ၼႂ်းလိူၼ်ဢေႃႊၵတ်ႊသ် ပီ 2024 ၼႆႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆးလၢႆတီႈ ထူပ်းၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈ ထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ႁိုင် မႃးၶၢဝ်းတၢင်း  7 လိူၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်းပႆႇယဝ်ႉပႆႇတူဝ်ႈ ပႆႇၸၢင်ႈပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်းတီႈယူႇ တီႈသဝ်း။

မိူၼ်ၼင်ႇ တီႈထုင်ႉပူင်း ၸႄႈဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ဢွၼ်ၵၼ် ႁိၵ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ယွင်ၶဝ်ႈလူင်မိူင်းတႆးၼႆမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၼၼ်ႉ၊ ဝၢႆးထူပ်းၽေးၼမ်ႉႁၢဝ်ႈႁႅင်းမႃးၼႆႉ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၽႃႇမိုဝ်းပဵၼ်လင်မိုဝ်း။

တွၼ်ႈတႃႇ ပီတေမႃးပီၼႃႈၼႆႉ ပႆႇဝႃႈတေသိုပ်ႇပဵၼ်ယွင်ၶဝ်ႈယေးၶဝ်ႈၵႂႃႇထႅင်ႈ၊ တွၼ်ႈတႃႇ တေၽုၵ်ႇသွမ်ႈၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးၸိူဝ်ႉၽၼ်း ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼႃးမၢင်ၸဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးပႃးၶဝ်ႈတႃႇၵိၼ် ယဝ်ႉလူးၵွၼ်ႇ။ ၸဝ်ႈၼႃး ၼႂ်းထုင်ႉပူင်း ၵမ်ႈၼမ် လၢတ်ႈဝႃႈ ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉ ၵႃႈလႆႈပွႆႇၼႃးႁၢမ်းသေ ၵႂႃႁႃၵိၼ်ၸၢင်ႈပိူၼ်ႈတၢင်ႇတီႈတၢင်ႇဝဵင်းၵူၺ်းယဝ်ႉ ဝႃႈၼႆ။ 

ပွတ်းတၢင်းထုင်ႉပူင်းၼႆႉ ဢၼ်ၺႃးၽေးၼမ်ႉထူမ်ႈႁၢဝ်ႈႁႅင်းတႄႉ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈ ဢၼ်ယူႇၸွမ်းႁၢင်ၼမ်ႉ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၼမ်ႉႁူၺ်ႈၼမ်ႉလွႆ ၵႂႃႇၶွၼ်ႈဢိူင်းၼွင်းထူမ်ႈသႂ်ႇ။ တေပဵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ – ပၢင်မွၼ်း၊ ပၢင်ယူၼ်ႇ၊ ၼွင်ၸၢင်ႉ၊ သၢႆလႄး ဢွၵ်ႇ၊ သၢႆလႄးတူၵ်း၊ ဝၢၼ်ႈၽၵ်းၵုမ်ႇ၊ ဝၢၼ်ႈၵၢင်ၼႃး၊ မူၺ်ႇတေႃႇ၊ ၵုၼ်သၢႆး၊ ဝၢၼ်ႈမႂ်ႇ ထႅင်ႈလၢႆဝၢၼ်ႈ။

ၼႂ်းပီ 2024 ၼၼ်ႉ ၼမ်ႉထူမ်ႈ ႁၢႆႉႁႅင်းလိူဝ်သေ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မႃးၵူႈပီပီ။ ယွၼ်ႉၼမ်ႉၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၶိုၼ်ႈသုင်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းထုင်ႉပူင်း ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈတင်ႈတူဝ်။ တူဝ်ပၢႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈၵဵပ်း ၶၢႆႉၶူဝ်းသင်ၵႂႃႇပႃး။ ၼွၵ်ႈလိူဝ်သေ ၶူဝ်းၶွင်ၸႂ်ႉသွႆၼႂ်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ ၸိူဝ်းပဵၼ်ၶဝ်ႈၼႃးၵေႃႈ သုမ်းတင်း တူၼ်ႈတင်းမၢၵ်ႇတင်းၽၼ်း။    

ၼၢင်းယိင်း ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ တၢင်းထုင်ႉပူင်းၼႆႉ လႆႈယၢပ်ႇၸႂ်ဝႃႈယၢပ်ႇၸႂ်ယဝ်ႉၶႃႈ။ ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈပီၵၢႆၵေႃႈ ငိုၼ်းလူင်းတိုၼ်း ဢမ်ႇၶိုၼ်းလႆႈ သင်သေဢိတ်း။ ၸိူဝ်ႉ ၽၼ်းတႃႇဝၢၼ်ႇၶိုၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ ဢၼ်မႃးၸွႆႈထႅမ်ၵေႃႈ မီးယူႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈၽဵင်ႇၵၼ်။ လၢတ်ႈတႄႉဝႃႈ မႃးၸွႆႈတင်းထုင်ႉၼႆသေတႃႉ လင်ႁိူၼ်းၼမ်လႄႈ ဢမ်ႇလႆႈၸေးငၢႆႈငၢႆႈၶႃႈ”- ဝႃႈၼႆ။

သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇထူပ်းၽေးသၽႃႇဝ ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၸိူင်ႉၼႆၸိုင် ၽွင်းၶၢဝ်းလိူၼ်သီႇ လိူၼ်ႁႃႈၼႆႉ ၸဝ်ႈၼႃးထုင်ႉပူင်း ဢွၼ် ၵၼ်ဝၢၼ်ႇၸိူဝ်ႉဝၢၼ်ႇၽၼ်းၶဝ်ႈ မႅၼ်ႈၽွင်းမၢင်ႉၵၢၼ်ႁင်းၽႂ်မၼ်း။ တီႈထုင်ႉပူင်းၼႆႉ ၼိုင်ႈပီလႂ် ႁဵတ်းၼႃး သၢမ်ၶၢဝ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈၸဝ်ႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၽုၵ်ႇၶဝ်ႈလႃႈ။ ၶၢဝ်း လိူၼ်ၵဝ်ႈလိူၼ်သိပ်းတႄႉ မႅၼ်ႈၽွင်းၶၢဝ်းပၢတ်ႇၶဝ်ႈ ၶွၼ်ႈၶဝ်။ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၵူၼ်းထုင်ႉပူင်း ႁၢၼ်ႉၸႂ် သိူဝ်းၸႂ်ၸွမ်းတူၼ်ႈၶဝ်ႈ မၢၵ်ႇပူင်းႁူင်းၵွၼ်ႈ။

ဝၢႆးပၢတ်ႇၶဝ်ႈယဝ်ႉ လႆႈၵိၼ်လႆႈလူႇ ဢမ်ႇၵႃး လႆႈသူင်ႇၶၢႆၵႂႃႇတၢင်ႇဝၢၼ်ႈတၢင်ႇဝဵင်းထႅင်ႈလႄႈ ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်း ဢမ်ႇသူႈလႆႈမႆႈၸႂ် တႃႇလဵင်ႉလူ တူၺ်းထိုင်ၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း။

ၼႂ်းပီ 2025 ၼႆႉ ယႃႇဝႃႈ တေလႆႈမီးၶဝ်ႈၶၢႆမိူၼ်ၵူႈပီ တႃႇၵိၼ်ၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်း ၵိုတ်း ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၼႃး ၼႆၵူၺ်း။ ၼႂ်းၼႃးတႄႉ ဢမ်ႇမီးၶဝ်ႈတႃႇၽုၵ်ႇ။ ၸိူဝ်းမီးၵေႃႈ ၵိုတ်းဢိတ်းဢွတ်းၵူၺ်း ဢမ်ႇၵုမ်ႇထူၼ်ႈတႃႇၽႄပၼ်ၵၼ်။ ၶဝ်ႈၼႃးဢၼ်လူႉသုမ်းၸွမ်းၼမ်ႉထူမ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇယွမ်း 2 မိုၼ်ႇဢေႊၶိူဝ်ႊ။ သင်ဢမ်ႇမီးၸိူဝ်ႉ ၽၼ်းတႃႇၽုၵ်ႇၵေႃႈ ၵႃႈတေလႆႈပွႆႇႁႂ်ႈ ၼႃးႁၢမ်း ပႅတ်ႈလၢႆလၢႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။

ၸဝ်ႈၼႃးထုင်ႉပူင်း ၵေႃႉၼိုင်ႈ လၢတ်ႈၼႄၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “မၢင်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းယဝ်ႉၶႃႈ။ ပွႆႇႁႂ်ႈႁၢမ်းပႅတ်ႈၸိူင်ႉၼၼ် ၵေႃႈမီးဢေႃႈ။ တီႈထုင်ႉပူင်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၵၢၼ်ၼႆႉႁဵတ်းၼႃးၵူၺ်း။ ၼိုင်ႈႁိူၼ်း လႂ်တီႈဢေႇသုတ်းမၼ်း မီးမွၵ်ႈ 5 ဢေႊၶိူဝ်ႊၼႆႉ။ ၸိူဝ်းမီးၵူၼ်းႁူမ်ႈႁိူၼ်းၼမ်ၵေႃႈ 10 -15 ဢေႊၶိူဝ်ႊၼႆႉၵေႃႈ မီးယူႇ။ ပီၼႆႉတႄႉ တႃႇတေသိုပ်ႇႁဵတ်းၼႃးၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတိုၼ်းလၢင်းမၼ်း။ ယွၼ်ႉၼၼ် လႆႈပွႆႇႁၢမ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ”- ဝႃႈၼႆ။

ပွတ်းတၢင်းထုင်ႉပူင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးၾိင်ႈၾႃႉတိုၵ်ႉလီတႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႈၶဝ်ႈလၢႆလၢႆသႅၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ – ၶဝ်ႈၼမ်ႉၶမ်း၊ ၶဝ်ႈမဵတ်ႉၵူတ်ႉ၊ ၶဝ်ႈၼဵဝ်ႁွမ်၊ ၶဝ်ႈၼဵဝ်မဵတ်ႉယၢဝ်း၊ ၶဝ်ႈၼွင်၊ ၶဝ်ႈပူင်းလူင် ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ ၸိူဝ်ႉၽၼ်းဢၼ် ဢဝ်မႃးတၢင်းမိူင်းၶႄႇသေ ၽုၵ်ႈၵေႃႈမီး။ ၶဝ်ႈဢၼ်လႆႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ သူင်ႇဢွၵ်ႇၶၢႆပတ်းပိုၼ်ႉမိူင်းတႆးလႄႈထိုင် မိူင်းမၢၼ်ႈ ဝဵင်းလိူဝ်ႇ၊ တႃႈၵုင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉလူးၵွၼ်ႇ။ ၶဝ်ႈထုင်ႉပူင်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃးတႄႉပဵၼ် ၽၼ်းၶဝ်ႈသၢင်း။

ၵွၼ်ႇပႆႇထူပ်းၽေးၼမ်ႉ ၼႂ်းပီ 2023 ၼၼ်ႉ ၶၼ်ၶဝ်ႈၼႂ်းထုင်ႉပူင်း ပေႃးပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်ႈၶႄႇ မိူၼ်ၼင်ႇ သူၺ်ႇယဵၼ်ႇဢေး 456 (1) လင် 120,000 ပျႃး၊ 16 (1) လင် 100,000 ပျႃး။

ၶဝ်ႈတႆးသမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶဝ်ႈပူင်းလူင်၊ ၶဝ်ႈမဵတ်ႉၵူတ်ႉ 1 လင် 125,000 ပျႃး၊ ၶဝ်ႈၼမ်ႉၶမ်း 1 လင် 140,000 ပျႃး၊ ၶဝ်ႈၼွင် 1 လင် 90,000 ပျႃး၊ ၶဝ်ႈၼဵဝ်ႁွမ် 1 လင် 230,000 ပျႃး၊ ၶဝ်ႈၼဵဝ်မဵတ်ႉယၢဝ်း 1 လင် မွၵ်ႈ 200,000 ပျႃး။

ၸိူဝ်ႉၽၼ်းၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇ ဢၼ်မႃးၽႄႈလၢမ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းတၢင်းမၼ်းဝႃႈၼႆ ၸိုင် တေမီးမွၵ်ႈ 20 ပီပၢႆၼႆႉၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉဝႃႈ မီးၶွၼ်ႇမၢၵ်ႈပူင်းလီၼႆသေ ၸဝ်ႈၼႃး ဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸိူဝ်ႉ ၽၼ်းၶဝ်ႈတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၶဝ်ႈၸႃႇတိ ငဝ်ႈတိုၼ်းမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶဝ်ႈ သၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸူမ်ႁၢႆၵႂႃႇ ၵမ်းဢိတ်းဢိတ်း။

မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ၸဝ်ႈၼႃးထုင်ႉပူင်းၶဝ် သင်ဝႃႈ လႆႈၶဝ်ႈမႃး မွၵ်ႈ 10 လင်ၵေႃႈ တႃႇၼိုင်ႈလင် သွင်လင်ၼႆႉ တိုၼ်းဝႆႉၵိုတ်းၸိူဝ်ႉၽၼ်းဝႆႉ တႃႇလူင်းတိုၼ်းၽုၵ်ႇၶိုၼ်းပီၼႃႈပီလိုၼ်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပီ 2024 ၼႆႉတႄႉ ၶၢဝ်းသွမ်ႈၼႃးၵေႃႈ ၼမ်ႉမႃးလူၵ်ႈၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ ၶၢဝ်းပၢတ်ႇမၼ်းၵေႃႈ ၼမ်ႉၼွင်းယႂ်ႇ ထႅင်ႈလႄႈ ဢမ်ႇၵိုတ်းဝႆႉသင်ၼႆ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈသိုပ်ႇလၢတ်ႈ ။

ၼႂ်းပီၼႆႉ ယွၼ်ႉဢမ်ႇၸၢင်ႈႁဵတ်းၶဝ်ႈၼႃးယဝ်ႉလႄႈ တႃႇမီးငိုၼ်းလဵင်ႉလူၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်း လႆႈ ၵႂႃႇႁႃၵိၼ်ၸၢင်ႈဢဝ်ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇ ၵိၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းသူၼ်ငႃး ၸွမ်းပိုၼ်ႉတီႈလိၼ်သုင်။ ၵႃႈၸၢင်ႈလၢႆးဝၼ်းၵေႃႈ ၼိုင်ႈၵေႃႉလႂ် လႆႈဢမ်ႇပူၼ်ႉ 15,000 (မိုၼ်ႇႁႃႈႁဵင်) ပျႃး။ ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်း ယုင်ႈၸိူင်ႉၼႆ ၶၼ်ၵုၼ်ႇၵူႈလွင်ႈၵေႃႈ ၵႃႈၶၼ်သုင်လႄႈ ၵူၼ်းထုင်ႉပူင်းဝူၼ်ႉယၢပ်ႇတႃႇလတ်းၶၢမ်ႈပီ 2025 ၼႆႉတႄႉတႄႉ ဝႃႈၼႆ။

ပီ 2024 ၼၼ်ႉၵူၺ်း ၼမ်ႉႁူၺ်ႈၼမ်ႉလွႆ လုပ်ႇထူမ်ႈ ၼႂ်းထုင်ႉပူင်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်း ဢမ်ႇယွမ်း 3 ပွၵ်ႈ ။ ဝၼ်း တီႈ 17 လိူၼ်မေႊၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၊ ဝၼ်းတီႈ 17 လိူၼ်ၵျုၼ်ႊၼၼ်ႉ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ လိူၼ်သႅပ်ႊ ထႅမ်ႊပိူဝ်ႊထႅင်ႈ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ။ ၵူၼ်းမိူင်းထုင်ႉပူင်း ဢွၼ်ၵၼ်မုင်ႈမွင်းဝႆႉ ပီၼႃႈပီလိုၼ်း ႁႂ်ႈၾိင်ႈၾႃႉလီၶိုၼ်း။ ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉမုင်ႈမွင်း ႁႂ်ႈမီးၸဝ်ႈတႃႇၼ မႃးၵမ်ႉၸွႆးၶဝ်ႈၼမ်ႉတၢင်းၵိၼ်ယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။