မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ လွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃမႃး ၶွပ်ႈတဵမ် 77 ပီ မိူဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတိုၵ်းတေႃး တႃႇမိူင်းတႆး တေလႆႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃတႄႉၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးမႃး 67 ပီမိူင်းယဝ်ႉ။
1958 ႁူမ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းယဝ်ႉ 10 ပီ ယွၼ်ႉၽူႈႁၵ်ႉၸၢတ်ႈတႆးႁဝ်းၶဝ် ၼပ်ႉႁူႉဝႃႈ လွင်ႈဢဝ်လွတ်ႈလႅဝ်းၸွမ်း ၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဢၼ်လွတ်ႈလႅဝ်းပႃး တႃႇၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆသေ ၸင်ႇတႄႇၵၢၼ်ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇလုၵ်ႉ ၽိုၼ်ႉမႃး၊ တႄႇဢဝ်ပၢၼ် တပ်ႉၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵွၼ်းၶေႃၸိုင်ႈတႆးမႃး ႁၢၼ်ႉတေႃႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ယိူင်း ဢၢၼ်းသုင်သုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇမိူင်းတႆးလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃယဝ်ႉ။
ထိုင်တီႈပဵၼ်ၵႂႃႇလၢႆမူႇလၢႆၵွင်၊ ထိုင်တီႈမီးမႃးထႅင်ႈ လၢႆတပ်ႉလၢႆၸုမ်းၵေႃႈ ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းသုင်သုတ်းတႄႉ ပုၼ်ႈတႃႇပူတ်းပွႆႇပၼ် ၶိူဝ်းတႆးမိူင်းတႆးမိူၼ်ၵၼ်ၵူၺ်း။ ၼႂ်းပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် ဢၼ်ယိုၼ်ပဵၼ်ၸုမ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈယူႇၼႆႉ ၵိုတ်းမီးဝႆႉ ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင်ၸိုင်ႈတႆးလႄႈ ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး သွင်ၸုမ်းၼႆႉ၊ ယၼ်ၼိူဝ်ငဝ်းလၢႆးသေ ႁူမ်ႈဝႃႈလွၵ်းတိုၵ်းပိူင်ႈၵၼ်ၵေႃႈ လွၵ်းၸိူင်းတႄႉဢမ်ႇပိူင်ႈၵၼ်၊ ယိူင်းတႃႇလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ ၼင်ႇဝႃႈမႃးၼၼ်ႉယူႇ။
ၵူၺ်းၼၼ်သေတႃႉ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸွမ်းမၢၼ်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၸွင်ႇတိုၵ်ႉၸႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းယူႇႁိုဝ်ၼႆ ပဵၼ်ဝႆႉၶေႃႈထၢမ်လူင် တႃႇၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ပႃးၸဵမ်မၢၼ်ႈၶဝ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈၼႆႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ တႂ်ႈၽႃႇသွၵ်းတိၼ်သိုၵ်းယဝ်ႉ။
လွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၼႆႉ ၸွင်ႇတိုၵ်ႉမီးၼႂ်းမိုဝ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႄႉႁိုဝ် ၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈလႆႈငမ်းငဝ်း ၵၼ်ဝႆႉယဝ်ႉ။
ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၵၢၼ်ပၢၼ်ပွင်ၽွင်းငမ်းၼႆႉ တႄႇတီႈတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ႁိမ်ဢႃႇၼႃႇ ၵၼ်၊ လႄႉၵၼ်ၽႅၼ်ႁူဝ်ပႄႉသေ လႅၼ်ၶၢႆၼိူဝ်ႉမႃတေႃႇၵူၼ်းမိူင်းမႃးလႄႈ ၸင်ႇတၵ်းထိုင်မႃး ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵႆႇၼိုင်ႈတူဝ် ၶၼ်ၼိုင်ႈငွၼ်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။
ၸုမ်းၵၢၼ်မိူင်းၼင်ႇၵၼ် တႅၵ်ႇယႅၵ်ႈၵၼ်၊ ၼႂ်းမိူင်းတၢင်းၼွၵ်ႈမိူင်း မင်ႁူဝ်ၵၼ်။ ၸုမ်းယူႇလႅၼ်လိၼ် သႄႉသွမ်းသႂၢင်းၽႅပ်ႉတေႃႇ ၸုမ်းၸိူဝ်းယူႇထင်တီႈ American, Australia, Sweden။ ၾၢႆႇယိပ်းၵၢၼ်တိုၵ်းတင်း ၾၢႆႇယိပ်းၵၢၼ်ငိုၼ်း ၶွင်ႈၶမ်ၵၼ် ပေႃးပၼ်းၸွင်ႇၸွင်ႇ။
ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ မိူဝ်ယူႇတဵမ်မိူင်း ဢမ်ႇၶဝ်ႈၶိုင်ၵၼ်၊ ႁိမ်ၸိင်းၼႃႈတီႈ တင်းသုၼ်ႇပွင်ၵၼ်။ ပကဖဝႃႇ၊ ပအဖဝႃႇ၊ ပလဖဝႃႇ ယူႇတႂ်ႈမုင်းလဵဝ်သေ ပိၼ်ႇပႆႇၶႃႉၶၢႆၵၼ် ထိုင်တီႈပေႃးလူႉသုမ်းဢသၢၵ်ႈသၢႆၸႂ်၊ လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေႃႇၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇ ၶိုၼ်းဝၢႆႇႁူဝ်ယိုဝ်ႈၸူးငၢႆးၼင်ႇ ၸဝ်ႈဢႃႇၼႃႇယဝ်ႉႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇသဵင်ပွင်ႉၶင်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။
မိူၼ်ၼႆၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းၸၢဝ်းတႆးၵေႃႈ လႆႈလွမ်ပွင်ႉလွမ်ၶင်းမႃးတင်းႁိုင်လူင် ၵွၼ်ႇၸၢဝ်းမၢၼ်ႈ ပႆႇယုင်ႈယၢင်ႈသၢၼ်ၶတ်းၵၼ် ႁၢၼ်ႉတေႃႇလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈၶဝ် ပေႃးၸမ်ၶႂ်ႈပင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသင် ၸိုင်ပေႉၼၢၼ်းဢွင်ႇမၢၼ်၊ မိူဝ်ႈလႂ် ၵူၼ်းမိူင်းၸင်ႇတေလႆႈၵတ်းယဵၼ်၊ ၵွပ်ႈသင် သိုၵ်းတႆးၼင်ႇ ၵၼ် ၵုမ်ႇတိုၵ်းတေႃးၶႃၸႂ်ၵၼ်၊ ၵွပ်ႈသင် ႁူဝ်ၼႃႈတပ်ႉသိုၵ်းတႆး ဢမ်ႇၶဝ်ႈႁႃၵၼ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ တဵင်ဝႆႉၼိူဝ်ၼႃႈဢူၵ်း ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းမႃး ၵွၼ်ႇပႆႇထိုင်ပီ 2021 ယဝ်ႉ။
ဝၢႆးလင်ၼႆႉ ပၢႆလိူဝ်မႃးထႅင်ႈ ၶေႃႈထၢမ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ မိူဝ်ႈလႂ် တပ်ႉသိုၵ်းတႆး တေတိုၵ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ၊ မိူဝ်ႈလႂ် တပ်ႉသိုၵ်းတႆး တေၵွပ်ႇၵူႈဢဝ်ၶိုၼ်းၵူၼ်းမိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇၼႆထႅင်ႈ။ တေဝႃႈပႃႇတီႇပၢႆးမိူင်းၼႆၵေႃႈ ၸိုင်သူပေႃးဢမ်ႇၸၢင်ႈ ၶဝ်ႈၵႄႈၶိုင်ၵၢင် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ထုၵ်ႇမေႃၵၼ် ၼႆၵေႃႈ ငိၼ်းၺႃးယဝ်ႉ။
ၵမ်းၼႆႉ ပေႃးၶိုၼ်းၼပ်ႉသၢင်ႈၸွမ်းၼႆ ၶေႃႈထၢမ်ၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ယၼ်ၼိူဝ်ၼမ်ႉၸႂ် ဢၼ်ၶႂ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၼင်ႇတပ်ႉသိုၵ်းႁဝ်းၶဝ် ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇပူၵ်းသူၼ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလူၼ်ႉဢွၵ်ႇ ဢိူဝ်ႈၼႆ တေလႆႈပွင်ႇၸႂ် ၵၼ်ယူႇ။ ၼၼ်ႉၸင်ႇ ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၽူႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ၵူၼ်းမိူင်းလႄႈ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း တေပွင်ႇပိုင်ႈၽိုင်ႈၽွတ်ႈၵၼ် လႆႈယဝ်ႉ။
လုၵ်ႉတီႈ လွင်ႈမေႃပိၼ်ႇပႆႇပွင်ႇပိုင်ႈၵၼ်သေၵေႃႈ တေၸၢင်ႈမုင်ႈမွင်းလႆႈ လွင်ႈယွမ်းႁပ်ႉ ၵႂၢမ်းတူၵ်ႇတၵ်ႉ ထတ်းသၢင်ၵၼ်ၶႃႈလူးၼေႃႈ။
ပေႃးၼႆ ယွၼ်ႉသင်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၵွၼ်းၶေႃၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼၢၼ်းဝႆႉၶႃႈလႃႇ – ပေႃးဢဝ် ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ဝႃႈၸိုင် ပေႃးဢမ်ႇမီးတႃႈမုင်ႈ ၸႅင်ႈလႅင်းၼိူဝ်ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉဢွၼ်ႁူဝ်တဵမ်တီႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉလူင်ႉလႅၼ်ႇၼိူဝ် ၼႃႈလိၼ်ၵၢၼ်တိုၵ်း၊ ပေႃးၶၢဝ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ႁႅင်ႉႁိုင်ႁီးၼႃႇ ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁဵတ်းၸပ်းၸွမ်းမိုဝ်ႉယၢမ်း၊ ပေႃးၵူၼ်းသိုၵ်း ၸဵမ်ၵူၼ်းမိူင်းႁိူဝ်ႉ ၼူၼ်းၸႂ်တူၵ်းယူႇ၊ ပေႃးၸုတ်ႈယွမ်းဝႆႉ ႁႅင်းၵူၼ်းႁႅင်းၵမ်ႉလႄႈ လွင်ႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းတေၼၢၼ်းၽႅဝ် တႃႈယိူင်းဢမ်ႇႁၢင်ႉ ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢၼ်လီၽိူမ်ႉထႅင်ႈ တႃႇႁဝ်းႁႃးတႄႉ ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵူၼ်းလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇပႆႇပွင်ႇပိုင်ႈၽိုင်ႈၽွတ်ႈပဵၼ်လႆႈ ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ ယွၼ်းပၢႆးၼႄတၢင်းႁၼ် မွၵ်ႈၼႆႉသေ ယွၼ်းသူး ႁႂ်ႈၵူၼ်းတႆးမိူင်းတႆး ၸဵဝ်းၽႅဝ် တႃႈယိူင်းလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃသေၵမ်းၶႃႈ။
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ