ဝၼ်းတီႈ 17/7/2024 ယၢမ်းၶမ်ႈ 7 မူင်း 15 မိၼိတ်ႉၼၼ်ႉ မေႃႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းတႆး ၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်း ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း (ႁွင်ႉ) ၸၢႆးၺုၼ်ႉမွင်ႇ ဢႃယု 77 ပီ လႆႈလူႉသဵင်ႈၵႂႃႇ လူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းတႆး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်းပိုၼ်ႉ ယိၼ်းသေးလၢႆမွင်ၸႂ်ၸွမ်းဢမ်ႇသုတ်း ဢမ်ႇသဵင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင် ၼႂ်းပၢႆးမွၼ်းၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး ယၢမ်ႈပဵၼ် ပႃးၽူႈႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းပၢႆးမွၼ်း။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ ဝၢႆးလင် လူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ် ယဝ်ႉ လုၵ်ႈလၢၼ်ထုၵ်ႇသိုပ်ႇႁဵတ်းပၼ် ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ မၼ်းၸၢႆးသင်ႇဝႆႉ ႁႂ်ႈႁဵတ်းပၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်လၢႆလၢႆ ၼႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ။    

ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈပီ 1948 လိူၼ်ၾႅပ်ႊပိဝ်ႊရီႊ ဝၼ်းတီႈ 18 ၊ မႅၼ်ႈပီတႆး 2042 လိူၼ်သီႇမႂ်ႇ 10 ၶမ်ႈ ဝၼ်းပုတ်ႉ။ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းပႃႉၶႅင်ႇလႄႈ ၼၢင်းဢေးၸိင်ႇ မီးပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈ တွင်ႉ 6 ၵေႃႉ။ မၼ်းၸၢႆးၼႆႉ ပဵၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်သူင်မိုတ်ႈပၢႆးမွၼ်းမႃးၸဵမ်လဵၵ်ႉ၊ မီးၸႂ်ႁၵ်ႉၼင်လိၼ်တႆးလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။

မေႃႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ ႁၵ်ႉၼင်လိၼ်မိူင်းတႆးၵႃႈႁိုဝ် ႁၵ်ႉၽႃႇသႃႇၾိင်ႈငႄႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈ ၼၼ်ႉ ထွမ်ႇတူၺ်းၵႂၢမ်းမၼ်းၸၢႆးသင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉ ၵွၼ်ႇမိူဝ်ႈပႆႇလူႉသဵင်ႈၼၼ်ႉၵူၺ်းၵေႃႈ ႁူႉထိုင်လႆႈယဝ်ႉ။ မၼ်း ၸၢႆးသင်ႇဝႆႉဝႃႈ သင်ဝႃႈ မၼ်းၸၢႆးလူႉသဵင်ႈ ႁႂ်ႈၵဵပ်းဢဝ်လုပ်ႇမၼ်းၸၢႆး မိူဝ်းၾင်ဝႆႉပၼ် တႂ်ႈတူၼ်ႈမွၵ်ႇၵွၼ်တီႈၼိုင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ဝႃႈၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၼႆႉ မေႃႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼၢင်းလၢဝ်လၢဝ် ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်မေးၼၢင်း မေႃႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းၸၢႆး သၢႆမၢဝ်း လၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ –

“ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ယၢမ်ႈလၢတ်ႈသင်ႇဝႆႉဝႃႈ ပေႃးမၼ်းၸၢႆးလူႉၶွႆႈၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ ႁႂ်ႈဢဝ်လုပ်ႇမၼ်းၸၢႆးမႃး ၾင်ဝႆႉ တႂ်ႈမွၵ်ႇ ၵွၼ်မိူင်းတႆးသေတီႈတီႈ ၼႆဢေႃႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆးၼႆႉ မၼ်းယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ ၵိူတ်ႇ ၵေႃႈၵိူတ်ႇၼိူဝ်လိၼ်တႆး တၢႆၵေႃႈ ၶႂ်ႈတၢႆၼႂ်းမိူင်းတႆးၶိုၼ်းၵူၺ်းၼႆဢေႃႈ။ ယွၼ်ႉဢမ်ႇထိုင်လႆႈ မိူင်း တႆးယဝ်ႉလႄႈ ၵွၼ်ႇမၼ်းပႆႇလူႉသဵင်ႈ ၼၼ်ႉ ၸင်ႇသင်ႇႁႂ်ႈၵူၼ်းၵိုတ်းတၢင်းလင် ဢဝ်လုပ်ႈမၼ်း ၾင်ၼႂ်းမိူင်းတႆး”- ဝႃႈၼႆ။

ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်တႂ်သေ လႆႈၽႃႇတတ်းယူတ်းယႃတူဝ်ဝႆႉၸဵမ်မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 6-7 ပီ။ ၼႂ်းပီ 2023 – 2024 မႃးၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် ဢႃယုယႂ်ႇမႃးသေ တၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈၶိုၼ်းပဵၼ်မႃးထႅင်ႈလႄႈ လႆႈ ယူတ်းယႃတူဝ်ဝႆႉ တီႈဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၼပ်ႉႁူဝ်လိူၼ် တေႃႇပေႃးသဵင်ႈသုတ်းသၢႆၸႂ်။ ၵွပ်ႈၼႆလႄႈ တႃႇတေသၢင်းၵျူဝ်ႇၶၢပ်ႈတူဝ် ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းတႄႉ တေယူႇတီႈၵၢင်ၸႂ်လုၵ်ႈလၢင်းၼၢင်းမေး ၵူၼ်းႁူမ်ႈ ႁိူၼ်းမၼ်းၸၢႆးသေ ၶပ်းၶိုင်ၵႂႃႇၼႆ – ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼၢင်းလၢဝ်လၢဝ် သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။

မေႃႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ လူႉသဵင်ႈၵႂႃႇတီႈႁူင်းယႃ “ၵွင်း” ၼႂ်းဝဵင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ ၊ ယၢမ်းလဵဝ် ၸတ်းပၢင်ၸႃႇပၼ တီႈႁိူၼ်းမၼ်းၸၢႆးဝႆႉ ၼႂ်းဝဵင်းသူၺ်ႇပျီႇတႃႇ တိူင်းတႃႈၵုင်ႈ။ ဝၼ်းတီႈ 19/7/2024 ဝၼ်းသုၵ်း ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်း 3 မူင်းၼႆႉ တေပူၼ်ႉၶၢပ်ႈတူဝ်ၵႂႃႇ တီႈပႃႇၸႃႉယေႇဝူၺ်း ဝႃႈၼႆ။

လွင်ႈမေႃႁွင်ႉၵႂၢမ်းလူင် ၵေႃႉၼိုင်ႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလူႉယႂ်ႇသုမ်းလူင် တႃႇၸုမ်းပၢႆးမွၼ်းတႆးႁဝ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ လိူဝ်သေႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႆးယဝ်ႉ သမ်ႉပၢႆႁွင်ႉပႃးၾၢႆႇမၢၼ်ႈပႃးဝႆႉထႅင်ႈလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် သူင်မိုတ်ႈထွမ်ႇၵႂၢမ်းမၼ်းၸၢႆး မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်။ ၵူၼ်းသၢမ်ပၢၼ်ၸဵတ်းသႅၼ်းပႃးၸဵမ် သင်ၶၸဝ်ႈၵေႃႈ ႁၵ်ႉသူင်ထွမ်ႇၽဵင်း ၵႂၢမ်းမၼ်းမႃးထိုင်တေႃႇႁၢၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်။

မၼ်းၸၢႆးၼႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈပႆႇၶဝ်ႈၼႂ်းဝူင်းၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်းၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈယိပ်းၵွင်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈမႃးလႄႈ လႆႈဝႃႈပဵၼ် ၽူႈၵိုၵ်းပိုၼ်းတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈတႄႉတႄႉ။ ၸင်ႇဝႃႈ ဝၢႆးသေ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း လူႉသဵင်ႈယဝ်ႉ ၵူၼ်းၸိူဝ်းသူင်ႁၵ်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းမၼ်းၸၢႆး တႅမ်ႈတၢင်ႇမွင်ၸႂ် ၼိူဝ်သူဝ်ႊသျႄႊမီႊတီႊယိူဝ်ႊ ပေႃးတဵမ်ၵႂႃႇမူတ်းယဝ်ႉ။

“ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းလူင်ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းလူႉၶွႆႈၵႂႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈသုမ်းလူင်သုမ်းလၢင်တႄႉၶႃႈ။ ဢၼ်လူႉသုမ်းလူင်ၼႆႉ မၼ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈတွၼ်ႈတႃႇတႆးႁဝ်းၶိူဝ်းလဵဝ်ၵူၺ်း မၼ်းတုမ်ႉယွၼ်ႈၵႂႃႇ ၵူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ပတ်ႉပိုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းလႂ် ဢၼ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈထွမ်ႇ ၵႂၢမ်းပီႈၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းဢမ်ႇမီး ။ ယွၼ်ႉ ႁွင်ႉပႃးၾၢႆႇမၢၼ်ႈလႄႈ မၼ်းၸွတ်ႇမိူင်းတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈပတ်းပိုၼ်ႉယဝ်ႉ ပိူၼ်ႈၵေႃႈငိၼ်း သေးလၢႆမွင်ၸႂ်ၸွမ်းႁဝ်းမိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ”- ၼၢင်းလၢဝ်လၢဝ် သိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄၼင်ႇၼႆ။

မေႃႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်း ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် မီးၼမ်ႉၵတ်ႉလၢႆယၢင်ႇ၊ ပဵၼ်ၽူႈမေႃႁၵ်ႉပၢႆးမွၼ်းလႄႈ မီးၼႃႈႁိူၼ်း 6 သိုပ်ႇ 6 ပၢၼ်။ ဢိင်ၼိူဝ် လွင်ႈၼႆႉမၼ်းၸၢႆး ယၢမ်ႈလၢတ်ႈတီႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – ႁၵ်ႉလဵဝ်ၸႂ်လဵဝ် ဢဝ်မေးၵေႃႉလဵဝ်ၵူၺ်း။ ဢမ်ႇလႆႈဢဝ်မိူဝ်ႈမိူဝ်ႈၵၼ် 6 ၵေႃႉ ဝႃႈၼႆ။ 

ၸိူဝ်းပဵၼ်မေးၼၢင်းမၼ်းၸၢႆးၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆးပူၵ်းပွင် ပဵၼ်ၽူႈႁွင်ႉၵႂၢမ်းၸိုဝ်ႈသဵင်လိုဝ်းလင်လႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းတူဝ်ယၢင်ႇလီၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၵူႈၵေႃႉ။

မေႃႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼၢင်းလၢဝ်လၢဝ် ဢၼ်ပဵၼ်မေးၼၢင်းၵဝ်ႇ ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း လၢတ်ႈၼႄဝႃႈ – ပီႈၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်း ၵေႃႉႁၵ်ႉ၊ ပဵၼ်တၢင်းသြႃႇ(ၶူးသွၼ်) လႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းလီ ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇတႃႇၵူၼ်း တင်းၼမ် – ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးဝၢၼ်ႈမိူင်းၼိမ်သဝ်းတႄႉ ၸုမ်းၽူႈႁၵ်ႉပၢႆးမွၼ်း လၢႆၸုမ်း ႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၸတ်းပၢင်ယုၵ်ႉယွင်ႈ မေႃႁွင်ႉ ၽဵင်းၵႂၢမ်း ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းမႃးယူႇၵူႈပီ။

ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်းၼႆႉ ၵႂႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်းတီႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈၵႂႃႇႁွင်ႉၵႂၢမ်း ၼႂ်းၵႄႈၵူၼ်း တၢင်ႇၶိူဝ်း ၼၼ်ႉ မၼ်းတိုၼ်းၼႄႁၢင်ႈၾၢင်ပၼ် လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်တႆးၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆသေ သမ်ႉၵႆႉႁွင်ႉပႃးၵႂၢမ်းဢၼ်ဝႃႈ “ရှမ်းပဲပုပ်လေး ကျွန်တော်” ၼၼ်ႉသေ ၼႄပၼ်လွင်ႈ ၸႃႇတိငိူၼ်ႈၶိူဝ်းၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇယူႇ။

ၼႂ်းၶႅပ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ တိုၼ်းၵႆႉသႂ်ႇပႃး ၵႂၢမ်းတႆးၸိမ်လေႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈသဵင်တႆးၽႄႈၸွတ်ႇထိုင် ၵူႈတီႈယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈသိူဝ်ႈ ၶႅပ်းၵႂၢမ်း၊ ၶႅပ်းဝီႇၸီႇတီႇ မၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ တိုၼ်းလႆႈႁၼ် ၾၢင်ႁၢင်ႈ တႆးယူႇသေပိူင်ပိူင်ၼႆ ၼႄပၼ်လွင်ႈၸႂ်ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးတႃႇသေႇ ၵူႈမိူဝ်ႈ။

ၶႅပ်းၵႂၢမ်းတႆး ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမီး (40) ၶႅပ်းပၢႆ။ ၶႅပ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈမီး (40) ၶႅပ်းပၢႆ။ ၵႂၢမ်းတႆး ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ ဢမ်ႇယွမ်း (200) ပုၵ်ႈ၊ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇယွမ်း (100)။

ဢႃးၸၢၼ်ၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ် လၢတ်ႈတီႈၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ – “တင်းၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ႁႃးမိုတ်ႈၵၼ်ၼႃႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈႁဝ်းၼုမ်ႇ ပၢၼ်ႁဝ်းလဵၼ်ႈၵေႃႉၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းၵႆႉမႃးဢဝ် ၽဵင်းၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁဝ်းတႅမ်ႈ ၵႂႃႇ ႁွင်ႉယူႇ ဢမ်ႇယွမ်း 10 ႁူဝ်။ ၵူၼ်းၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ တေဢမ်ႇႁူႉၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ” – ဝႃႈၼႆ။

မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 17/05/ 2008 ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သင်ႇၶႇၸိုင်ႈတႆး လႆႈယုၵ်ႉယွင်ႈ မွပ်ႈယိုၼ်ႈပၼ် “ၸုမ်ႈၵႅဝ်ႈ – ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆး” တီႈပၢင်ပွႆး ပီၵွၼ်းၶမ်း ပရိယတ်ႉတိ သတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇ ၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၽွင်းပီ 2000 ပၢႆ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၾိင်ႈ ငႄႈတႆး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ မွပ်ႈယိုၼ်ႈသူးပၼ် ၼႂ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၵဝိတႆး။ ဢိၵ်ႇလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း ယၢမ်ႈ မွပ်ႈသူးပၼ် ၸၢႆးသၢႆမၢဝ်း ၽူႈၵိုၵ်းပိုၼ်းတႆး ၽူႈမီးၼႃႈတႃလႄႈ ၸိုဝ်ႈသဵင်တွၼ်ႈတႃႇတႆး။