ဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ် ပဵၼ်ဝၼ်းဢၼ် ၸဝ်ႈယေႇသျူႉ (Jesus) ၶရိတ်ႉၵိူတ်ႇ။ ဝၼ်းဢၼ် ၸဝ်ႈယေႇသျူႉ (Jesus) ၵိူတ်ႇၼႆႉ လုမ်ႈၾႃႉမၵ်းမၼ်ႈ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ဝႆႉ လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 25 ။

ၼႂ်းယႆးႁိုၼ်ၽိုၼ်ထမ်း ပိုၼ်းၶရိယၼ်ႇ တႅမ်ႈဝႆႉတႄႉ ပၢၵ်ႇႁဵင်ပီပူၼ်ႉမႃး ယုၵ်ႉယွင်ႈဢဝ်မုၼ် မၢႆတွင်းဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ ႁဵတ်းၼႂ်းလိူၼ် May, April, January  ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ထိုင်မႃး AD 300 ၼႆႉမႃး ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ် ၼႂ်း လိူၼ်တီႊသႅမ်ႊပိူဝ်ႊ ဝၼ်းတီႈ 25 ။

ဝၼ်းပွႆးၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ ပိူၼ်ႈႁဵတ်းသင်လၢႆလၢႆ

ဢမ်ႇဝႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵူၼ်းလူင်ၸၢႆး/ ယိင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵိၼ်ၵျေႃႇၵၼ် မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း ႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်။ ပဵၼ်ဝၼ်း လႅၵ်ႈၶူဝ်းတွၼ်ႈၵၼ်တင်း ၵူၼ်းဢၼ်ၸမ်ၸႂ်မိုတ်ႈၵိုဝ်း။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပေႃးဝၼ်းၼၼ်ႉမႃး ပေႃႈထဝ်ႈ သၼ်ႊတႃႊၶလွတ်ႉသ် တေမႃးပၼ်ၶိူဝ်းတွၼ်ႈ။

ၵၢပ်ႈပၢၼ်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈၸၢဝ်းၶရိတ်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဝႆႉၼၵ်း ၼပ်ႉယမ်သေ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမူၼ်ႈ သိူဝ်းၸွမ်း ၼႂ်းဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်မိူၼ်ၵၼ်။ တူဝ်ပွတ်း ဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်တႄႉ ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈဝႃႈ Xmas ။ X ၼႆႉ ပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်မႃးတီႈၸၢဝ်းၵရိၶဝ်။

ပေႃးဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ တၵ်းတေလႆႈမီး တူၼ်ႈမႆႉၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ် တင်း သၼ်ႊတႃႊ ၶလွတ်ႉသ် ဢမ်ႇပႃးဢမ်ႇပဵၼ်။ ပေႃးဝႃႈပဵၼ်ဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ တေဢွၼ်ၵၼ်ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တႅင်ႇႁၢင်ႈပၼ် တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ ႁၢင်ႈသၼ်ႊတႃႊၶလွတ်ႉသ်။

ပိုၼ်း တူၼ်ႈမႆႉၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်လႄႈ သၼ်ႊတႃႊၶလွတ်ႉသ်   

ပေႃးလၢတ်ႈလွင်ႈ ၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ တူၼ်ႈမႆႉၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ် ဢမ်ႇပႃးဢမ်ႇပဵၼ်။ မၢင်ၸိူဝ်း လၢတ်ႈဝႃႈ တူၼ်ႈမႆႉၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ တႄႇမႃးတီႈ ရူမ်ႊဢႅမ်ႊပႃႊရႃႊ တီႈၶိူဝ်းၵူၼ်း Saturanalia ဢၼ်ၸႂ်ႉမိူဝ်ႈပွႆးတၢင်ႇၽီၶဝ် ဝႃႈၼႆ။

တူၼ်ႈမႆႉၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၵျႃႊမၼ်ႊၶဝ်တႄႉ  တႄႇၸႂ်ႉမႃးမိူဝ်ႈပီ 1604 ။ ပေႃးပဵၼ်မိူင်း ဝၼ်းတူၵ်းတႄႉ ၶဝ်ၵႂႃႇတႅပ်းဢဝ်တူၼ်ႈပႅၵ်ႇ သႅၼ်းဢၼ်ဢွၵ်ႇ တီႈပိုၼ်ႉတီႈၵတ်း။ ထႆးႁွင်ႉဝႃႈ ต้นสน ။  ပဵၼ်သႅၼ်းတူၼ်ႈပႅၵ်ႇ ပၢႆလႅမ်။ ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းမိူင်း USA ပေႃး ထိုင်ၶၢဝ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်မႃးၼႆ တိုၵ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇတႅပ်းတူၼ်ႈပႅၵ်ႇ မႃးႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉၼႃႈႁိူၼ်းယူႇ။ ပေႃးပဵၼ်တူၼ်ႈဢွၼ်ႇလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ ဢၼ်ပွမ် ၸိူဝ်းၶၢႆၼႂ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ၵူၼ်းလူင်သိုဝ်ႉမႃးပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတီႈႁိူၼ်းတႅင်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈလဵၼ်ႈ ဢဝ်ဝႆႉ ၼႂ်းႁွင်ႈၼွၼ်းၵူၺ်း။

တူၼ်ႈမႆႉ ၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ တေႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉပဵၼ် ႁၢင်ႈသၢမ်ၸဵင်ႇ(∆) ၼိူဝ်ၸိၵ်းမၼ်း တၢင်ႇႁၢင်ႈလၢဝ် ဝႆႉၼိုင်ႈလုၵ်ႈ။ တူၼ်ႈမႆႉၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆႉ ၸဝ်ႈ (သူတော်စင်) Saint Boniface တႄႇႁဵတ်းမႃး။ ၸိုဝ်ႈ ဢၢင်းၵဵတ်ႉ Christmas tree ၼႆႉတႄႉ တႄႇၸႂ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 1835 ပီ။ ယၢမ်းလဵဝ် တူၼ်ႈမႆႉ ၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ် ဢွၼ်ၵၼ်ႁၢင်ႈၶိူင်ႈတင်းမၢၵ်ႇၾႆးႁၢင်ႈလီ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉမႃး။

သၼ်ႊတႃႊၶလွတ်ႉသ်   

ပေႃးလၢတ်ႈဝႃႈ သၼ်ႊတႃႊၶလွတ်ႉသ် ၼႆတႄႉ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ တေႁၼ်ပူႇထဝ်ႈၼူတ်ႇၶၢဝ် သႂ်ႇၶူဝ်းလႅင် တင်းၸုမ်ႇ၊ ယူႇ ၵိုၵ်းၵပ်းတူၼ်ႈ ၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼႆၵူၺ်း။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢဝ်းၶရိယၢၼ်ႇ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပေႃးဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ် ၼႆ ပေႃႈထဝ်ႈ သၼ်ႊတႃႊၶလွတ်ႉသ် တေမႃးပၼ်ၶွင်ၾၢၵ်ႇၶိူဝ်းတွၼ်ႈၼႆ သေ ဢွၼ်ၵၼ်မုင်ႈမွင်းဝႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။

တီႈတႄႉမၼ်း ဢၼ်ၶရိယၢၼ်ႇဝႃႈ – ပူႇထဝ်ႈ သၼ်ႊတႃႊၶလွတ်ႉသ်ၼႆၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ ၸၢဝ်းၶရိတ်ႉယၢၼ်ႇၵႅတ်ႉတလိၵ်ႉ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သဵင်ႉ ၼီႊၶူဝ်ႊလၢတ်ႉသ် ၼႆၼၼ်ႉ။ မၼ်း ၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈပီ AD 280 (ဝၢႆးလင် ၸဝ်ႈယေႈသျူႉ တၢႆယဝ်ႉ 280 ပီ)။ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းၶရိတ်ႉသ် မၢတ်ႉသ်မႃးၼႆ မၼ်းၸဝ်ႈဢဝ်ၶူဝ်းၶွင် ၶဝ်ႈမုၼ်း တၢင်းၵိၼ် တၢင်းလဵၼ်ႈသေ ၵႂႃႇဝႆႉပၼ်ၼႃႈႁိူၼ်း ဢၼ် မီးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းၽၢၼ်ၵိၼ်း။ ၶူဝ်းၶွင်မၼ်းၸဝ်ႈ ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈမီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်း ၸဝ်ႈၸုၼ်ႉပၼ်ၵူၼ်းယၢၵ်ႈၵူၼ်းၽၢၼ်သေ တူဝ်မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉ ၵႂႃႇႁႃႁေႃးတြႃးပၼ် ၵူၼ်းမိူင်းတီႈ ၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈ လူင်ၵႂႃႇ။ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸၢဝ်းၶရိယၢၼ်ႇ ႁၵ်ႉႁွမ်ၼပ်ႉယမ်မၼ်းၸဝ်ႈသေ ဢဝ်မုၼ်ဝႆႉတႃႇ သေႇ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉသေ ၵူၼ်းမိူင်းၸၢဝ်းၶရိတ်ႉၵေႃႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်မႃး – သဵင်ႉ ၼီႊၶူဝ်ႊလၢတ်ႉသ် တေဢဝ်တၢင်းၵိၼ်လႄႈ သူးလၢပ်ႈမႃးပၼ်ၼႆ မႃးႁၢၼ်ႉတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်။

ႁၢင်ႈဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈ လႆႈႁၼ်ယူႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ သၼ်ႊတႃႊၶလွတ်ႉသ် ဢၼ်တိုဝ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်လႅင် ၼုင်ႈၶူဝ်း လႅင် မီးၼူတ်ႇၶၢဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ – Thomas Nats တေႃးမၢတ်ႉသ်ၼႅတ်ႉသ် – ၸၢဝ်းဢမေႊရိၵၼ်ႊ ၵေႃႉ ၼိုင်ႈ တူၺ်းဢဝ်ႁၢင်ႈပူႇထဝ်ႈႁိမ်းၶၢင်ႈႁိူၼ်း ဢၼ်ၵႆႉယုမ်ႉယုမ်ႉၶူဝ်ၶူဝ် ဢဝ်တၢင်းၵိၼ်ပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၼႂ်းဝၼ်းၶရိတ်ႉသ်မၢတ်ႉသ်ၼၼ်ႉသေ လၢမ်းတႅမ်ႈႁၢင်ႈမၼ်းဝႆႉၵူၺ်း။

တႅမ်ႈ – ယိင်းသဵဝ်ႈၶၢဝ် (ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၾိုၵ်းၵၢၼ်)