ၵူၼ်း (မၼုသ်းယ) ဢၼ်ၵိူတ်ႇမႃးၼႂ်း လူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ (လူဝ်းၵ) လူင်ၼႆႉ မီးလၢႆလိူင်ႈ လူၺ်ႈတၢင်းထုၵ်ႇၸႂ် လႄႈတၢင်းသူင် တၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈ လၢႆပိူင် လၢႆသႅၼ်း ဢၼ်တေမိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈမီး တေဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ၵေႃႈမီးတင်းၼမ် ယွၼ်ႉတၢင်းသူင် တၢင်းထုၵ်ႇၸႂ်လႄႈတၢင်းႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ ၵၢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉ ၵၢၼ်ၶွၼ်ႈ ၵုမ်ႇၶွၼ်ႈသႅၼ်း ၸႅၵ်ႇပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းသေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇပဵၼ်မီးမႃး မုၵ်ႉ မူႇ ၵုမ်ႇ ၸုမ်း ၵေႃ တူင်ႇဝူင်း လၢႆသႅၼ်း ၶိုၼ်ႈမႃးလူၺ်ႈ သၽႃႇဝ ၾိင်ႈတိုၼ်းပဵၼ်“ၵူၼ်း” ဢၼ်မီးဢွၵ်းဢေႃ ပၢႆးဝူၼ်ႉပၺ်ႇၺႃႇ သူင်လိူဝ်သတ်း တင်းသဵင်ႈတင်းလၢႆၵူႈယၢင်ႇၵူႈသႅၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
တူင်ႇဝူင်းဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ၵႂၢင်ႈယႂ်ႇလူင်လိူဝ်လၢႆသိင်ႇလၢႆယၢင်ႇ ဢမ်ႇၵွမ်ႉလူၺ်ႈ ၵႂၢမ်းၶဝ်ႈၸႂ် ၶွင်ႁဝ်း ဢၼ်ႁဵၵ်ႈ ၶၢၼ်ၵၼ်ဝႃႈ “တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း” ၼႆၼႆႉ မိူၼ်တင်းပဵၼ် “ၸုမ်းယူၵ်ႉမုၼ်းၸွႆႈထႅမ်ဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ” လႄႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်တူင်ႇဝူင်း ၸိူဝ်းၽူႈ ႁႅၵ်းႁၢမ်းသူၼ်ႇလႆႈလွင်ႈလႂ်လွင်ႈၼိုင်ႈ ၾၢႆႇလႂ်ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ႁိုဝ် Non-government Organization (NGO) ။
တူင်ႇဝူင်း ဢမ်ႇၼၼ် တူင်ႇဝူင်းမၼုသ်းယ(တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း) ၼႆၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ၶွင်ၼႂ်းမူၼ်းမူႇမၼုသ်းယ လူၺ်ႈမီးတၢင်းၵိူဝ်း လီၵွင်ႉၵဵဝ်ႇသၢၼ်ၸႂ်ၵၼ်လႄႈၵၼ် လၢႆဝႅပ်ႇယၢင်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်း ဢႃယု ၽဵသ်ႉ(ၸၢႆးယိင်း) သႃသၼႃး တီးယူႇတၼ်းသဝ်း လႄႈလၢႆလၢႆလွင်ႈ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိူင်ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းႁူမ်ႈပႃးတင်း သိင်ႇဢၼ်မီးၸီးဝိတ်ႉတၢင်ႇၸိူဝ်း ၼွၵ်ႈလိူဝ်သေမၼုသ်းယဝ်ႉ ၶႄးၸၢင်ႈ ၸႂ်ႉထွႆႈၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ ပိူင်ၽႅၼ်တီႈယူႇတၼ်းသဝ်း ဢၼ်မီးၵႂၢမ်းမၢႆၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၵိူဝ်းလီတင်း သိင်ႇမီးၸီးဝိတ်ႉၸိတ်းၸႂ်တင်းလၢႆ ႁူမ်ႈတင်း ပိုၼ်ႉထၢၼ်သိင်ႇဝႅတ်ႈလွမ်ႉ။ တူင်ႇဝူင်းမၼုသ်းယ ၵိူတ်ႇလူၺ်ႈၵုမ်ႇ (ၿုၵ်ႉၵလ – บุคคล – ပုဂ္ဂိုလ်) ဢၼ်မီးၵႂၢမ်းသူၼ်ၸႂ်ႁူမ်ႈၵၼ် ဢမ်ႇဝႃႈ လူၺ်ႈတၢင်းလွင်ႈလႂ်ၾၢႆႇလႂ် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸိုင်ႈမိူင်း ၸႄႈတွၼ်ႈလႄႈလၢႆလၢႆယၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တၵ်းတေမီးၾိင်ႈႁိတ်ႈႁွႆး ၾိင်ႈတိုဝ်းၵမ် ႁူမ်ႈတင်းၽႃးသႃ လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းဝႆ ဢႃးႁၢရ်တၢင်းၵိၼ် ၾိင်ႈၵၢၼ်တၢင်းလဵၼ်ႈ ၶွင်ၶိူဝ်းၵူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၶွင်ၽႂ်ၶွင်မၼ်းၼၼ်ႉယူႇ။
လူၺ်ႈၵၢၼ်ဢၼ်မၼုသ်းယ ႁူမ်ႈတူဝ်ၵၼ်ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းၼၼ်ႉ ၸွႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼုသ်းယ တၵ်းတေၸၢင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈလႄႈယူၵ်ႉမုၼ်း လၢႆလၢႆယၢင်ႇ ႁႂ်ႈထိုင်တီႈ လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် (Success) ၶိုၵ်ႉတွၼ်းထိုင်ယွတ်ႈႁွတ်ႈပၢႆ ၽွင်းယၢမ်းလဵဝ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ တူင်ႇဝူင်းဢၼ်ယူၵ်ႉမုၼ်း ႁိုဝ် တိုၵ်ႉၶတ်းၸႂ်ယူၵ်ႉမုၼ်းႁႂ်ႈႁိူဝ်ႈႁိူင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇယူႇၼၼ်ႉ လႆႈဢဝ်ထဵၵ်ႉၼူဝ်ႊလူဝ်ႊၵျီႊၶဝ်ႈမႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းၸွႆႈၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်သၢင်ႈ ႁ်ႈၶဝ်ႈ ၵၼ်တင်းၵိၸ်ႇၵၢၼ်ႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈတေၸၢင်ႈၵမ်ႉၽူလ်ၽွၼ်းႁႂ်ႈၽူႈၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉၵၢၼ်လူင်ႉလႅၼ်ႇၶွင်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၽွင်းၸုပ်ႈပၢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈၼႆႉ တေၸၢင်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်လွင်ႈဢမ်ဢွင်းၶမ်ၸႂ် ၵၢၼ်ၵိုတ်းၶၢင်ႉတူဝ်လဵဝ်ၶိင်းၵွႆးယူႇပႃႈလင်ပိူၼ်ႈလႄႈ တေဢမ်ႇမီး သူၼ်ႇလႆႈႁူမ်ႈၸွမ်းတူင်ႇဝူင်းဢၼ်ၵၢဝ်ႉယၢင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ။
တူင်ႇဝူင်းၸုမ်းၸူၼ်း ႁိုဝ် တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၶၢႆႇတူင်ႇဝူင်းသႅၼ်းၼိုင်ႈပုၼ်ႈတႃႇ ပၢႆးဝူၼ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉၽူႈဢၼ်ထဵင်တွပ်ႇၵၢၼ် ၽၢၼ်ႇသိုဝ်ႇလူၺ်ႈၵမ်းသိုဝ်ႈ ၶႄးၸၢင်ႈသိုဝ်ႇသၢရ် (သိုဝ်ႇတၢင်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၽိုၼ်လၢႆး) ၶၢမ်ႈတၢင်းလႅၼ်လိၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းသူႇၸိုင်ႈမိူင်း လူၺ်ႈတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ပိူဝ်ႈႁႂ်ႈထိုင်ယွတ်ႈထိုင်ပၢႆလူၺ်ႈၵႂၢမ်း လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် (Success) ဢမ်ႇၼၼ် သိင်ႇဢၼ်သူၼ်ၸႂ်မိူၼ်ၵၼ် လႄႈ ၸုမ်း ၸူၼ်း မိူၼ်တီႈၽႄႈလၢႆတီႈသုတ်းလၢႆးၼိုင်ႈ ၼၼ်ႉၵေႃႈၵၢၼ်ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင်တူင်ႇဝူင်း ဢၼ်ၵိုၵ်းႁွမ်းၸုမ်းၸူၼ်းဢွၼ်ႊလၢႆႊ လူၺ်ႈ ၵၢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆ။
တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆၼႆႉ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ႁူမ်ႇၵုမ်းတင်းမူတ်းတင်းပိၵ်း ၼႂ်းၼၼ်ႉတေမီးၸိုဝ်ႈၶွင်တူင်ႇဝူင်းလႂ်တူင်ႇဝူင်းၼၼ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ တူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်းၵၢၼ်မိူင်း တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်း တူင်ႇဝူင်းပၢႆးယူႇလီ တူင်ဝူင်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ တူင်ႇဝူင်းပၢႆးသၢႆႊ ထဵၵ်ႉၼူဝ်ႊလူဝ်ႊၵျီႊ ဢၢႆႊထီႊ တူင်ဝူင်းၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်ငိုၼ်း တူင်ႇဝူင်းၵၢၼ်ၵႃႉ တူင်ႇဝူင်းပၢႆးယူႇလီ တူင်ႇဝူင်းမေႃယႃ တူင်ႇဝူင်းၸၢဝ်းႁႆႈၸၢဝ်းၼႃး တူင်ႇဝူင်းမေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း တူင်ႇဝူင်းၸဝ်ႈလိၵ်ႈၸဝ်ႈလၢႆး တူင်ႇဝူင်းပၢႆးမွၼ်း တူင်ႇဝူင်းၼၵ်ႉႁွင်ႉ(မေႃၵႂၢမ်း) လႄႈ လၢႆလၢႆတူင်ႇဝူင်း ၼပ်ႉဢမ်ႇထူၼ်ႈ ယူႇတီႈဝႃႈပဵၼ်သႅၼ်းၽူႈသူၼ်ၸႂ် ႁိုဝ် ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ၾၢႆႇလႂ်ၵေႃႈ တေပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းဢၼ်ၼၼ်ႉ။
တူင်းဝူင်းပဵၼ်ၵုမ်ႇလႂ်ၵုမ်ႇၼိုင်ႈၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼိုင်ႈဢၼ်ပဵၼ်ၵုမ်ႇပဵၼ်ၵွၼ်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်သႅၼ်းလဵဝ်ၵၼ် မိူၼ်ၵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းလဵဝ်ၵၼ် ဢမ်ႇၵွမ်ႉဝႃႈ ယူႇတီႈလဵဝ်ၵၼ် ဢမ်ႇယူႇတီႈလဵဝ်ၵၼ်ၵေႃႈယဝ်ႉ မိူဝ်ႈသႅၼ်းၵၢၼ် ၽွၼ်းၵၢၼ် လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ မိူၼ်ၵၼ် ပဵၼ်လၢႆးလဵဝ်ၵၼ်ၸိုင် ထိုဝ်လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းတူင်ႇဝူင်းသႅၼ်းၼၼ်ႉမိူၼ်ၵၼ်။ ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈဢမ်ႇဝႃႈသႅၼ်းႁႃၵိၼ်လဵင်ႉ တွင်ႉ ၵၢၼ်ၵိၼ်ၸၢင်ႈတေႃႉၶူဝ်းဝႅၵ်ႇၶွင်လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈတင်းသႅၼ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၸၢင်ႈသီ ၽိူဝ်ႊၼိၸိူဝ်ႊရ် ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်တူင်ႇဝူင်းမိူၼ်ၵၼ်။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈမိူၼ်ၼင်ႇႁဝ်းၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်း ၸုမ်းၸွႆႈထႅမ်ၽူႈႁၢမ်းႁႅၵ်း လွင်ႈသူၼ်ႇလႆႈသူၼ်ႇပဵၼ် ၵၢၼ်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ပၢႆးယူႇလီလႄႈၵူၼ်းပၢႆႈၼီၽေးၽႆးသိုၵ်းသိူဝ် ႁူမ်ႈတင်းၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၽူႈတုၶ်ႉယၢၵ်ႈ ဢၼ် လႂ်ဢၼ်ၼိုင်းၵွႆး။
ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ လူၺ်ႈဢၼ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆးႁဝ်းလုၵ်ႉတိုၼ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးသူၼ်ၸႂ်လႄႈတူင်ႉၼ်ုင်ၵၢၼ်သူၼ်ႇလႆႈၵူၼ်းယူႇၸိူဝ်းၼႆႉ ယင်းပႆႇၸႅင်ႈ လႅင်းလီဝႃႈ ဢွၵ်ႇမႃးတူင်ႉၼိုင်ၸွႆႈၵၢၼ်တၢင်းၾၢႆႇလႂ် ၵဵဝ်ႇလွင်ႈၵၢၼ်မိူင်း ႁိုဝ် ၵၢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပၢႆးၼီၽႆး(ၽေး) သိုၵ်းသိူဝ် ၼမ်ႉထူမ်ႈ ပၢႆးယူႇလီ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢမ်ႇၼၼ် ပၢႆးပူၵ်းပွင်လႂ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။
ထႅင်ႈလွင်ႈၼိုင်ႈၵေႃႈတေလႆႈဝႃႈ ယင်းပႆႇယင်ႇလိုၵ်ႉၶဝ်ႈထိုင်ဢွၵ်းႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းဢၼ်မုင်ႈမွင်ႈတၢင်းၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ၵႂ်ႈလႆႈမိူၼ်ဢူၵ်းမိူၼ်ၸႂ် ၾၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈတႃႇတေတူင်ႉၼိုင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်လႆႈၵေႃႈ တၵ်းလႆႈပိုင်ႈတၢင်းၸွႆႈထႅမ်တီႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ၽူႈၸွႆႈထႅမ်လႄႈၵူၼ်းၵၢင် ၵၢၼ်သိုဝ်ႇပၼ်ၼၼ်ႉထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။
မိူဝ်ႈၵူၼ်းၵၢင်ဢၼ်ပဵၼ်သိုဝ်ႇဝူင်ႈၵၢင်ၵၢၼ်ၵပ်းသိုပ်ႇၾၢႆႇႁဝ်းလႄႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ပၼ်ငိုၼ်းၼၼ်ႉၶဝ်ႈၸႂ်ပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်ႁၢႆးငၢၼ်း ၵၢၼ် တူင်ႉၼိုင်ႁဝ်းတေႃႇၸဝ်ႈတႃႇၼ ၼၼ်ႉပဵၼ်ပိူင်လူင်သေ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ၶဝ်ႈၸႂ်ႁၼ်ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ႁဝ်း ထုၵ်ႇၸႂ်လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ႁဝ်း လမ်ႇလွင်ႈ ၸင်ႇတေၶႂ်ႈၸွႆႈ ပဵၼ်ထႅင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ။
မွၼ်းၶိူဝ်း
(*** ပွင်ႈၵႂၢမ်းႁူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလႄႈ တၢင်းႁၼ်ထိုင်သုၼ်ႇတူဝ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆၵမ် ၵူၺ်းၶႃႈ ဢေႃႈ။)
ဢၢၼ်ႇယဝ်ႉႁူမ်ႈပၼ်တၢင်းႁၼ်ထိုင်တီႈၼႆႈ