ပၺ်ႁႃၼႃႈၶဵတ်ႇလႅၼ်ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ပွတ်းႁွင်ႇၶွင်ထႆး ဢၼ်တိတ်းၸပ်းမိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ထႆး ၸီႉၼႄးတပ်ႉသိုၵ်း မိူင်းဝႃႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈ UWSA ပူၼ်ႉပႅၼ်ၶဝ်ႈမႃးတင်ႈပၵ်းတပ်ႉၼႂ်းၶဵတ်ႇၼႃႈလိၼ်ၶွင်ထႆးၼႆလႄႈ ၵိူတ်ႇၵၢၼ်ၶဵင်ႈၶႅင်ႁၢဝ်ႈ ႁႅင်းတေႃႇၼႃႈၵၼ်တင်းသိုၵ်းထႆး။  ၾၢႆႇတၢင်းႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ၾၢႆႇၼႂ်းမိူင်း မိူင်းထႆး ဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းသင်ႇ ႁႂ်ႈသိုၵ်းဝႃႉ ထွၼ်သိုၵ်းဢွၵ်ႇၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ထႆး။ လွင်ႈၼႆႉပဵၼ်ပၺ်ႁႃယႂ်ႇ တေႃႇ ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်မီးလႅၼ်လိၼ် တိတ်းၸပ်းၵၼ်၊  ႁူမ်ႈတင်းပၺ်ႁႃၵၢၼ်ၵႄႈလိတ်ႈ ပဵၼ်လွင်ႈယုင်ႈယွႆႈထပ်ႉသွၼ်ႉသေးထီႇ လႄႈတၵ်းလႆႈ ၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်း ယိုတ်ႈယၢဝ်းႁိုင်မႃးလၢႆပီသေတႃႉၵေႃႈ ပႆႇတူၵ်းလူင်းၵၼ်လႆႈ။   

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ ၾၢႆႇထႆးလၢတ်ႈဝႃႈ ထႆးဢမ်ႇလႆႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇယွၼ်ႇၸႂ် လႄႈႁဵၵ်ႈႁွင်ႉႁႂ်ႈသိုၵ်းဝႃႉ ထွၼ်တပ်ႉ ဢွၵ်ႇ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ထႆး ၼႆသေ ၶိတ်ႇသဵၼ်ႈတၢႆဝႆႉ ၼႂ်း 30 ဝၼ်း (တေႃႇထိုင်ဝၼ်းတီႈ 18 လိူၼ်ၻီႊသႅမ်ႊၿိူဝ်ႊရ်) ဝူင်ႈၵၢင်ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်းၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ၸၼ်ႉသုင်သိုၵ်းဝႃႉ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 18-19 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊရ် ပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ။

ငဝ်းလၢႆးႁၢဝ်ႈႁႅင်းယိင်ႈၶႅင်ၶိုၼ်ႈၵူႈဝၼ်းလူၺ်ႈႁၢႆးငၢၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈဝႃႈ သိုၵ်းဝႃႉလႆႈသင်ႇၶွၼ်ႈတုမ် ဢဵၼ်ႁႅင်း လႄႈ ဝၢင်းပဝ်ႉမၢႆ မုင်ႈပၵ်း တႃထၢၼ်တီႈတင်ႈပၵ်းသိုၵ်းထႆးလႄႈ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၶွင်ထႆးၸွမ်းၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်သေ ႁၢႆးငၢၼ်း သူင်ႇၶိုၼ်ႈၸူးငဝ်ႈငုၼ်းၸတ်းပွင်ၵၢၼ် သိုၵ်း ႁိပ်ႈၶၢၼ်ဝႆးမိူၼ်ထႆးဝႃႈ ၵွင်ႁဵင်သိုၵ်းၵွင်ႈလူင် ၼႂ်းၵွင် တပ်ႉၽၢၵ်ႈ 3 ထတ်းထွင်ၸုတ်းတီႈဝၢင်းၵွင်ႈလူင် ပိူဝ်ႈၵၢၼ်ၵမ်ႉထႅမ်ၼႃႈလိၼ် သင်ဝႃႈ မီးၵၢၼ်ၶဝ်ႈယိုတ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၶွင်တီႈတင်ႈပၵ်းတပ်ႉဝႃႉ ၼႂ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်လိၼ်ထႆး။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇသိုၵ်းဝႃႉယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ သိုၵ်းထႆးလႆႈဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းသင်ႇႁႂ်ႈသိုၵ်းဝႃႉ ထွၼ်တပ်ႉဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႈတႄႉယဝ်ႉ။  ၵွႆးၵႃႈ လွင်ႈၼႆႉမီးလိူင်ႈတၵ်းလႆႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ဝူင်ႈၵၢင်ထႆးလႄႈမၢၼ်ႈ။  လိူဝ်ၼၼ်ႉယင်းၸီႉ ၼႄဝႃႈ ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈမုလ်းဢၼ်လႆႈႁူႉ သိုၵ်းထႆး လႆႈထႅမ်ႁႅင်းသိုၵ်း ၽိူမ်ႉတိူဝ်းၼမ်ၶိုၼ်ႈၸွမ်း လႅၼ်လိၼ်၊  ၾၢႆႇဝႃႉယင်းၶပ်းၶိုင်ၵၢၼ်ယူႇပၵ်းၵဝ်ႇပိူင်ၵဝ်ႇ။

ႁၢႆးငၢၼ်းၶၢဝ်ႇပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 26 လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊရ်ၼၼ်ႉ ၵွင်တပ်ႉၽၢၵ်ႈတီႈ 3  ဢွၵ်ႇၶေႃႈၸီႉၸႅင်ႈဝႃႈ ငဝ်းလၢႆးၸွမ်းလႅၼ် လိၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵဵင်းမႂ်ႇ မႄႈႁွင်ႈသွၼ်ယၢမ်းလဵဝ်ယင်းလီယူႇ၊ ၵႂႃႇမႃးယူႇၵိၼ်မိူၼ် ပၵ်းၵဝ်ႇ ပိူင်လင်၊ ႁူမ်ႈတင်းလွင်ႈၵိူဝ်းလီ ၸွမ်းၼႅဝ်း ၶဵတ်ႇလႅၼ်လိၼ် ယင်းၸႂ်ႉသၢႆၸႂ် ယူႇၵိၼ်မိူၼ်ၵဝ်ႇ ၵွင်တပ်ႉၽၢၵ်ႈ 3 ယင်းတၵ်းၵႅတ်ႇၶႄလႅၼ်လိၼ်လႄႈ ပီးၼွင်ႉၸၢဝ်းထႆး ယၢင်ႇလီ တီႈသုတ်း။

လွင်ႈၶီၸႂ်ၼၼ်ႉ ၵွင်တပ်ႉၽၢၵ်ႈတီႈ 3 ယိုၼ်ယၼ်ၸႂ်ႉလွင်ႈႁူမ်ႈမိုဝ်းၵူႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈ တင်ႈတႄႇၵေႃၵမ်ၵၢၼ် လႅၼ်လိၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၵူႈတွၼ်ႈသူၼ်ႇလႄႈၸၼ်ႉသုင် ။ လွင်ႈၵႄႈလိတ်ႈပၺ်ႁႃ ဢၼ်တႄႇတီႈၸၼ်ႉ မဝ်မၢင် ၵႂႃႇၸူး ၼၵ်းၼႃ လူၺ်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵူႈမူႇ ၵူႈၾၢႆႇ ပိူဝ်ႈၵႄႈပၺ်ႁႃလွင်ႈ ၶတ်းယႅင်ႉ ႁူမ်ႈၵၼ် ႁႂ်ႈပၺ်ႁႃ ၵိုတ်း ယင်ႉဝႆးဝႆး။ တင်းၵွင်တပ်ႉၽၢၵ်ႈ 3 မီးလွင်ႈၽွမ်ႉတူဝ်ႈတၼ်း ၵၢၼ်ၵႅတ်ႇၵင်ႈ ပႂ်ႉပႃးၽႅၼ်ႇလိၼ်ၵူႈၶိုပ်ႈၵူႈၼိဝ်ႉ။ ၵွင်တပ်ႉၽၢၵ်ႈ 3 လၢတ်ႈဝႃႈ လႆႈၶပ်းၶိုင်ၵၢၼ် ၼႂ်းၶေႃႈ 2 ၵူႈၶၵ်ႉတွၼ်ႈယဝ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ယူႇၼႂ်း ၶၵ်ႉတွၼ်ႈ ၵၢၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းဝူင်ႈၵၢင်ၸိုင်ႈမိူင်းတေႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၽွမ်ႉတင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၶေႃႈမုလ်းဝႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇမီး ၵၢၼ်ထတ်းထွင်လႄႈ ပၵ်းလၵ်းၶဵတ်ႇလႅၼ်လိၼ်။

ပဵၵ်ႉသမ်ႉပဵၼ်လွင်ႈၵႂင်ၸႂ်မႆႈၸႂ် ၵွပ်ႈဝႃႈ ၶႄးၸၢင်ႈပဵၼ်လိူင်ႈပူၼ်ႉပႅၼ်လႅၼ်လိၼ်ထႆးၼႆၵေႃႈ ႁဵတ်ႇၵၢၼ်လွင်ႈၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတိုၵ်ႉၵိူတ်ႇမႃး မိူဝ်ႈၼႆႉပဵၼ်ၵမ်းႁႅၵ်ႈ။ ယွၼ်ႉၶိုၼ်းမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 19 လိူၼ်မၢတ်ၶျ်ႉ 2023 ၵွင်သိုၵ်းတပ်ႉဝႃႉ ပၢၵ်ႈထဵင် ၶေႃႈတုၵ်းယွၼ်းထႆး ဢၼ်ႁႂ်ႈ ထွၼ်သိုၵ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ႉတီႈ လႅၼ်လိၼ် ထႆး – မၢၼ်ႈ ၊ ၾၢႆႇဝႃႉယိုၼ်ယၼ်ဝႃႈ ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၵွင်တပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉယူႇၼႆႉပဵၼ်ၼႂ်းၶဵတ်ႇ ၼႃႈလိၼ်မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈထႆး ဢမ်ႇမီးသုၼ်ႇတႃႇမႃး မိပ်ႇငႅၼ်း ႁႂ်ႈဝႃႉထွၼ်ဢွၵ်ႇ။ ပေႃးမႃးယင်ႇတူၺ်းၵၢင်ၸႂ်သိုၵ်းဝႃႉၸိုင် ၵၢၼ်ႁႂ်ႈဝႃႉထွၼ် သိုၵ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ တၵ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ လွင်ႈငၢႆႈ ၵွပ်ႈဝႃႈၾၢႆႇဝႃႉပၢၵ်ႈထဵင်မႃးယဝ်ႉ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ပိုၼ်ႉတီႈၼႆႉပဵၼ်ပၺ်ႁႃ ဢၼ်မူၵ်းမူမ်ႇမႃးၶိူဝ်းယႂ်း တင်းႁိုင်ယဝ်ႉလႄႈ ယိင်ႈၶႅၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈသပ်းသွၼ်ႉလိူဝ်တိူဝ်းသုတ်းပူၼ်ႉတီႈ။

လႅၼ်လိၼ်ထႆး – တႆး ႁိုဝ် (ထႆး – မၢၼ်ႈ) ပွတ်းၸၢၼ်းတႆး ပွတ်းႁွင်ႇၶွင်ထႆး ဝၢႆးသေတပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး MTA လူမ်ႉ ၵူၼ်ႇပင်း မိူဝ်ႈပီ 1996 တပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိုင်ႈတႆး SURA ၵဝ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ ဢၼ်ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ဢွၼ်ႁူဝ် ဢမ်ႇယွမ်းၵူမ်ႈၼွမ်းၸွမ်း ၶုၼ်သႃႇသေၽိုတ်ႉဢွၵ်ႇပူၵ်းတင်ႈၶိုၼ်း “တပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိုင်ႈတႆး” SURA ။

ဝၢႆးသေၼၼ်ႉၵေႃႈၶဝ်ႈၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းတင်း တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး SSNA ယဝ်ႉ၊ ၽွမ်ႉလႆႈၸႂ်ၵၼ်ၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ၊ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးပၵ်းတင်ႈ ငဝ်ႈငုၼ်းတီႈလွႆတႆးလႅင်း ၼိူဝ်ၶွပ်ႇလႅၼ်လိၼ်ထႆး – တႆး ဢၼ်တေႃႇၼႃႈၵၼ်တင်းဝဵင်းမႄႈႁွင်ႈသွၼ် မိူဝ်ႈပီ 1998။

ထိုင်မႃးပီ 2000  ၸွမ်သိုၵ်းလူင် ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးဢႃႇၼႃႇၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈယူၵ်ႉယၢႆႉ ၶၢႆႉဢဝ် ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဝႃႉ ဢၼ်ယူႇပွတ်းၼိူဝ် တိတ်းၸပ်းလႅၼ်လိၼ်ၶႄႇ လူင်းမႃးယူႇထင် ပၵ်းလၵ်း ပၵ်းထၢၼ် ပွတ်း ၸၢၼ်း၊ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပွတ်းမိူင်းယွၼ်း ဝၢၼ်ႈႁုင်ႈ မိူင်းသၢတ်ႇ မိူင်းတူၼ် ထိုင်မႃးၼႃႈၵွင်းမူး ပုင်ႇပႃႇၶႅမ်။

ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵူၼ်းမိူင်းၸၢဝ်းဝႃႉၵွႆး မီးတင်းၵူၼ်းသိုၵ်းဝႃႉပွမ်ပႅမ်လွမ်လႅၼ်ၶဝ်ႈမႃးၸွမ်းသေ သူၼ်ႇ ႞ ၵေႃႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ပၼ် တီႈယူႇႁဵတ်းႁႃၵိၼ်၊ သူၼ်ႇ ႞ ၵေႃႈ သိုဝ်ႉဢဝ်လူၺ်ႈပဵင်းပေႃးၸႂ်တင်း 2 ၾၢႆႇ၊ သူၼ်ႇ ႞ ၵေႃႈတဵၵ်းသိုဝ်ႉဢဝ် တိူၵ်ႇႁႆႈ လွၵ်းၼႃးသူၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတင်းတူင်ႈတင်းလွႆယဝ်ႉ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈယၢင်တင် ၊ ႁူမ်ႈတင်းမႄႇၽႄႈၵႂၢင်ႈထိုင် ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းတုမ်း မိူင်းၵၢၼ်း ပဵၼ်ၼႃႈလိၼ်ယၢဝ်းၵႂၢင်ႈ ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ဢၼ်တိတ်းၸပ်း လႅၼ်လိၼ်ထႆး၊  တႄႇဢဝ်မႄႈသၢႆ ထိုင်မႄႈႁွင်ႈသွၼ် ၊ လူၺ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႅၼ် ပႃႇလွမ်ႉမိူင်းပွတ်းႁွင်ႇပွတ်းၸၢၼ်း လႄႈ ပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ပဵၼ်ၵၢၼ်ပၵ်းထိၼ်ႇထၢၼ်မၼ်ႈမၢႆ။ လၢႆးၶႄႇဢဝ်ၵူၼ်း မိူင်းၶႄႇ ၶဝ်ႈပၵ်းတင်ႈလၵ်း တင်ႈထၢၼ် ယူႇၵိၼ်သဝ်းၼႂ်းတိပႅတ်ႉ သေၵွႆႈၵွႆႈဢိုၼ်ၶဝ်ႈဢိုၼ်ၶဝ်ႈ မိူၼ်ငူးလိူမ်ဢူမ်ယိူဝ်ႇ။

ဢမ်ႇမိူၼ်ပၢၼ်ၶုၼ်သႃႇ တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈမီးႁႅင်းၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီ တင်ႈတႄႇ 1985 ထိုင် 1996 ၊ တေႃႇ ပေႃးလူမ်ႉၵူၼ်ႇပင်းၼၼ်ႉ ၶုၼ်သႃႇ ႁိုဝ် တပ်ႉသိုၵ်းမိူင်းတႆး လိူဝ်သေပၵ်းတပ်ႉသိုၵ်းယဝ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈပၵ်းလၵ်းပၵ်းထၢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်းဝႆႉသင်သေၸိူဝ်ႉသေပိူင်။  မိူဝ်ႈတပ်ႉ သိုၵ်းၵူၼ်ႇပင်းလူမ်ႉပိၼ်ႈ လူမ်ႉလႅဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇၵိုတ်းသင်သေ ၸိူဝ်ႉသေပိူင်။ ဢမ်ႇဝႃႈၼႃႈလိၼ်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၶုၼ်သႃႇ မႃးမႄႇၶႂၢၵ်ႈ တင်ႈပၵ်းပိုၼ်ႉတီႈယူႇမႂ်ႇ ႁူမ်ႈတင်း ပိုၼ်ႉတီႈၼႃႈလိၼ်ႉၵဝ်ႇၶွင်တပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸိုင်ႈတႆး SURA ပၢၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ၵုမ်းငမ်းမႃး တင်ႈတႄႇပၢင်ၵမ်ႉၵေႃႇ မႂ်ႇသုင် ႁူၺ်ႈယၢဝ်း မိူင်းတေႃႉ မိူင်းထႃး တေႃႇထိုင်ၾင်ႇၶူင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 1969 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးၵႂႃႇၸွမ်း ၶုၼ်သႃပႅတ်ႈမူတ်းထႅင်ႈလူးၵွၼ်ႇ။

လူၺ်ႈႁဵတ်ႇၽူလ် ဢၼ်ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉတေႃႉဢဝ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဝႃႉလူင်းမႃးပွတ်းၸၢၼ်းၼႆႉ ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ပိူဝ်ႈဢဝ် သိုၵ်းဝႃႉမႃးလိုပ်ႈႁေႃႈ ၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆးပွတ်းၸၢၼ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႈပိူင် ႞ ၊ ၾၢႆႇ ႞ သိုၵ်းဝႃႉ ၵေႃႈတေလႆႈမႃးပုတ်ႈတႅၼ်းယူႇ တီႈ လွႆတႆးလႅင်း ဢၼ်ပဵၼ်တီႈယူႇငဝ်ႈငုၼ်းတပ်ႉ သိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး ပွတ်း ၸၢၼ်းၼႆလႄႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈၸင်ႇၵမ်ႉဢီးပၼ်ႁႅင်းၸွႆႈ ၵွင်ႈၵၢင်ႇ မၢၵ်ႇမိုဝ်ႈၸိုၼ်းယၢမ်းပၼ်သိုၵ်းဝႃႉ ၶိုၼ်ႈတိုၵ်း လွႆတႆးလႅင်း မိူဝ်ႈပီ 2005 တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။  ပဵၵ်ႉသမ်ႉၽွင်းၼၼ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ ၶိုၼ်ႈလေႃႇတိုၵ်း ငဝ်ႈငုၼ်းလွႆတႆးလႅင်းလႄႈ လူမ်ႉတၢႆၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇဢိၵ်ႇတင်းၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢဝ်းပဵၼ်ႁူဝ်လိူၼ်ၵေႃႈဢမ်ႇႁုပ်ႈယိုတ်းလႆႈ။

ဝၢႆးသေၼၼ်ႉသိုၵ်းဝႃႈၵေႃႈ ပၵ်းတပ်ႉဢွၼ်ႇတပ်ႉဢိတ်းႁွပ်ႈႁိမ်းလွႆတႆးလႅင်းၵွႆးပႆႇပေႃး ယင်းၽိူမ်ႉထႅမ် ပၵ်းတပ်ႉ ၸွမ်း လႅၼ်လိၼ်တႆး – ထႆး တီႈဢၼ်ၵႆႁူၵႆတႃသိုၵ်းထႆး လူၺ်ႈမၢင်တီႈမၢင်ပွတ်း တီႈဢၼ်ၶဵတ်ႇလႅၼ် ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း ၼၼ်ႉလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်ပၺ်ႁႃၵၼ်ၶိုၼ်ႈမႃး ၶၢဝ်းယၢမ်းၼႆႉ။

သိုၵ်းဝႃႉၵိုတ်းသိုၵ်းတင်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈမႃး မိူဝ်ႈ 1989 ယဝ်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ထႆးလႄႈၸၢဝ်းၸၢတ်ႈၼႂ်းလူၵ်ႈၼႆႉ ယင်းၸီႉ ၼႄးဝႃႈ သိုၵ်းဝႃႉ ပဵၼ်ၽူႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈမဝ်းၵမ်သူင်ႇၶၢႆတူဝ်ႈလူၵ်ႈလႄႈ မႃးတႅၼ်းတီႈၶုၼ်သႃႇ ဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈ ပဵၼ် ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းယႃႈၾိၼ်ႇၼႆ  ထုၵ်ႇမၢႆၼႃႈမၢႆတႃ ပဵၼ်တီႈပႅင်းၸႅင်းၵူၼ်းတင်းလူၵ်ႈ လူၺ်ႈဝႃႈဢဝ်ယႃႈမဝ်းၵမ် မႃးသၢင်ႈပဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်း။  ၾၢႆႇ ႞ ၵေႃႈဝႃႈ ၵၢၼ်ၶဝ်ႈမႃး ပၵ်းတပ်ႉ ယူႇၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆးၼႆႉ ပိူဝ်ႈပဵၼ်ၵၢၼ် တေႃႉသူင်ႇဢွၵ်ႇ ယႃႈမဝ်းၵမ်ငၢႆးတိူဝ်းလိူဝ်မႃး။ ဢမ်ႇၵွမ်ႉသူင်ႇၶဝ်ႈၶၢႆၼႂ်းမိူင်ထႆးၵမ်းသိုဝ်ႈၵွႆး ၾၢႆႇ ႞ ၵေႃႈသူင်ႇ လတ်းၽၢၼ်ႇၶဝ်ႈတၢင်း ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းသေ ဝူၵ်းၶဝ်ႈမႃးတၢင်းၽၢၵ်ႈဢီးသၢၼ် မိူင်းထႆးပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ဝႃႈၼႆ။

ၾၢႆႇထႆးယင်းလၢတ်ႈဝႃႈ ၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမႃးၼႆႉဝႃႉမီးလၢႆးလႆႈတီႈၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈမဝ်းၵမ် လူၺ်ႈမီးၶေႃႈမုလ်း ပဵၼ်ပၵ်းပဵၼ်ပိူင် ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ။ ဝႃႉပွတ်းႁွင်ႇလႄႈပွတ်းၸၢၼ်း ဢိၵ်ႇတင်းမီးဢဵၼ်ႁႅင်းသိုၵ်းဢၼ်ၶႅင်ၵႅၼ်ႇလႄႈ ၸမ်ၸႂ်တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းၶႄႇ။ ယွၼ်ႉၼၼ်ၸင်ႇၵၢႆ ယဵၼ်းမႃးပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်းလႄႈ ဢူငဝ်းယႂ်ႇၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၸုမ်း ႞ ။ တေႃႈၼင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈယင်းလႆႈၵဵင်ၵူဝ် သိုၵ်းဝႃႉယူႇ။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ လိူဝ်သေငဝ်ႈငုၼ်းတပ်ႉသိုၵ်းဝႃႉ တင်ႈပၵ်းဝႆႉတီႈပၢင်သၢင်းယဝ်ႉ သိုၵ်းဝႃႉဢၼ်မႃးမီးဝႆႉယူႇ ၼႂ်းၼႃႈလိၼ်ပွတ်းၸၢၼ်း ဢွၼ်ၼႃႈ ၶိၼ်ႇၺုၼ်ႉတေဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းၸၢဝ်းဝႃႉလူင်းမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉလႄႈ ပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 2000 ၼၼ်ႉၵွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ သိုၵ်းထႆးတင်းသိုၵ်းဝႃႉလႆႈမီးပၺ်ႁႃပိုတ်းယိုဝ်းၵၼ် ၸွမ်းလႅၼ်လိၼ်ထႆးတၢင်းပွတ်းၵဵင်းမႂ်ႇယူႇလၢႆပွၵ်ႈ။ ႁူမ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ 2016 ၼၼ်ႉ တၢင်းၾၢႆႇထႆးယၢမ်ႈႁဵၵ်ႈႁွင်ႉႁႂ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ၵွမ်ႇၼၢဝ်ႉႁႂ်ႈသိုၵ်းဝႃႉထွၼ်ထၢၼ်တပ်ႉဢွၵ်ႇၼႆသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်ၽူလ်သင် ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃး။

လၢႆၾၢႆႇၵေႃႈတင်ႈပၵ်းတႃတူၺ်းၸွမ်းတၢင်းၶတ်းၸႂ်ၶွင်ထႆး လိုၼ်းသုတ်းၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၶွင်ၾၢႆႇၵေႃၵမ်ၵၢၼ် လႅၼ်လိၼ် ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ပိုတ်ႇၽိူၺ်ၵွင်တပ်ႉ သိုၵ်းထႆးၽၢၵ်ႈ 3 တင်ႈၶေႃပၵ်းတႃႁၼ်ဝႃႈ ၵၢၼ်ၶဵင်ႈၶႅင် ၵၼ်ယူႇၼႆႉ တေမီးသူၼ်ႇလူတ်းယွမ်းလႆႈၵႃႈႁိုဝ် ၵွပ်ႈဝႃႈဢူငဝ်းၶွင်သိုၵ်းဝႃႉၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ မိူၼ်တင်းဝႃႈ ၶဝ်မီးလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႈႁင်းၶဝ်လိူဝ်ၾၢႆႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ လႄႈ ၸင်ႇမီးၵၢၼ်ၶၢတ်ႈလၢမ်းၼၢႆဝႃႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တင်းသိုၵ်းဝႃႉၼၼ်ႉ တၵ်းတေလႆႈယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၶႄႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဢူၺ်းလီ ႁိုဝ် ၽူႈၵမ်ႉႁႅင်းလမ်ႇလွင်ႈလူင်ၶွင်ဝႃႉၵေႃႈ ၶႄးၸၢင်ႈပဵၼ်ၵႂႃႇလႆႈ။

(*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈ ဢေႃႈ။)