ဝၼ်းတီႈ 01/03/2025 ယၢမ်းၵၢင်ၶိုၼ်း 9 မူင်းပၢႆၼၼ်ႉ ၸၢႆးဢွင်ႇမျၢတ်ႉဢူး (ႁိုဝ်) ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆး ၵေႃႉ ပဵၼ်လၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလွႆလူင် ပၢင်လွင်း ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း လူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ် လူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇ တီႈဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၽွင်းဢႃယုထူၼ်ႈ 61 ပီ။

မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ သင်ဝႃႈ တႃႇၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းတႆးၼႆ ပေႉတွၼ်ႈ လႂ်ၵေႃႈ ၸွႆႈပဵၼ်မႃႇပဵၼ်ႁႅင်းမႃးတႃႇသေႇ။ ၾၢႆႇတႅမ်ႈႁၢင်ႈမိူၼ်ၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ၵတ်ႉ၊ ယၢမ်ႈတႅမ်ႈ ႁၢင်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၵႃႇၾႃႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်မိူင်းဢႃႇသမ်ႇ တွၼ်ႈပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးဢႃႇသမ်ႇ တီႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးဢႃႇသမ်ႇ တိုၵ်ႉဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်ယူႇထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ်။

ဝၼ်းတီႈ 03/03/2025 ၼႆႉ ၵူၼ်းႁူမ်ႈႁိူၼ်းလႄႈ ၸုမ်းပီႈၼွင်ႉတႆးတႃႈၵုင်ႈ မူႇပီႈၸုမ်းၼွင်ႉ တီႈၸမ်တီႈၵႆ ႁူမ်ႈၵၼ် သူင်ႇတူဝ် လုမ်းလႃးသၢင်းၵျူဝ်ႇ ၶၢဝ်းယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 1 မူင်း တီႈပႃႇႁဵဝ်ႈယေႇဝေး။ ဝၼ်းတီႈ 07/03/2025 ၸင်ႇတေႁႅၼ်းသွမ်းယၢတ်ႇၼမ်ႉၶႂမ်ႈတဝ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈၼႆ ၼႂ်းလိၵ်ႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်လၢၼ်ၸၢႆးၸဝ်ႈၾႃႉလူင် လွႆလူင်ပၢင်လွင်း ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶမ်းၶျူၵ်ႈလႄႈ ၸဝ်ႈ သူၺ်ႇလေး လႄႈၸဝ်ႈၾႃႉလူင် မိူင်းပၢင်လႃႈ (ပၢင်းတရႃႉ) ၸဝ်ႈၶုၼ်ၸုၼ်ႇၺဵဝ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈၶိၼ်ႇၼု၊ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈဢုင်းၵျိၼ်ႇလႄႈ ၸဝ်ႈၶိၼ်ႇၽိဝ်ႇ။ မေးၼၢင်းၸဝ်ႈပဵၼ် ၼၢင်းမျိၼ်ႉမျိၼ်ႉၵျီႇ (Shan Fashion House) ပဵၼ်တႆး ယူႇဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။

ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်း ႁၵ်ႉၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်းတႆးသေဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ မေႃၸၼ်ႁၢင်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ တူင်ႉၼိုင်ႈမႃး ၼႂ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး တႃႈၵုင်ႈမႃး ပီယၢဝ်း ၶၢဝ်းႁိုင်သေ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃ ဢၼ်မေႃႁူၺ်းသူၼ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇၶဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵၼ်းႁူႉ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆးမႃး။

ၽူႈတူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး တႃႈၵုင်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ ပေႃးႁဝ်း လူဝ်ႇႁဵတ်းပၢႆႉႁၢင်ႈလီ တႃႇပွႆးၸိူဝ်းၼႆႉၼႆ မၼ်းဢွၵ်ႇပၢႆးဝူၼ်ႉပၼ် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈပၼ် တႅမ်ႈႁၢင်ႈ ပၼ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းတႅမ်ႈႁၢင်ႈပၼ်ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉ1 -2 -3 ဢၼ်ဢဝ် သွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းတႅမ်ႈႁၢင်ႈပၼ်ဢေႃႈ။ ပေႃးဝႃႈ လူဝ်ႇႁၢင်ႈသင်ၼႆၵေႃႈ မၼ်းတႅမ်ႈပၼ်”- ဝႃႈၼႆ။

ယွၼ်ႉဝႃႈ ဝႃႇသၼႃႇသူင်တႅမ်ႈႁၢင်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈႁႅင်းလႄႈ မၼ်းၸၢႆးတူဝ်ႈတၼ်းမိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇသူႈ ယူႇလၢႆ။ တေတႅမ်ႈႁၢင်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်မၼ်းဝူၼ်ႉထိုင်လႆႈၼၼ်ႉယူႇတႃႇသေႇ။ ႁႂ်ႈတႅမ်ႈသေ ၶၢႆ ဢွၵ်ႇဢဝ်ငိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇသူႈမီး။ ပေႃးၸုမ်းလႂ် တူင်ႇတၢင်ႇလႂ် လူဝ်ႇႁၢင်ႈသင်ၼႆၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆး တေတႅမ်ႈတွၼ်ႈပၼ် လူႇပၼ်ၵမ်ႈၼမ်။ တီႈၸၼ်ႉ ၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး တူၼ်ႈတီးၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်း ၸဝ်ႈ ယၢမ်ႈၵႂႃႇတႅမ်ႈႁၢင်ႈပၼ်ၼႆ ၽူႈၸမ်ၸႂ် ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆးသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တႅမ်ႈႁၢင်ႈသေ လိုဝ်းလင်တူဝ်ႈၼႂ်းတူင်ႇတႆးၵႂႃႇတႄႉ ပဵၼ်ႁၢင်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၵႃႇၾႃႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ဢၼ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးဢႃႇသမ်ႇၶဝ် ၼပ်ႉယမ်ဢဝ်ၵုင်မုၼ်မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် ထိုင်ႁၢၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်။

ၸဝ်ႈပၢႆးပိုၼ်းၶဝ်လၢႆၸဝ်ႈ မၢႆတွင်းဝႆႉတႄႉ တႆးၼႂ်းမိူင်းဢႃႇသမ်ႇၼႆႉ ယူႇတီႈ ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵႃႇၾႃႉ လုၵ်ႉတီႈမိူင်းမၢဝ်း (မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ လႅၼ်လိၼ်တႆး – ၶႄႇ ယၢမ်းလဵဝ်) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ  ႁွတ်ႈ ထိုင် မိူင်းဢႃႇသမ်ႇ မိူဝ်ႈပီ AD 1228 ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ မိူင်းဢႃႇသမ်ႇၼႆႉ မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ မိူင်းတူၼ်ႈ သူၼ်ၶမ်း။

ႁၢင်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၵႃႇၾႃႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆးတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ လိုဝ်းထိုင်ပီႈၼွင်ႉတႆး မိူင်းဢႃႇသမ်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းဢိၼ်ႊတီႊယိူဝ်ႊသေ ပီႈၼွင်ႉတႆးမိူင်းဢႃႇသမ်ႇ ဢွၼ်ၵၼ်သူင်ၵျိူၵ်ႈ ထုၵ်ႇၸႂ်သေ ၸင်ႇဢွၼ် ၵၼ်ထုတ်ႇဢွၵ်ႇ ဢဝ်ပႃႉၽႃႁိူၼ်းဝႆႉ ပေႃးၶႂ်ႈၸေးၵူႈႁိူၼ်း။ ႁၢင်ႈဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးတႅမ်ႈဝႆႉၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် တေမီးပႃးလၢႆးမိုဝ်းၸိုဝ်ႈပၢႆၵမ်ဝႆႉဝႃႈ “ၶမ်း” ၼႆၶေႃႈလဵဝ်။

ၽူႈတူင်ႉၼိုင် ၼႂ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး တႃႈၵုင်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “သြႃႇၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း သြႃႇၸၢႆးသၢင်ႇဢၢႆႈၶဝ်ၵႂႃႇ မိူင်းဢႃႇသမ်ႇသေ ယၢမ်ႈ ၵႂႃႇၵပ်းသိုပ်ႇပၼ် ၵူၼ်းတႆး ဢႃႇႁူမ်ႇၶဝ် ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၶဝ်သမ်ႉ လႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် လွင်ႈႁၢင်ႈၾၢင်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၵႃႇၾႃႉ။ မိူဝ်ႈၶဝ်ပွၵ်ႈၶိုၼ်းသေ မႃးဢုပ်ႇၵၼ်ၶိုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၼၼ်ႉသမ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆးၼႆႉသမ်ႉ ဝူၼ်ႉသေ တႅမ်ႈႁၢင်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၵႃႇၾႃႉမႃး။ မိူဝ်ႈၶဝ်သူင်ႇၵႂႃႇၼႄၵူၼ်းမိူင်းဢႃသမ်ႇၼၼ်ႉ တႆးတီႈၼၼ်ႈသမ်ႉ ၶဝ်ၸပ်းၸႂ်ၼႃႇ ၶဝ်ႈလႆႈၸႂ်ၼႃႇၼႆသေ ၶဝ်ၵႂႃႇၵေႃႊပီႊ ဝႂ်မိူၼ်မၼ်းသေ ဢဝ်ပႃႉၸွမ်းၽႃႁိူၼ်း ၶဝ်ပေႃးၶႂ်ႈၸေးႁိူၼ်းၼႆၶႃႈဢေႃႈ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးဢႃႇႁူမ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ”- ဝႃႈၼႆ။  

ႁၢင်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၵႃႇၾႃႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆးတႅမ်ႈၼႆႉ တေပဵၼ်မိူဝ်ႈပီ 2010 – 2011 ၼႆႉ။ ထိုင်မိူဝ်ႈလဵဝ် ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းဢႃႇသမ်ႇ တိုၵ်ႉဢဝ်ၵုင်ႇမုၼ်သေ ၶတ်းၸႂ်ဢဝ်ဢွၵ်ႇဝၢင်းၼႄ ၽွင်းၶၢဝ်းပွႆးလႄႈသင် ၼႂ်းႁွင်ႈၼႄပိုၼ်းလႄႈသင် ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆး (ႁိုဝ်) လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇမျၢတ်ႉဢူးၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ယဵၼ် ဢမ်ႇႁိပ်ႈဢမ်ႇၼႅတ်ႈ တေ လၢတ်ႈတေႁဵတ်း ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဝူၼ်ႉလီလီၸင်ႇႁဵတ်း။ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၵ်ႉလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ပဵၼ်ၵူၼ်းမီး မၢၵ်ႇတႃပၢႆးမွၼ်းၼႆ ၽူႈၸမ်ၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈလၢတ်ႈ။

မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၵႂႃႇလႆႈပႆလႆႈ မိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းလီ မၼ်းၸဝ်ႈတူင်ႉၼိုင်ႈၸွမ်းၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ႁွတ်ႈထိုင် ဢွင်ႈတီႈၵူၼ်းတႆးယူႇသဝ်းလၢႆတီႈ ၵမ်ႈၼမ် တေၵႂႃႇဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ၵမ်ႈၼမ် ဢမ်ႇယိုၼ်းထိုင်လႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ – ၸွမ်းၼႂ်းမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းယၢင်းလႅင် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႉလႂ် လုၵ်ႈၸဝ်ႈၶုၼ်လႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးႁဵတ်းလီၵေႃႈ ပိူၼ်ႈတေႁၼ်လီ တူဝ်ႁၢႆၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈ တေဢမ်ႇတၢႆ။ ၸိူဝ်းယၢမ်ႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉဝႆႉတႄႉ ၵႃႈၶႂ်ႈဢဝ်လွင်ႈလီမႃးႁဵတ်းၼႃႈတိူဝ်ႈၵေႃႈယဝ်ႉ မၼ်း ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈသႂ်လႄႈ တေပဵၼ်တီႈၼႄးၵူၼ်းၼမ်။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆး (ႁိုဝ်) လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇ မျၢတ်ႉဢူးၼႆႉတႄႉ ယၢမ်ႈသၢင်ႈပိုၼ်းႁၢင်ႈလီ တႃႇၸိူဝ်ႉတႃႇၶိူဝ်းဝႆႉၽွင်ႈယဝ်ႉလႄႈ တၢႆၵေႃႈ ၸိုဝ်ႈ တေဢမ်ႇတၢႆၼႆ ယုမ်ႇယမ်ဝႆႉယူႇ။ ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၸၢႆးၸၢႆး ၵေႃႉပဵၼ်လၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလွႆလူင် ၸႄႈဝဵင်းပၢင် လွင်း ႁွတ်ႈသုၵတိတီႈၵတ်းယဵၼ်သေၵမ်း။