတေယွၵ်းၼႆၸိုင် ႁႂ်ႈၼႅတ်ႈ ႁွင်ႉၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၾၢႆႇၾႆးၾႃႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈပၼ်ၵမ်းလဵဝ်။

မိူၼ်ၼင်ႇ ႁွင်ႈဢၼ်ဝၢင်းဝႆႉ တဝ်ႈၵႅတ်ႉသ် ဢုမ်ၵႅတ်ႉသ် ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးလူမ်းလူင်ႉလႅင်းလီလီ ၊ ယႃႇႁႂ်ႈဝႆႉဢိုတ်းတၼ်ၼႃႇၽႅဝ် ၵႅတ်ႉသ်ၸၢင်ႈတႅၵ်ႇပဵၼ်ၾႆး။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းႁိူၼ်းၵူႈၵေႃႉ ၸၢင်ႈ ၾၢင်ႉၵၼ်လႆႈၵူႈၵေႃႉ လႅပ်ႈတေဢမ်ႇမီးလွင်ႈယၢပ်ႇသင်။

ဢၼ်ၸၢင်ႈထူပ်းၽေးမႆႈငၢႆႈသုတ်းၵေႃႈ ႁိူၼ်းဢၼ်ဝႆႉမဝ်ႈမၢင် လွင်ႈၽိုၼ်းၾႆး ႁုင်ၵိၼ်ယႅမ်ႉ၊ ၾႆးၶဵင်ႇ ၽြႃး ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တႃႇႁႂ်ႈလွတ်ႈၽေးၾႆးၼႆႉ ဝၢႆးႁုင်ႉမိုဝ်ႉယဝ်ႉ တၵ်းလူဝ်ႇထတ်း လွင်ႈထၢၼ်ႇၽိုၼ်း ထၢၼ်ႇၾႆးလီလီ။ သင်ဝႃႈ တိုၵ်ႉၸပ်းၾႆးယူႇ ႁႂ်ႈၼႅတ်ႈဢဝ်ၼမ်ႉႁူတ်း ယႃႇႁႂ်ႈလၢမ်းထႅင်ႈ။ ယၢမ်းမိူဝ်ႈ ႁုင်မိုဝ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယႃႇဝႆႉမဝ်မၢင် ယႃႇပွႆႇဝႆႉသေ ၵႂႃႇတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇတၢင်း။

ပေႃးပဵၼ်ၼႂ်းဝဵင်းတႄႉၵေႃႈ ၾႆးတေမႆႈယွၼ်ႉၾႆးၾႃႉသျႂတ်ႉလႄႈ ၾႆးၵႅတ်ႉသ်တႅၵ်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇတႄႉ ၾႆးၵႆႉမႆႈယွၼ်ႉ ၾႆးၽိုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽဝ်မႆႉၽဝ်ပႃႇၸမ်ႁိူၼ်း။   လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းဢမ်ႇၶႅင်ႁႅင်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းၾႆး ၸဵမ်ၸိူဝ်ၼႆႉ။

ဢၼ်ၵူၼ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼႆႉ ဝႆႉမဝ်မၢင်သေ ၾႆးၸၢင်ႈလၢမ်းမႆႈၵေႃႈ မီးထႅင်ႈလၢႆလွင်ႈ –

မိူၼ်ၼင်ႇ – ၵူၼ်းလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ ဢဝ်ပွတ်းမၼ်းပႅတ်ႈၼႂ်းၵွင်ယုၵ်းယၢၵ်းသေ ၾႆးလၢမ်းမႆႈ၊ ၾႆး တဵၼ်းၽြႃး လၢမ်းမႆႈၶဵင်ႇၽြႃး၊ တႆႈငွႆးၾႆး တႆႈၾႆးတဵၼ်း ၽွင်းၵၢင်ၶမ်ႈၵၢင်ၶိုၼ်းသေ ၵူၼ်းလပ်းပႅတ်ႈ ၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းသႂၢင်းႁႅင်းၾူၼ်းဝႆႉတင်းၶိုၼ်းသေ တႅၵ်ႇပဵၼ်ၾႆး ၊ တႆႈတဵၼ်းယုင်းသေ လၢမ်းမႆႈ ၊ ပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလဵၼ်ႈၾႆးၶိတ်ႇ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈထႅင်ႈၵေႃႈ သင်ဝႃႈ ၾႆးၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႆႈၸိုင် ယႃႇၼႅတ်ႈပၢႆႈၵမ်းလဵဝ် ၊ ယႃႇၵႂင်မိုင် ၊ ယႃႇပေ ၶတ်းၸႂ်ႁူတ်းၾႆးမွတ်ႇၾႆးၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း လူဝ်ႇႁွင်ႉသႅၼ်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ်မႃးၸွႆႈ။ ႁႂ်ႈၼႅတ်ႈဢဝ် တဝ်ႈၼမ်ႉယႃႈမွတ်ႇၾႆးၼၼ်ႉမႃး ၽူႇသိတ်ႇၵမ်းလဵဝ်။ ၼႅတ်ႈသိုပ်ႇၾူၼ်းၸူး ၸုမ်းၶႄၾႆး ၼႂ်းဢွင်ႈ တီႈႁဝ်းယူႇသဝ်း။

ႁိူၼ်းၼိုင်ႈလင်ၼႆႉ တၵ်းလူဝ်ႇမီးဝႆႉ မၢႆၾူၼ်းၸုမ်းၶႄၾႆးဝႆႉ ၸုမ်းၸွႆႈထႅမ်တူင်ႇၵူၼ်း ၼႂ်းဢိူင်ႇၼႂ်း ဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းဝဵင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႆႉ။ ႁႂ်ႈတႅမ်ႈပႃႉဝႆႉ ၸွမ်းႁေႃၸွမ်းႁိူၼ်း ဢၼ်ၵူႈၵေႃႉႁၼ်လႆႈငၢႆႈငၢႆႈ ဢမ်ႇ ၼၼ် မၢႆဝႆႉၼႂ်းၾူၼ်းႁႂ်ႈတွင်းငၢႆႈ။ သင်ဝႃႈ ၼႂ်းဢိူင်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထူပ်းၽေးၾႆးမႆႈၸိုင် ႁႂ်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ပၢၵ်ႈတၢင်းဝႆႉႁႂ်ႈရူတ်ႉၵႃးၶႄၾႆး ၵႂႃႇမႃးလႆႈငၢႆႈ။ သင်ဝႃႈ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇပၼ်ၸုမ်းၶႄၾႆးလႆႈဝႆးဝႆး ၸိုင် ၸၢင်ႈၶႄၾႆးလႆႈၶိုတ်းတၼ်း။

ၸိုင်ႈမိူင်းၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ဝႆႉတႄႉ တပ်ႉၸုမ်းၶႄၾႆးၶဝ် တိုၼ်းမီးၵူၼ်း ရူတ်ႉၵႃးတၢင်ႇၼမ်ႉဝႆႉ တဵမ်တဵမ်ထူၼ်ႈထူၼ်ႈ တူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉယူႇတႃႇသေႇ။ သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းထူပ်းၽေးၾႆးမႃးယၢမ်းလႂ်ၵေႃႈ လႅၼ်ႈၽႂ်းထိုင်တီႈ တၼ်းၶိုတ်းၶၢဝ်းယၢမ်းဝႆႉတႃႇသေႇ။ လုၵ်ႈၸုမ်းၼႂ်းတပ်ႉၶႄၾႆးၵေႃႈ ၶဝ်တိုၼ်း ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉ တိုၼ်ႇလႅတ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇၵတ်ႉၵႃႈဝႆႉၵူႈမိူဝ်ႈ။

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈတႄႉ ယွၼ်ႉတိုၵ်ႉလႆႈယူႇတႂ်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇလႄႈ ပႆႇတဵမ်ထူၼ်ႈၼင်ႇလၢတ်ႈမႃး။

ၼႂ်းပီ 2023 ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ ၽေးၾႆးမႆႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ မီး 1,700 ၸမ်ၸမ်။ ဢၼ်လူႉ သုမ်းၵႂႃႇၸွမ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ၼပ်ႉငိုၼ်း 35 ပီႊလီႊယၼ်ႊပၢႆ၊ ၵူၼ်းလူႉတၢႆၸွမ်း 77 ၵေႃႉ၊ မၢတ်ႇၸဵပ်း 193 ၵေႃႉၼႆ ၾၢႆႇၶႄၾႆးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈဢွၵ်ႇဝႆႉ။

ယွၼ်ႉၾိင်ႈၾႃႉလႅၵ်ႈလၢႆႈလႄႈ ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၶိူဝ်းယႂ်းၵေႃႈ ယွၼ်ႉၽဝ်ပႃႇ ၽဝ်ယုၵ်း ယၢၵ်းသေ ၾႆးလၢမ်းမႆႈမႃး။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ရူတ်ႉၵႃး ရူတ်ႉၶိူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လုၵ်ႉပဵၼ်ၾႆးၵေႃႈမီး။ ပဵၼ် ဢၼ်ၵိုင်ႇလီၾၢင်ႉယႂ်ႇၼမ်။

ၼႂ်းလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မီးလွင်ႈၾႆးမႆႈပႃႇမႃးၵူႈပီပီ ပႃႇမႆႉၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင်ဢေႊၶိူဝ်ႊပဵၼ်ၽဝ်ႇမူၺ်ႉသဵင်ႈ။ တူဝ်သတ်းတတ်းမႅင်း တူဝ်မီးၸႂ်တင်းၼမ် မီးလွင်ႈယၢပ်ႇၽိုတ်ႇတုၵ်ႉၶၸွမ်း ဢမ်ႇၼပ်ႉထူၼ်ႈလႆႈ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူမ်းဢမ်ႇသႅၼ်ႈသႂ်။ တုမ်ႉတိူဝ်ႉပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းထႅင်ႈ။

ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵူၺ်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ မိူၼ်မိူင်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ ၶၼေႊတႃႊလႄႈ မိူင်းဢေႃႊသတြေႊ လျႃႊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉထူပ်းၽေးၾႆးမႆႈပႃႇၼမ်။ ယွၼ်ႉပႃႇထိူၼ်ႇလူႉၼမ်လႄႈ ၾိင်ႈ ၾႃႉၵေႃႈ ႁၢႆႉႁႅင်းမႃးၶိူဝ်းယႂ်း။ သင်ၵတ်းၵေႃႈ ၵတ်းႁႅင်း မႆႈၵေႃႈမႆႈႁႅင်း။

ယွၼ်ႉၼၼ် ယူႇတီႈၸုမ်းလူလွမ်လုမ်းလႃးပႃႇမႆႉတင်း လုမ်ႈၾႃႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၾၢင်ႉ ၾႆးမႆႈပႃႇတႄႉ တႄႉ။ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းသူၼ် ၸိူဝ်းယူႇတိတ်းပႃႇမႆႉၵေႃႈ တၵ်းႁႂ်ႈၾၢင်ႉယူႇၵိၼ်၊ တၵ်းလူဝ်ႇႁၢင်ႈႁႅၼ်း ဝႆႉ သဵၼ်ႈတၢင်းၵႅတ်ႇၾႆး။ လူဝ်ႇပၵ်းဝႆႉ ပၢႆႉပၼ်ၾၢင်ႉၾႆးမႆႈ ၵူႈတီႈ။ ႁၢမ်ႈၸုတ်ႇၽဝ်ပႃႇ၊ ႁႂ်ႈမီးပိူင် ဢဝ် လိူင်ႈၽူႈပူၼ်ႉပႅၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းမႆႈမႃး သမ်ႉၶႅၼ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းၼႃႇ ပေႃးမီးလူမ်းၾႆးၵေႃႈ ၸၢင်ႈလၢမ်းမႆႈလႆႈငၢႆႈငၢႆႈ။ ပုတ်ႉထ ၵေႃႈသင်ႇသွၼ်ဝႆႉဝႃႈ ၽေးၾႆးၼႆႉ ၶဝ်ႈၼႂ်းၶဵၼ်လူင် 5 ပိူင်ၼၼ်ႉလႄႈ သင်ထူပ်းမႃးၵေႃႈ ပဵၼ်ဢၼ် လီၵူဝ်လႄႈ လူႉယႂ်ႇသုမ်းၼမ်တႄႉတႄႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ႁဝ်းႁႃးၵူႈၵေႃႉ တၵ်းလူဝ်ႇၾၢင်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈၾႆးမႆႈ ႁိူၼ်းယေး ရူတ်ႉၵႃး တူၼ်ႈမႆႉ ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ ၸုမ်းၶႄၾႆးၼႂ်းဢိူင်ႇၼႂ်းဝၢၼ်ႈၼႂ်းဝဵင်း ၵႆႉပိုၼ်ၽၢဝ်ႇပၼ် ၾၢင်ႉၵူၼ်းမိူင်းမႃးတႃႇသေႇ။

ဢၢင်ႈဢိင် – my.wikipedia.org / ကြေးမုံ / news – eleven