ၸွမ်းၼင်ႇၵႂၢမ်းထုင်းမီးဝႆႉဝႃႈ ငႃးမဵတ်ႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မၼ်း ၽၼ်းမဵတ်ႉၼိုင်ႈ ဢမ်ႇပဵၼ်သူၼ်ၼႆ ၼၼ်ႉသေ မီးၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝၢၼ်ႈပဵၼ်မိူင်းလႆႈ။ တႃႇပဵၼ်မႃးဝၢၼ်ႈမိူင်း ၼိုင်ႈလုၵ်ႈ ၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းမိူင်း။

ၵူၼ်းမိူင်း မီးၼမ်ၼပ်ႉႁူဝ်သိပ်းလၢၼ်ႉၵေႃႈ ပေႃးၶုၼ်မိူင်းဢမ်ႇလီ ငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းတေသုၵ်ႉတေယုင်ႈ။ သင်ဢမ်ႇမီးလွင်ႈဢုၼ်ႇၸႂ် ဢမ်ႇမီးလွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈၸိုင် ၽႂ်ၵေႃႈ တေၶႂ်ႈပၢႆႈဢွၵ်ႇယၢၼ်မိူင်း။

ယွၼ်ႉၼၼ် ၶုၼ်မိူင်းၸဝ်ႈလႂ်တူၼ်လႂ်ၵေႃႈယဝ်ႉ သင်ၶႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်တဵင်ႈၸိုင် တၵ်းလူဝ်ႇမီးၾိင်ႈယၢမ်ႈလီ။ ၶုၼ်မိူင်းလီ ဢၼ်ၵိုၵ်းပိုၼ်းမႃး ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်တႄႉ တိုဝ်းၵမ် ၸွမ်းၾိင်ႈယၢမ်ႈၶုၼ်လီ 10 ပိူင် ၼႆယဝ်ႉ။

ပေႃးတူၵ်ႇထိုင်ၶုၼ်မိူင်းၼႆၸိုင် တႆးႁဝ်းၵမ်ႈၼမ် လပ်းႁူလပ်းတႃသေ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶဝ်မီးမုၼ်မီးၽုင်း၊ ၶဝ်မီးမုၼ်ၵၢမ်ႇပႃႇရမီႇလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၶုၼ်မႃး ၼႆလွၼ်ႉလွၼ်ႉ။ ၶုၼ်မိူင်းၸတ်းပွင် ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်းမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင်ႁႃႉ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈၼႆ ဢမ်ႇသူႈႁတ်းထတ်းသၢင်။ ယုမ်ႇယမ်ယွမ်းႁပ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈတၢင်း တႃႇတေထတ်းသၢင် – ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။

ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ၸိုင်ႈမိူင်းလႂ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ယုၵ်ႉမုၼ်း ပိူင်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း ပဵၼ်ထမ်းမႃး။ ဢမ်ႇမိူၼ်မိူဝ်ႈလၢႆပၢၵ်ႇပီပူၼ်ႉမႃး မီးၸဝ်ႈမီးၶုၼ်ယဝ်ႉ တေလႆႈမီးၶႃႈၸႂ်ႉ ၸၼ်ႉတႅမ်ႇၸၼ်ႉသုင်။ ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ မၢင်ၸိုင်ႈမိူင်း တိုၵ်ႉၶႂ်ႈၸႂ်ႉလၢႆးဢႃႇၼႃႇသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပိူင်ဢၼ်မီး ၶုၼ်လႄႈမီးၶႃႈယူႇ။

မိူၼ်ၼင်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်မီးမႃးလူၺ်ႈ လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၵတ်းဢမ်ႇ ယဵၼ်မႃးသေပွၵ်ႈ ၼႆႉပဵၼ်ယွၼ်ႉၶုၼ်မိူင်းဢမ်ႇလီယဝ်ႉၼႆ ၵူၼ်းတင်းၼမ်သွၼ်ႇႁၼ် ၸိူင်ႉၼႆ။

မိူင်းလႂ် ၶုၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းလီဢမ်ႇလီၼႆၼၼ်ႉ တူၺ်းဢဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈႁူႉလႆႈ။ ၶုၼ်မိူင်း ဢၼ်တူၺ်းထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၽဵင်ႇ ၵေႃႈမီး။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶုၼ်မိူင်း မၢင်တူၼ်မၢင်ၸဝ်ႈ ၵိၼ်ၸိၵ်းတွၵ်ႇၸွၵ်း ၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵေႃႈမီး။

ယွၼ်ႉၶုၼ်မိူင်းဢမ်ႇလီ ဢမ်ႇၸတ်းၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း လႆႈလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်း ဢမ်ႇႁုၼ်ႈမုၼ်းၽဵင်ႇၵၼ်။ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းဢမ်ႇလီဢမ်ႇၽဵင်ႇၵၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းမၢၵ်ႈမီးၵေႃႈ မၢၵ်ႈမီးလူၼ်ႉလိူဝ် ၸိူဝ်းၽၢၼ် ၵေႃႈ ၽၢၼ်ထိုင်တီႈဢမ်ႇမီးယူႇမီးၵိၼ်။ မၢင်ၸိုင်ႈမိူင်းၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်း မိူင်းၽၢၼ်ယဝ်ႉၽၢၼ်ထႅင်ႈ ၵိၼ်းယဝ်ႉ ၵိၼ်းထႅင်ႈ တူၵ်းတႅမ်ႇယဝ်ႉတူၵ်းတႅမ်ႇထႅင်ႈ။

သင်ဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိုင်ႈလုၵ်ႈ မီးၸဝ်ႈမီးၶုၼ်ဢၼ်ပၢၼ်ႇပွင်ၽွင်းငမ်းလီတႄႉၸိုင် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေဢမ်ႇတုၵ်ႉဢမ်ႇယၢၵ်ႈပူၼ်ႉတီႈ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶုၼ်မိူင်းပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၶဝ် ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃးတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းတေၵတ်းယဵၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်မီးၾိင်ႈယၢမ်ႈလီ 10 ပိူင်ၼႆယူႇ။

ၾိင်ႈယၢမ်ႈၶုၼ်မိူင်း 10 ပိူင်ၼႆႉ ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၶဝ်လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ လုၵ်ႉမႃးတီႈၶေႃႈ သင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထ ၶမ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ “ရာဇောဝါဒ” ဝႃႈၼႆ။ ၼႂ်း 10 ပိူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်ၼႆၼၼ်ႉ မႃးလဵပ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်း ၵၼ်ၶႃႈ –

(1) တႃႇၼ (ဒါန) – တေလႆႈမီးၸႂ်ၶႂ်ႈလူႇၶႂ်ႈတၢၼ်း ၶႂ်ႈယိုၼ်ႈၶႂ်ႈမႅင်ႇ။ ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ တၵ်းတေလႆႈ လူႇၽြႃး တြႃး သင်ၶႃႇၵူၺ်း။ ဢမ်ႇလႆႈတတ်းမၵ်းဝႆႉၸိူင်ႉၼၼ်။ တေလႆႈမီးၸႂ် ဢၼ်ၶႂ်ႈၸွႆႈၶႂ်ႈထႅမ် တူၺ်းလူလွမ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းၼမ်။ တေလႆႈမီးၸႂ်သတ်ႉထႃႇယုမ်ႇယမ်ၼိူဝ်လွင်ႈလီ။ တေလႆႈမီးၸႂ် ဢၼ် မေႃႁၵ်ႉႁွမ်ဢေးလူ ၼိူဝ်ၵူၼ်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈတုၵ်ႉၽၢၼ်။ တေဢမ်ႇလႆႈမီးၸႂ် လမ်ႇမၢၵ်ႈလေႃးၽ ၶႂ်ႈလႆႈၶူဝ်းၶွင်လၢႆပိူၼ်ႈ။

(2) သီႇလ (သီလ) – သင်ပဵၼ်ၶုၼ် တၵ်းတေလႆႈတိုဝ်းၵမ်သိလ်မၼ်ႈလီလီ၊ တေလႆႈမီးၸႂ်ထွတ်ႈၸႂ် မျၢတ်ႈတဵမ်ထူၼ်ႈ။ တီႈဢေႇသုတ်း သိလ် 5 သဵၼ်ႈ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းထမ်းမတႃးၵူႈၵေႃႉ ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ တေလႆႈမေႃပႂ်ႉပႃးတိုဝ်းၵမ်လီလီ။

(3) ပရိတ်ႉၸႃႇၵ (ပရိစ္စာဂ) – တေလႆႈမေႃယိူၼ်ႉၵၼ်ႈၶၢမ်ႇၸုၼ်ႉသေႁႄႉၵင်ႈ ၼိူဝ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်။ တႃႇၵူၼ်းတင်း ၼမ် တေလႆႈၸၢမ်ႇၽွၼ်းလီၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉ တၵ်းလူဝ်ႇႁတ်းၸုၼ်ႉပႃး သဵၼ်ႈသၢႆၸႂ် လူးၵွၼ်ႇ။

(4) ဢိတ်ႉသဝ (အဇ္ဇဝ) – တေဢမ်ႇလႆႈ ပႅတ်ႉလႅၼ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ ႁဵတ်းဢၼ်ၼိုင်ႈ လၢတ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ တၵ်းတေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်း။ တေဢမ်ႇလႆႈၸပ်းၾၢႆႇ ႁိူင်ႈၵိူင်းၾၢႆႇပုၼ်ႉၾၢႆႇၼႆႉ။ တေဢမ်ႇလႆႈ တႅပ်းတတ်းလူၺ်ႈဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင်တြႃး၊ တေဢမ်ႇလႆႈႁွၼ်ႉမႆႈၸႂ်လိူတ်ႇငၢႆႈ။ တေလႆႈသိုဝ်ႈ ယူဝ်းတေႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ ၵၢၼ်သင်ၵေႃႈ တေလႆႈၵတ်ႉလႅၼ်ႇ လူၺ်ႈလၢႆးတၢင်းမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ။ တေလႆႈမီးၸေႇတၼႃႇ ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ် တေႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်။

(5) မတ်ႉၻဝ (မဒ္ဒဝ) – ပွင်ႇဝႃႈ တေလႆႈမေႃႁၼ်ထိုင်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းၼမ်၊ တေလႆႈၸႂ်ႉလၢႆးဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇသေ ၶဝ်ႈဢွၵ်ႇတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၊ တေလႆႈမေႃဝႆႉၸႂ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေ မေႃဝႆႉဝၢင်းၸႂ် တဵမ်ထူၼ်ႈ။

(6) တပ – တေလႆႈမေႃယူႇၵိၼ်လူၺ်ႈ လၢႆးတၢင်းဢွမ်ဢီႈ ခြိုးခြံ( မိူၼ်ၼင်ႇဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၸိုင်ႈမိူင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇမီးၼၼ်ႉ လူဝ်ႇမေႃႁၵ်ႉသႃဝႆႉ ဢမ်ႇႁႂ်ႈသုမ်းၵႂႃႇလၢႆလၢႆ)။ တေလႆႈမေႃယူႇ မေႃၵိၼ်ဢၼ်ၵိုင်ႇ လႅပ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႄႈ သိုဝ်ႈယူဝ်း တေႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈၵူၼ်းၼမ်။ တေလႆႈမေႃယွၼ်ႇယၢၼ်းတေႃႇ ၵူၼ်းၼမ်လႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇဝႆႉမႃႇၼသုင်။ တေလႆႈဝႄႈလွင်ႈၸၢမ်ႇ ပူၺ်ႈၶူဝ်းၶွင်ငိုၼ်းၶမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထိုင်တီႈလိုမ်းႁၢင်ႈလိုမ်းတူဝ် ။

(7) ဢႅၵ်ႉၵေႃးၻ (အက္ကောဓ) တေဢမ်ႇလႆႈဢဝ် တေႃးသၼမ်းၼႃႈသေ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ တေဢမ်ႇ လႆႈသၢင်ႈပတိၵ်ႈၶၢတ်ႈ ၼိူဝ်ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ တေဢမ်ႇလႆႈ ၸႂ်လမ် ဢွၵ်ႇတေႃးသငၢႆႈ၊ တေဢမ်ႇလႆႈဝႆႉၸႂ်ပႅင်းၸင်း တေဢမ်ႇလႆႈဝႆႉၸႂ်ၼွၵ်ႈၸႂ်ၼႂ်းၼိူဝ်ပိူၼ်ႈလႄႈ တေလႆႈဝႄႈလွင်ႈ ဢၼ် တေသၢင်ႈပဵၼ်ၶဵၼ်တေႃႇၵၼ်။

(8) ဢဝိႁိင်ႇသ (အဝိဟိံသ) တေလႆႈဝႄႈ လွင်ႈပေႉၵိၼ်လူလၢႆၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ တေဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၼမ် ထူပ်းၽေးဢၼ်တရႄႇ၊ တေလႆႈဝႄႈ လွၵ်းလၢႆးၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်ႁုၵ်ႉႁၢႆႉ ၵၢၼ်ၶႃႈႁႅမ်ၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉသေ သၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်တေႃႇၵၼ်ႁႂ်ႈလႆႈ။

(9) ၶၼ်ႇတီႇ (ခန္တီ) – တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ယၢဝ်း၊ ယိူၼ်ႉၵၼ်ႈ ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ် ၵူၼ်းၼမ်။ တေလႆႈမေႃၸႂ်ႉ လွၵ်းလၢႆး ဢၼ်ဢမ်ႇပႃးတေႃးသမႃႇၼသေ ႁတ်းတေႃႇသူႈပၼ်ႁႃ။ 

(10) ဢဝိရေႃးၻ (အဝိရောဓ) – ဢၼ်တေပဵၼ်ၽွၼ်းလီတေႃႇၵူၼ်းတင်းၼမ်၊ ဢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဝႆႉၵႃႈၶၼ်သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈႁႄႉႁၢမ်ႈၶတ်းၶႂၢင်။ တေဢမ်ႇလႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်းသၢၼ် ၶတ်းၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵူၼ်းမိူင်း။ ၶုၼ်ၵူႈၸဝ်ႈၵူႈတူၼ် တၵ်းတေလႆႈၽွင်းငမ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်း လူၺ်ႈသၢင်ႈလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၼပ်ႉထိုဝ်ၼိူဝ်ၵူၼ်းမိူင်း။ တေလႆႈပဵၼ်ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈ ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းၼမ်၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းၽဵင်ႇပဵင်းပဵၼ်ထမ်း။

ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၾိင်ႈယၢမ်ႈ 10 ပိူင် ဢၼ်ၶုၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈ ၵူႈတူၼ်ၵူႈၸဝ်ႈ လူဝ်ႇလႆႈတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်း ၸွမ်းၼႆ ၽူႈမီးတၢင်းႁူႉပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်ၵေႃႈ ယၢမ်ႈထူၵ်းဢွၵ်ႇ မွၵ်ႇလၢတ်ႈပၼ် ၵူၼ်းတင်းၼမ်မႃးယူႇ။

ၶေႃႈတိုဝ်းၵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇၶုၼ်မိူင်းၵူၺ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇၸဝ်ႈၸိၵ်းၸွမ်ၵူၺ်း တႃႇဝၢၼ်ႈမိူင်း တေၵတ်းယဵၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းထမ်းမၻႃးၵေႃႈ တၵ်းလူဝ်ႇလႆႈႁူႉသေ တိုဝ်းၵမ်ၸွမ်းယဝ်ႉၼႆ ဢႃးၸၢၼ်ၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ် ၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈၵေႃႈ ယၢမ်ႈပွၼ်ႈလၢတ်ႈၼႄဝႆႉ သင်ႇဝႆႉၼင်ႇၼႆ။