တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်သၼ်ႇ ႁိုဝ် ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ (Malaria) ၼႆႉ ပဵၼ်ရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်လီၵူဝ် ပိူင်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢၼ် လူမ်းၼၢဝ်ၶိုၼ်ႈၶႅၼ်ႈဝၼ်း ႁိုဝ် ၵူၼ်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၶႅၼ်ႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ဢၼ်ၸမ်တူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်းဝႆႉလႄႈ ႁဝ်းႁႃးၵူႈၵေႃႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းႁူႉဝႆႉ ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်လႄႈ လွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈမၼ်းဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။

တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၸပ်းၵၼ်လႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်?
တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်သၼ်ႇ ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၼႆႉ လၢႆးၽႄႈၸပ်းၵၼ်လႆႈမီးယူႇ 2 လၢႆး- 1.ယွၼ်ႉယုင်းၶူပ်း (ပိူင်လူင် လႆႈၾၢင်ႉသတိယုင်းၶူပ်းၶၢဝ်းၵၢင်ၶိုၼ်း)။ 2.ယွၼ်ႉထႅမ်လိူတ်ႈသႂၢင်းလိူတ်ႈ ဢၼ်မီးၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ် လႄႈတၢင်းပဵၼ်ၸပ်းလၢမ်းၽႄႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

သင်ဝႃႈၵူၼ်းႁဝ်းထုၵ်ႇယုင်းတူဝ်မႄႈ (ယုင်းၵူၼ်ႈပွင်ႇ)ဢၼ်မီးၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၶူပ်းမႅၼ်ႈ၊ ၶူပ်းလုတ်ႇလိူတ်ႈ မႅၼ်ႈၸိုင် ၸိူဝ်ႉမူင်ႈမႅင်းတၢင်းပဵၼ် ဢၼ်မီးယူႇၼႂ်းၼမ်ႉလၢႆးယုင်းၼၼ်ႉ ၸပ်းလၢမ်းၶဝ်ႈၸူးၼႂ်းလိူတ်ႈၵူၼ်း ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်းၵူၺ်း ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၼၼ်ႉတေႁွတ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းတပ်း၊ သမ်ႉသိုပ်ႇတူဝ်ယႂ်ႇတႅၵ်ႇၽႄႈလၢမ်းၼမ်မႃးၼႂ်းတပ်းၵူၼ်း။

ဝၢႆးၼၼ်ႉ မူင်ႈမႅင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သိုပ်ႇလၢမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းဢဵၼ်လိူတ်ႈလူၺ်ႈလိူတ်ႈသေ ၶဝ်ႈၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းၶႆႇလိူတ်ႈလႅင်၊ သမ်ႉၶူပ်းၵိၼ်ၽႃၵင်ႈၶႆႇလိူတ်ႈလႅင်ပႅတ်ႈလႄႈ ၶႆႇလိူတ်ႈလႅင်လႆႈလူႉလႅဝ်။ ယွၼ်ႉၶႆႇလိူတ်ႈလႅင်လူႉတႅၵ်ႇလႅဝ် လႄႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၵတ်းသၼ်ႇၼၢဝ်သၼ်ႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၶႆလိူတ်ႈလႅင် တႅၵ်ႇလႅဝ်ၵေႃႈ မူင်ႈမႅင်းတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၸွမ်းသေ ႁႃၶဝ်ႈၼႂ်းၶႆႇလိူတ်ႈလႅင်တၢင်ႇဢၼ်ထႅင်ႈသေ သိုပ်ႇယႃႉ လူႉလႅဝ်ၶႆႇလိူတ်ႈလႅင်ၵႂႃႇထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်း၊ ၸိူဝ်ႉမႅင်းတၢင်းပဵၼ်ၵေႃႈတႅၵ်ႇဢွၵ်ႇၽႄႈၼမ်ၵႂႃႇထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်း၊ သိုပ်ႇပဵၼ်သွၼ်ႉၵၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။

တၢင်းႁိုင်ၶႆႇလိူတ်ႈလႅင်လူႉတႅၵ်ႇလႅဝ်ၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်သႅၼ်းမူင်ႈမႅင်းသေ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ သႅၼ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းတႄႉမီး 4 သႅၼ်းယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်ႉမူင်ႈမႅင်းၼႆႉ ယူႇထင်ၼႂ်းတပ်းႁိုင် 6 ဝၼ်းပၢႆၶိုင်ႈ၊ 8 ဝၼ်းပၢႆၶိုင်ႈ တေႃႇထိုင် 11 ဝၼ်း ၸွမ်းသႅၼ်းၸိူဝ်ႉမႅင်းသေ ၾၢင်ႁၢင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၸင်ႇဢွၵ်ႇမႃး၊ ၸင်ႇၶႆႈၼၢဝ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၾၢင်ႁၢင်ႈလၵ်ႉၶၼႃႇတၢင်းပဵၼ်သၢမ်ၸၼ်ႉ
ပဵၼ်ၶႆႈပဵၼ်ၼၢဝ်၊ လူမ်းမႆႈၶိုၼ်ႈ။ (ၵတ်း၊ မႆႈ၊ ႁိူဝ်ႇ)။ 1. ပဵၼ်ၸၼ်ႉၵတ်းသၼ်ႇၼၢဝ်သၼ်ႇ၊ ပဵၼ်ၼၢဝ်ၵတ်းသၼ်ႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း ထိုင်ၶဵဝ်ႈပေႃးလေႃႇၵၼ်။ တၢင်းၵတ်းၼၼ်ႉ ၵတ်းၸိုမ်ႉမႃးၼႂ်းတူဝ်လႄႈ ႁူမ်ႇၽႃႈၼႃၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇဢုၼ်ႇလႃးလႃး။

2.ၸၼ်ႉလူမ်းၼၢဝ်ၶိုၼ်ႈ။ ပေႃးဢၼ်ၵတ်းသၼ်ႇၼၼ်ႉမဝ်မႃးၵေႃႈ လူမ်းမႆႈလူမ်းၼၢဝ်သမ်ႉတေၶိုၼ်ႈမႃး၊ ၶိုၼ်ႈထိုင် 104’F ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ တေသိုပ်ႇပဵၼ်ႁူဝ်ၸဵပ်း ႁူဝ်ၶႆႈ၊ တွင်ႉၶူၼ်ႉႁၢၵ်ႈတူၼ်ႉ၊ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၵိၼ်ၶႂ်ႈယႅမ်ႉ မိူဝ်ႇတၢင်းၵိၼ်၊ တူဝ်ၸႂ်ဢမ်ႇသိူဝ်းသႃႇ။

3.ၸၼ်ႉႁိူဝ်ႇတႅၵ်ႇႁိူဝ်ႇပင်းဢွၵ်ႇၼမ်။ ပေႃးလူမ်းၶႆႈလူမ်းၼၢဝ်ၶျေႃႉယွမ်းလူင်းယဝ်ႉၵေႃႈ ႁိူဝ်ႇတေဢွၵ်ႇၼမ်သေ ယူႇသႃႇလူမ်ၸႂ်မႃးသေတႃႉ သမ်ႉတေႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈၼူၼ်းမွႆႈတူဝ်ၸႂ်ဝႆႉယဝ်ႉ၊ ၶႅၼ်ႈၼိုင်ႈဝၼ်း လူမ်းၼၢဝ်တေၶိုၼ်ႈၶိုၼ်း ပဵၼ်ၼၢဝ်သၼ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။

ၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ႉၶဝ်ၼႆႉ ႁႅင်းလိူတ်ႈတႅမ်ႇ၊ ႁိမ်းႁွမ်းပၢၵ်ႇသူပ်း တေဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁႅင်းမၢၵ်ႇလႅင်၊ မၢမ်ႉတေၵႂ်ႈတေပွင်းယႂ်ႇ၊ တပ်းတေၵႂ်ႈတေပွင်းယႂ်ႇ၊ တီႈသိုဝ်ႈႁူင်းၶဝ်ႈၵေႃႈ တေမႆႈတေၵႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။

တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်သွၼ်ႉၵိုၵ်းၵၼ်
1)တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၶဝ်ႈဢွၵ်းဢေႃ၊ ၸၢင်ႈလိုမ်းတူဝ်။ 2)ၽၢႆႇၼွႆႉၵမ်ႇလႅင်။ 3)ပဵၼ်ႁႅင်းလိူတ်ႈဢေႇႁၢဝ်ႈႁႅင်း (ၸၢင်ႈလႆႈထႅမ်လိူတ်ႈ)။ 4)ပဵၼ်ၼၢဝ်တွင်ႉၵႂႃႇတွင်ႉႁႄႈ။ 5)မၢမ်ႉတႅၵ်ႇ(လီတႅၵ်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်သၼ်ႇၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၼႆႉ ပေႃးပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢဝ်းၸိုင် ၸၢင်ႈၸပ်းပႃးရေႃးၵႃႇတၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် -လူးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။

တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ထုၵ်ႇလီၵိၼ်ၽွင်းၸပ်းတၢင်းပဵၼ်
ပေႃးဝႃႈပဵၼ်မႃးတၢင်းပဵၼ် ၼၢဝ်သၼ်ႇၼၢဝ်ၼူၵ်ႉၼႆႉၸိုင် ၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းၵူၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႈၶၢတ်ႇထၢတ်ႈၼမ်ႉ၊ ထၢတ်ႇၼမ်ႉဢေႇ၊ လူဝ်ႇထႅမ်ပၼ်ထၢတ်ႈၼမ်ႉလႄႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ထုၵ်ႇလီလႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉပၼ်ၼမ်ၼမ်လႄႈ ၵိၼ်ပၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မီးၼမ်ႉထၢတ်ႈၵိူဝ်ၼမ်ၼမ်။

လၢႆးႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်သၼ်ႇ/ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ
1)ၵူၼ်းပဵၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉယူႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပၢႆးၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 3 ပီ တေဢမ်ႇလႆႈလူႇတၢၼ်းလိူတ်ႈ။ 2)ႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ်လိူမ်ႈလႆႇၵဵင်ႈလီ ႁိမ်းႁွမ်းႁိူၼ်းတီႈယူႇတၼ်းသဝ်း ပိူဝ်ႈတႃႇယႃႇႁႂ်ႈယုင်းၽႄႈလိူင်ႇ။ 3)ၼမ်ႉဢၼ်ဢွင်းယိုင်ႈဝႆႉႁိမ်းႁွမ်းႁိူၼ်းတီႈယူႇၼၼ်ႉ ၵွၵ်ႇပႅတ်ႈ ထူမ်ပႅတ်ႈသေႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉလႆ၊ ထွၵ်ႇပႅတ်ႈၼမ်ႉၼႂ်းဢၢင်ႇၼႂ်းဢႅင်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းဝၢင်းႁိူၼ်းၼႂ်းသူၼ်ၼႂ်းႁိူၵ်ႈ။ 4)တီႇၽဵဝ်ႈယုမ်းႁိမ်းႁွမ်းႁိူၼ်းတီႈယူႇ၊ ၸုတ်ႇၽဝ်ပႅတ်ႈယုၵ်းယၵ်း ယႃႇႁႂ်ႈယုင်းသေႃႉလႆႈ။ 5)ၵႅတ်ႇၶႄႁႄႉၵင်ႈ ၵႆႉသိတ်းယႃႈၶႃႈယုင်း ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းႁိူၼ်းတီႈယူႇ ယႃႇႁႂ်ႈယုင်းၽႄႈလိူင်ႇၼမ်။ 6)ယူႇသဝ်းၼႂ်းႁွင်ႈၼႂ်းႁိူၼ်း၊ မိူဝ်ႈၼွၼ်းၵေႃႈၵၢင်သုတ်း ႁႂ်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလီလီ ယႃႇႁႂ်ႈထုၵ်ႇယုင်းၶူပ်း။ 7)ၵူၼ်းၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၵၢင်ၶိုၼ်း ၼုင်ႈသႂ်ႇသိူဝ်ႈၶူဝ်းယၢဝ်းသိူဝ်ႈၶူဝ်ၼႃ။ 8)ၸုတ်ႇယႃႈၵႂၼ်းယုင်း။ 9)တႃးယႃႈယႃႁႄႉၵင်ႈယုင်းၶူပ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီမီးၵၢၼ်ပၼ်တၢင်းႁူႉတၢင်းႁၼ် ၵဵဝ်ႇလွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ၼၢဝ်ၼူၵ်ႉ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉသင်၊ ၵွပ်ႈသင် လႄႈလွၵ်းလၢႆးႁႄႉၵင်ႈတၢင်းပဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။ သင်ဝႃႈပဵၼ်မႃးၸိုင် ထုၵ်ႇလီၵႂႃႇထူပ်းမေႃယႃဝႆးဝႆး ပိူဝ်ႈတႃႇယူတ်းယႃယဝ်ႉ။

(ဢိင်ၶေႃႈမုလ်းပၢႆးယူႇလီထႆး ဢိၵ်ႇ ပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်း ၽူႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီၵူၼ်းမိူင်း ပိုၼ်ႉႁူႉပၢႆးယႃႈယႃလႄႈလၢႆးယူတ်းယႃ ဢၼ်ႁွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးယူႇလီၸိုင်ႈတႆး ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽႄႈ မိူဝ်ႈလိူၼ်သႅပ်ႊထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ 2001)

ၸၢႆးၽွၼ်းလီ  သၢႆၼမ်ႉမွင်း

ၶေႃႈမုလ်း – ပပ်ႉမႅၵ်ႉၵသိၼ်း ၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈမၢႆ 19, July 2019